Written by
Zonunsanga

Kum 2018 thlengin i harh zui ang u

Tun hi a ziah hun chiah a ni. Kum 2015-a kan rama harhna a ruala a lo thlen khan kohhhran tinah hlimna lawmawm leh nuam tak kan chang za a nih kha. Kan han hlim tak tak kha chu a tui tharten kohhran hruaitute leh ṭhalai hruaitute thleng khan kan hmu ro em em mai a.

A hlimaten a hlim ve lo nia kan hriatte chu, “hlimna pawh dawngsawng thiam lo leh Thlarau lam pawh hrethiam lo” kan ti khuih khuih a. Kan chet dan apiang kha râu ta em em-ah kan ngai vek a. A hlim ve lo lam pawhin kan theih ang anga nâin kan lo thum rawn let ve bawk a. Chumi pahnih insuah chuan kohhran Committee te pawh kan tiluhai hle a nih kha. Khatih hunlai kha chuan kohhran committee te khan ‘ngawih’ a hun tih an hria a, an ngawi ral ta mai mai a. Tunah hian kum a lo vei ta a. Inzawt leh ta ila; khang hunlaia mite kha kan la hlim ta zel em? kan la kal dik zel em tih hi ngaihtuah vang vang tur a awm a sin!

Kan la harh zel em?: Kan hlimna kha a ṭha em em. Eng nge rah a chhuah tih lai erawh kan tehna tur a ni ta. Zirna lamah kan changkan phah sawt em? hnathawhna lamah kan taimain kan rinawm zual em? eirûk kan bansan em? kan nitin khawsak phungah danglamna a awm em? zu in kan sim hlen phah em? damdawi hman sual kan thlah tak tak em? mipat hmeichhiat hman khawloh kan sim em? nge Biak in chhunga han tal vel chiam te, han rum deuh chhur chhur leh sihal leh ramsa dang anga kan khawsak kha kan duhtawk? Hmana lam nasa sa kha a Biak in hlat hlat kan chang zo leh ta em ni? kohhran hruaitute hmu khawro em em ṭhinte kha a khawro nasa sa kan ni ta em ni zawk? tuna a inkhawm taima ma te hi khang mite kha kan la ni zel em?

Kan hlim luih luih laia “a lang” tih
ṭhin kha kan ngaihtuah let thei em? rilru leh thinlunga thawk apiang thlarau ta em em emaw tih fo hi sim a hun ta hle. Heng âw hriat tih te, thinlunga thawk tihte hi mi huai kal hmasa te hian an tawng (experience) lo bik a ni hauh lo. Mi bak baka chet duh chang pawh a awm ṭhin. “Insumtheihna hi thlarau rah a ni” tih ni lo seng chuan he thuziaktu pawh hi a inbingbilailet nasa pawl tur a ni ang. Thinlunga thu awm apiang ‘Lalpa tih’ kan tih zel chuan inkhawm lai te hian kan haw fo vang. Inkhawm hlanin kan in an rawk ni tlata hriat chang te, kan electronic khawl a kang ni tlata hriat changte kan nei fo! Tichuan “a lang” tih fo kha a fiah deuh em? hengah hian a hnua miten min nuih lohna tura kan fimkhur a ṭha.

Kohhran hlutna hi hre chiang zel ila: Zawlbuk culture a bo hnuah YMA in a ai a awh zawh tak tak theih loh châng a tam ta. Inzilh te, thu ṭha inzirtir turin YMA in min ko khawm fo ta lo. Kohhran hi kan ram leh hnam moral centre a ni tih kan chian zawh poh leh a hlutzia kan hre nawn ṭhin ang. Kohhran hian a pian tirh ata tawh beihna a tawk ṭhin. Nasa taka tihduhdahna leh hmuhsitna a tawh lai pawh tuar chhuak, pawl dang ang mai mai ni lo, Krista taksa a nihna hi kan hmu phê leh fo. Kan ramah phei chuan rambuai vanglaia ban phar kohhran vang hi asin remna kan neih hial ni! kan hmuh theih kohhran hi a ropui lo a ni thei e; a neitu a ropui êm vanga ropui erawh a ni a.

