Kawng nghawng hi a namailo a nia aw
Ruling party leh ministry hian social media chauh hi thutaka ngaiin, platform hrang hrang aṭanga react nghal zel bik ringawt lo hian, chanchinbua mi ṭhahnemngaite thu ziahte hi bengkhawn se la, thutak hla takah ngaihsak ṭhin se la, an ngaihtuahna seng ve ṭhin se la, ram leh hnam tan bakah, anmahni tan ngei a ṭha tur hi a nia.
Kan sawi ṭhin kan sawi nawn leh ang. Kan ramah chuan mipuiin sawrkar lai kan tehna lian ber chu ‘kawng’ hi a la ni zel. Party leh politic-a inchirthehna leh insawichhiatna hrang hrang chu awm ṭhin bawk mah se, sawrkar lai duhkhawp lohna leh sawrkar thar siam min châktirtu lian ber chu kawng hi a la ni chiang bal. Thil hrang hrang baka mipui rilru na taka hliam ṭhintu ber chu kawng a la ni zel. Sawrkar thar lo pian apianga mipui rilrua thil beiseina lian tak lo lang hmasa ber ṭhin chu, 'Kawng ṭha kan nei thei tawh ang chu' tih a la ni zel a ni.
Term khat chhungin thil hrang hranga sawrkar lai demna leh fakna awm bawk ṭhin mah se la, kawng chhiat laia mipui rilru nâ hi a nat em ṭhin avangin, chu chu zawi zawia ṭhang lian zelin, ni tin mipui rilruah sawrkar lai ngaihzawn lohna a lo lian hret hret a, inthlan leh hunah thutlukna an siam phah ṭhin. Chuvangin, kan ramah chuan mipui ngainat rawn sawrkar siam duh chuan kumtluana kawng lama insawrbing a, kawng hi âtchilh bur lian bera neih tlat mai tur a ni.
Eng anga thil ṭha leh ropui, thil lian tak tak nia hriatte pawh sawi fo leh buaipuiin, han ti vel bawk ṭhin mah se la, kawng ber a chhiat lutuk si chuan sawrkar thil ṭha tih zawng zawng chu a hliahkhuh leh vek tho ṭhin a, mipuiin sawrkar kan dem leh tho ṭhin. Eng ang pawhin sawrkar lai chu sawichhe viau mah se la, khawimaw lai kawng langsar taka an ṭhat mam pur tawh hi chuan mipui hi kan hlim surh vek ṭhin a, sawrkar lai chungah kan lawm ru hle ṭhin a nih hi. Mahse, kan kawngte hi a ṭha rei thei lo ṭhin em a, a ṭha lai hi a tlem ṭhin em bawk si a, sawrkar lai chunga kan lawmna hi a rei ṭhin lo, kan lawmna lai hi a tlem ṭhin em a nih hi. Chuvangin, kumtluana kawng âtchilh bur leh kawng lamah theihtawp an chhuah reng a ni tih hmuh tur awm sawrkar siam nachang hria an awm hunah kan thlang nawn reng tawh mai ang.
Mi ram angin kan ramah kawng a ṭha thei tak tak lo va, a ṭha rei thei hek lo tih hi mipuiin kan hria. Chuvangin, kan ram thleng leh leilungin a zir miau loh avangin mi ram kawng ang neih kher kan beisei pha lo. Mi ram ang kan nih loh avang tak erawh chuan kan sawrkar hian kumtluanin kawng hi ngaihven se la, ṭhahnemngai taka chawl lova bei reng turin kan beisei a ni. Mahse, kan sawrkarte chuan, tuna ZPM sawrkar ngei pawh hian kawng chu an ngai pawimawh lo ni mai lovin, an ngaihthah lui tlat a, mipui manganna leh rilru kap tlattu chuan an rilru a kap ve miah lo va, an theihtawp an chhuah lo tih chu sawi nawn a ngai lo. Tun kum hnih chhung hian kan mit leh bengin a hre chiang ta. Mipui manganna leh thinurnain a vâwrtawp a thleng ta maw tihah chauh an han ti hluai a, theihtawp chhuahin kawngah chauh chuan an inpe dawn emaw tiin kan lo thlir a. A hming mai maiin rei lo te an thawm ri hluai a, engmah chetna lian tham hmuh zui tur a awm leh ngai si lo. Beisei taka kan thlan ZPM pawh kum hnih an pumhlum dawn meuh chuan bei a dawng leh ṭan dawn ta der mai.
