Written by
Remsanga
Mission Veng

Trump-a Republican nomination hmuh chhoh dan a pui

June 16, 2015. New York-a Trump Tower-ah chuan mi hausa tawntâw Donald Trump-a chuan US Presidency a chuh tur thu a puan dawn avangin a thlawptute chuan campaign T-shirt semin, a tam thei ang ber tel turin kal vêlte chu an sawm a. Ṭhenkhat chuan an tel ve chhan pawh an hre lo.

Thu a sawi a, politician-te sawi ngam loh thu dik pui pui leh sawi âwma an ngaih loh a sawi ta piap piap mai. A ram
ṭhenawm nena inlaichinna tichhe zawngin, “Mexico hian buaina bak (America-ah) a rawn thawn lo. Drugs-te an rawn keng lut a. Sualna te an rawn chhawm lut... tlêm azâwng mi ṭha erawh an awm ta ve ang,” a han ti a. Chutah, Mexico nena an inrinaah, “bang ka siam ang a, Mexico-in a sak man an tum ang,” a han tih leh meuh chuan mi zawng zawng beng a verh.

A thusawite hi mi tam takin an helh a, Berlin Wall a lo awm tawh bawk nen, bang tih hrim hrim hi mite’n an râp a. Spanish ṭawng network Univision phei chuan Trump Organization nena inlaichinna an tihtawp tur thu a puang hial a ni. Miss USA pawh kan chhuahsak lo ang an ti.

July 17-ah chuan Trump-a thuchhuakin mipui beng a verh leh hle. Democrats leh Republican-in war hero-a an ngaih, mipui pawhin chu lama an ngaihsan rawn John McCain-a chu, “War hero a ni lo, a chhan chu, an man tlat. Man loh hi ka ngaisang,” a ti a. McCain-a ngaisang ṭhup ṭhin kha ngaihdan a tiphir ta sung mai. A ṭawng dan a mak êm avang hian media lam pawhin an vil reng a, TV-ah a lan tam phah bik hle.

CNN kan en chuan news reporter te leh, an mi kawmte reng reng chuan, debate a paltlang zo lo ang, an ti vek a. Hriatna a nei lo a, thil tak tak an han sawi anga tunge a nih mipuiin an hre mai ang, an ti ṭhin. An sawi lâwk ang ngawt a nih lohzia erawh kan hria ang.

Debate chu an ṭan dawn ta. Republican debate hmasa ber buatsaihtu Fox chuan Trump a chu tihchhiat ngei tumin, zawhna an han siam a, hmeichhia a hmuhsitna tilang thei turin an chhaih a, a chhânna pawh a ngaihnawm. Hmeichhiate hmusit angin a lang a. Chutiang taka lang tur chuan media lamin an puangzar bawk a ni. Clinton-i pawhin hmeichhiaten an do niah a ngai a, President inthlan thleng khan hmeichhe voters hmangin a tling dawn emaw a inti. Mahse a tlin phah lohzia chu kan hre tawh. Engpawh nise, he debate hi Trump a boruak vang liau liauin thlirtu a ngah. Sport ni lo, cable news-a rating hmu sang ber a ni - maktaduai 23 velin an en.

Tun ṭum chu President ni ve thei mai dawna inhria an ṭhahnem khawp mai. Republican party aṭangin mi 17 laiin an party candidate nih inchuh. Hmun hnihah inṭhenin debate-ah hian, poll-a a sang apiangin an ti hmasa a, a tûkah a hniam hovin an ti leh ṭhin. Debate vawi hnihna aṭang phei chuan a elpuite’n an beih rawn luih luih tawh a. Ani pawhin a bei na hlawm hle bawk. A sira ding ve Senator Rand Paul-a chu, ‘stage-ah a rawn awm ve tur a ni lo. 11-na a ni a, poll-ah percent khat chiah a hmu a, engtinnge a rawn tel ve theih,’ a han ti a. Rand Paul-a chu a sen ṭawn ṭawn mai a ni. Mi challang pui puiin Trump-a an thlawp loh thu an lo sawi ve reng bawk a. Chutih laiin Rolling Stone chanchinbuah Trump-a chungchang article a rawn chhuak. Chutah chuan Trump-a’n a elpui leh hmeichhe awmchhun Carly Fiorina-i hmel a sawina a inziak a. “A hmel saw en teh u! Tunge vote ang? Han ngaihtuah teh u, kan president tur hmel saw?!” tih hi a ni. Hei hi cable news lamin Trump-a sawiselna hmanruaah an hmang nasa hle.

CNBC buatsaih debate-ah phei chuan, darkar thum zet debate chu a rei lutuk, darkar hnih a tawk, chuti lo chu ka tel ve lo ang, a ti a. Boruak nei lian ber Trump-a tel loin debate an buatsaih duh si lo a, Trump-a vangin darkar hnih an ti ta a ni.

Chumi hnuah Bloomberg-in a interview a. Chutah chuan World Trade Center chu George Bush a rorel laia a tluk thu a sawi. Terrorist huatna ramah chuan chutiang thu chu mi tam takin an lawm. Chumi hma pawhin terrorist lam hawi a sawi tawh
ṭhin. “Kan ramah hian buaina kan nei, chu chu Muslim-te an ni. Kan President pawh hi a ni tih kan hre vek. American pawh a ni lo,” a ti a. A thil sawi duh dan hi a mak êm avangin TV-ah a lan reng phah a, amah duhtuten an duh tulh tulh a, a duh lo tuin an duh lo tulh tulh mai a ni.

Tax chungchangahte hian mipuiin an duh riau. A remruat dan chuan ‘Kum khata mimalin, $25,000 a lak luh tlin loh chuan chhiah a chawi lo ang a, nupa $50,000 la lut tling lo pawhin an chawi lo ang, a ti a. Hei hi Republican party hotute duhzawng ni lo mah se, mipuiah a tla na tlat, an khap thei lo.

September 30-a New Hampshire-a thu a sawiin, Syria aṭanga râl tlan rawn lut reng rengte chu, an lêt leh dawn, a ti a. ISIS pawh an ni thei, an nih leh nih loh hre lo mah ila an ni thei, chuvangin, an lêt leh dawn, a ti hmiah. Râltlânte hi an khawngaihthlak êm avangin khawvel ram hruaitute’n an lo tuamhlawm a. Mipuiin an khawngaih avangin a do zawngin tumah an ṭawng ngam lo. Amaherawhchu, American-te duh loh ber chu terrorist a ni a, chumi chu hre rengin hetiang thu hi a sawi ngam a ni. Dem pawh a hlawh ṭhin a, mahse a thusawi dikzia finfiah turin Europe-ah terrorist-in mi an lo that leh ṭhin a, Trump a boruak a lian tulh tulh mai a ni.

Debate vawi linaah chuan dan loa US-a awm, maktaduai 11-te hi ka thawn chhuak ang, a ti a. Top news a ni nghal. Dan ang takin an awm tur a ni, a ti. Chubakah, US-a piangte chu US khua leh tui an ni mai ṭhin hi a duh lo hle bawk a. “Ram dang miin thla kaw chhung nau a pai a, kan ramah rawn lutin a rawn hring a. Tichuan, chu naute chu a dam chhung zawng kan lo enkawl ringawt ang maw!?” a ti. Hetianga sawi hi tunlai American-hote duh rûk tak, politician-te hmuh phak loh a ni.

December 9, 2015 a nih meuh chuan Trump-a’n hma a hruai tawh hle. CBS leh New York Times poll aṭang chuan 13% laiin a dawttu Ted Cruz-a nen an inthlau. Chutih laiin Muslim laka Trump-a rilru chu Israel Prime Minister Benjamin Netanyahu-a’n a duh loh thu a sawi. Trump-a ve thung chuan Israel tana mi ṭha ber ka ni, a ti ve thung. A elpuite pawhin thawm nei ve bawk mah se, Trump-a thawm hi a rin bik êm avangin khawvel top news a ni deuh reng.

Hetih lai hian UK-ah chuan mi 5,86,932 laiin hming sign-in, petition an siam a, Trump chu UK-a lut lo turin an duh tih an tarlang. Parliament-ah an ngaihtuah a, Trump-a lakah an lungawi lo hle.

January 28 a inher chhuah chuan Fox-in debate buatsaih leh an tum. Amaherawhchu, moderator turah lungawi loin a tel ve duh lo. A elpuite debate lama an inlan hlanin Trump-a chuan debate aiin sipai bang-ho tan sum tuakna hun a lo hmang a, dollar maktaduai 7 pek a intiam nghe nghe. Hetianga debate ve loa thil dang a lo buaipui daih hi, risk a sân nen a tifuh tlat - TV-ah a lan tam phah daih a ni.