A mawhphurtu ni ve ta ila chuan heti khawpa kan ram kawng pawimawh zawng zawng chhe lutuk vanga mipui manganna karah hian, tui taka muthilh har ka ti ang a, platform hrang hranga nalh tak leh thawveng taka inlan zut leh, thu ropui leh mawi tak tak awlsam taka sawi fo hi ka ngam lo ang.
Kan kawng pawimawh tam zawk hi kan ram sawrkar enkawl loh, sawrkar laipui Ministry of Road Transport and Highway (MoRTH) hnuaia National Highway Infrastructure Developement Corporation Limited (NHIDCL) enkawl a ni tih kan hre ṭheuh. Mahse, kan ram kawng pawimawh ber ber, kan nunna hnar enkawltute hian suahsual chhuaha min enkawl ṭhatsak duh miau loh a, kan ngam bawk si loh chuan, a ram neitu, a ram leh a mipuite ṭhatna tura inpe sawrkar chuan chhuanlam siam siam kual lovin, nu leh pa a nihna mawhphurhna chu tlin taka lain, a mite tan chuan theihtawp a chhuah mai tur a ni. A mite manganna sut kian chu sawrkar awm chhan leh kan thlan chhan, a mawhphurhna a ni.
Kan huan mawng hi tute’n emaw rawn tikâng ta ang se la, a rawn kan chho zel chuan kan huan pum leh kan in thlengin a kâng chhe vek dawn tih hre reng leh hmu reng chunga ṭhelh duh miah lo va, ka mawhphurhna a ni lo, a tikângtute ṭhelh tur alawm, ka ṭhelh tur a ni hleinem tih tlat ang vel a ni. A tikângtute chu tu pawh ni ang hmiang, a kan tawh miau va, kan chhungkuain kan tawrh a, kan chhiat vek dawn ai chuan, a mawhphurtu zawn zawn leh inpuh kual kawi khawmuang lova kan theihtawpa ṭhelh mit turin hmanhmawh takin kan bei mai dawn lo vem ni? Tih theih dang kan nei tawh lo a nih hi.
Kan ram manganna lian ber kawng chungchanga heti taka kan thinur chung pawha a enkawltu ber NHIDCL-ten engah mah min ngai lo va, suahsual chhuaha an luhlul luih tlat chhan hi enge ni ang tih ka ngaihtuah ṭhin a; tun dinhmuna ka rin dan lian tak chu hei hi a ni. Kan rilru zawng zawng luahtu, kan vaia manganna chu hmu fuh kiauvin, thiam takin Central sawrkar BJP hian kawng hi min tawktarhah a hmang a ni mai lo maw? Central sawrkar leh NHIDCL te hian ṭawngkam ṭha tak min hmuh reng chung hian a takin engmah ṭhahnem min ngaihpui duh tlat loh hi. An duh phawt chuan kan hatsatna hi an tikiang thei tih an hre reng si a.
Heti lam hawi deuha thu sawite pawh an lo awm tawh ṭhin lo maw? Chutiangte a lo nih phei chuan, kumtluana kawng ṭha neihna tur a nih dawn phawt chuan BJP emaw, Central-a sawrkar apiang emaw chu hetah pawh kan laltir zel mai dawn em ni ang? Chuti em a nih loh pawhin BJP emaw, Central-a sawrkar apiang chu thiam takin kan lungrualpui zel mai dawn em ni ang? Nge ni, BJP emaw, Central-a tu sawrkar pawh thurualpui ai chuan, rethei hreawma thih ṭhak pawh ka duh zawk, kan ti leh mai dawn em ni ang?
A thuhrimah, ram tereuhtêa mihring tlemte, rethei leh thawh chhuah nei bawk si lo, Central service-a tling ve thei bawk si lo lehnghal hian engati nge kawng engkima min enkawltu leh an tel lova engmah tih theih nei bawk si lo chung hian, helai ram kil tawp tereuhte aṭang hian kan lo intih Rotekawla sepa vel a, Central sawrkar apiang kan hlauhva kan huat rik ngawt zel? Kan ramin chak zawk leh awlsam zawka hma a sawn theih nan leh hna thawh a awlsam theih nana Central be thiam leh tlawn thiam apiang lah chu engati nge Mizo hnam phatsantuah kan inpuh a, kan inchirhtheh zel mai le? Engati nge Central sawrkar apiang do, huat leh hlauh hi kan inzirtir zel le?
Engmah thawh chhuah nei si lovin nu leh pa thlazar hnuaiah, nu leh pa inpui hnuaiah indang ve ringawt ila, mahse, chhan ṭha tak pawh awm chuang si lovin kan nu leh pate chu do tlat si ila, nupuiin emaw, pasalin emaw nu leh pa chu haw tlat turin infuih reng ta se la, nu leh pa be ṭha zawk apiang leh thil dil thiam apiang leh, nu leh pate’n an lawm zawk apiang chu inhauh nan hmang ta zel ila, hmasawn a har duh awm. Chuti ang deuh chu kan ni mai lo maw? Kan la hniam em avang zawka Central sawrkarin min dimdawih avang hian, min ngai ropuiin min dah chungnung ta viau emaw kan inti a, er tham leh engto viau thamah min ngai tlatin kan inhria a ni lo maw? India ram zau pui leh mihring tam lutuk karah hian FCAA te hi keini uihûm zat lek beih nan leh tihchhiat tum nan, keimahni tinzawn liau liauva siam emaw kan lo ti a ni lo maw?
Aw le, heng thu aṭangte hian mahni ṭheuhin ngaihdan siam ila. Ngaihdan thlak ngai kan neih chuan thlak tum bawk ila. Tun kan sawrkar ZPM pawh hian inseamṭhat ngai lai an nei a nih chuan hun ṭha an la neih lai hian inseamṭha se la. Thil ropui leh lian tak tak, thil changkang leh sang tak tak insawi khum leh in-show khum reng ṭhin mah ila, kal velna tur kawng ber kan neih miau loh chuan chung thil zawng zawng chuan hlutna a nei lo tih hriain, sang taka min thlawh sânsan lovin, hniam tak, kephah hnuai lei chunga kawng hi an theihna zawng zawngin ngaihven tawh se la. Tichuan, thil lian leh ropui, hmasawnna leh changkanna changkang leh mawite chu famkim takin a lo thleng zel tawh mai ang. Kawng changtu Minister chauh mawhpuh lovin, ministry pumpui mawhphurhna leh hmel lanna a ni.
Chutiang ni lo va, a hmaa mite ang bawka lal nuam tia in lal chhunga in ât leh viau zel chuan, tlanchhiatna tur mi dang an rawn lan mai bawk si loh chuan, a hmaa mite duh tawh bawk si lo, nangni duh tawh bawk si lo hian, mipui rilru na beidawng tâwpkhâwk hian ram hmangaihna leh ṭhahnemngaihna nei tawh lovin, mipui rilru in tihkhawlohsakte chuan a theih dan dana eng emaw zawng tala mahni hlawkna awm ve theihna tur nia kan hriat apiang lam chu kan hawi tawh mai dawn a ni. Kan ram hi a pherh nuai tawh ang a, ram tichhetu chu nangmahni, politician intite ngei hi in ni ang.
Tumah hi kan inseamṭha duh lo a nih chuan inthlan eng pawh lo awm apiang result aṭangin a lang chho zel ang. Tumah kan inseamṭha duh lo a nih chuan, inthlan leh huna ka la dam ve te a nih chuan, kei ngei pawh hian kan ram politic chhe lutuk runluih nan hrim hrim, dahkham chawi leh tlin loh huamin ka la chuh ve hial duh mahna!
Engpawhnise, a la tlai chhiat hma, hun kan la neih lai hian kan vai hian rilru thar puin, keimahni leh kan ram tan rilru fim leh rilru hrisel tak puin ṭan i la thar leh ang u hmiang.
- K. Hmingthankaia