February 19-ah chuan rin loh lam aṭangin Trump-a’n dotu a nei. A beitu chu Pope a ni. Pope chuan, “Lei (bridge) siam aia bang (wall) siam ringawt ngaihtuahtu chu Kristian a ni lo, Chanchin Ṭhaah a awm lo,” a ti a. Mahse Trump a zam lo, “Eng hruaitu mah, a bikin sakhaw hruaitu phei chuan midang sakhuana leh rinna sawisel turin dikna a nei lo,” a ti lêt. A boruak a lian zual zel a, a duhtu leh duh lotu an inhthliar thuk zel.

Chu mai a ni lo, an Republican mi challang Mitt Romney-a chuan Donald Trump-a duh lohna leh sawichhiatna thu a sawi chiam mai a. Trump-a chuan Romney-a leh Obama Presidency inchuhnaah khan Romney chu chak thei reng chunga campaign thiam loh vanga chak loah a puh. Obama-a hawtu an tam bawk nen, Romney-a demtu an tam phah hle.

US-ah hian party lian pahnih inel hmain party chhungah president candidate nih an inchuh ṭhin. Republican candidate tur zawngin inthlanna an nei chho zel a. Thlawptu ṭha a mamawh ve viau laiin, Republican party hruaitu lian ber ber te’n an thlawp loh thu an sawi.

Chutih laiin, Republican candidate tur a la chian theih loh avangin debate chhunzawm zel tur a ni a. Fox pawhin March 16-ah debate buatsaih leh a tum. Amaherawchu, a vawi hnih nan Trump-a’n tel a tum loh thu a sawi leh ta. Vawi 12 lai an debate tawh a. Trump-a chuan, “a tawk zozai tawh,” a ti. Fox pawh chuan an debate an cancel phah a. Republican debate chu Donald Trump-a’n, ‘tâwk,’ a tih vangin a tawp ta a ni!

Inthlan a awm chho char char a, Trump-a a chak chho zel a. “China-in min pawngsual reng mai hi kan titawp tur a ni,” te a han ti a. Chutah China-te chu sumdawnna thila a hneh ziah thu a sawi reng bawk a. China huat tawh sa bawk nen, mipuiin an lawm thei hle.

Republican khawmpui a hnai. Amaherawhchu, a awmna Republican party hruaitu lawk ber ber te’n an do bur si. House Speaker, Paul Ryan-a meuh pawhin a thlawp loh tur thu a sawi. Bush-a te chhungkua pawhin an thlawp loh thu an sawi chamchi. Party-a mi lawk pui puiin Republican khawmpuiah, ka kal lo ang, an ti. Trump-a chu Republican mipuiin an hnawl ve theih nan theihtawpin hma an la. Chanchinbu tinrengah, nuihsawhna leh sawi chhiatna a lang. Main stream media te’n doin, a chhiatna lam an chhuah reng bawk. Nimahsela an dang zo chuang lo.

Helaia kan lo hmuh CNN-te hi Hillary-i thlawptu a nih avangin Trump-a chanchin ṭha lam hi an chhuah ṭha duh vak lo a. An comment pawhin a fak lo lam zawngin an comment ṭhin. Chuvangin, Mizote pawhin Trump-a hi kan ngainat loh phah hle.

President Bush a te pafa leh Senator te, Representative te leh Governor te, cabinet leh defence lam te leh official dang ni lai leh lo ni tawh zawng zawng, Republican ni si, mi 220 laiin an thlawp lo a. Chûng Republican mi lawk te chuan anmahni thlawptute chu Trump-a thlawp lo turin fuih eng ang mah se Republican candidate ni turin Donald Trump-a chu an dang zo chuang lo.

Republican khawmpui neih a ni a, July 21-ah Trump-a chuan Repulican nomination a pawm ta. A hmachhawn leh tur chu Hillary Clinton a ni. Clinton-i nena an inbeih dan leh FBI inrawlh dan te, Benghazi aṭanga email buaina avanga Clinton-in mipui rin a hlawh loh dan leh chuta ṭanga Donald Trumpa-a President elect, a nih theih dante ziah a chakawm viau nâin, a sei deuh tawh a. Nidangah ni mai teh se.

- Remsanga, Mission Veng