Kum tam tak chhung chutianga inhlum tawh kohhran inkaihhruaina ṭha em em kha tu te emaw thar hlutin kan han su ta bawih bawih ṭhin a niah! Kohhran inkaihhruaina hmu thiam lo lui; kohhran hruaitute âw pawh ngaichang hleithei lo va thlarau kawltu nia inngai te meuh pawh hian kan hriat hauh loh chu - he rama chanchinṭha a lo luh aṭanga kum za tel teh meuh hi Pathianin inpuannan kohhran hi a hmang a, “keini leh Thlarau Thianghlimin” tia rorel ṭhinte hi a la awmpui zel tih hi a ni. Zawlnei hna chu kohhran hian a thawk reng a, a thawk zel ang. Zawlnei hna hi hrilhlawkna lam thil chauh ni lo vin rorelna dik kenkawh thu-ah te, sawrkar khalh ngil thuah te, ram leh khawtlanga Pathian duh dan dik taka tih a nih theihna tura beih te hi a huam vek a, he kohhran hi kan hlut thiam loh chuan ram siam ṭha thei dang kan nei chuang lo.

Harh dik kan mamawh: Kohhran hian intuaithar kan mamawh reng a, mu leh mal erawh nei sela. Mikhual chawmhlawm kohhran nih reng hi kan dinhmun nen pawh a inhmeh lo. Kohhran thiltih hian khawtlang nunphung a nghawng tel avangin fimkhur taka ngaihtuahna kan sen fo a ṭul. Mak tak chu kohhrana rawngbawltu dangdai deuh han rawiha lawm ta viau hi hlui tam tak daih hi kan awm ve hrim hrim. Khawilai emawa programme dangdai deuh han tiha koh khawm theih hi pawl khat daih chu kan awm ta hrim hrim te hi a chhangchhiatthlak ṭhin ngawt nia.

Kohhran pakhat ka hria. An hlim luih luih lo. An kohhran huam chhunga damlo te pawh kohhran hian sum leh pai tam zawk sen a inhuam a, a ti zel! a tawi zawngin midang ṭanpui kawngah te, rethei te dawm chhuah kawngah te an tuihnâng. Missionary chawm kawngah te an tiṭha em em. An va hmu dik e tih tur ni maw? Khawi kohhran aṭangin nge Pathian thu thiam tak tak - theologian te, ram leh hnam tana chhenfakawm tak tak an lo chhuah thin tih hi chhui ila. Harh thin kohhran aṭangin a ni. Chutiang a nih ngai chuan harh ṭhin kohhran te hian kan harhna chan hi a ziktuak em tih inenfiah fo a ṭul tihna a ni. Harhna dik changtute aṭang hian mi ṭha tam tak an chhuak ngei tur a ni.

Hlim a ṭha, hma erawh sawn ila: Harhna te, hlimna te hi kohhran hian kan mamawh reng a, mahse a nuam lai chauh uma hmasawnna zel tur lam thlir thiam lo kohhran nih erawh a hlauhawm. Kohhran hlim reng nih hi a nuam, nuamah a tawp chuan kohhran chihchawm tak; kohhran nawi tak a nih ve theih thung. Hmasawn kohhran nih a tul a, kan eibar zawnna te, kan nitin nunphung hrim hrim leh kan hawiher tihmasawntu atan heng hi hman theih vek a ni.

Lam buai nuaih nuaih te, Biak in luh dawna pheikhawk phelh tih te, in-check tih te kha a hunlai awm bawk mahse; khang kha a tawpna tur a ni lo. Râu riau reng, nu/pa râwn tlak loh a awm theih. Hlim mup mup chauh hi kohhran tih tur leh kohhran nihna emaw ti kan awm tam lo hi kan vanneihna ni sela.

Inthlang ram kan ni a, kum 2018-ah ram hruaitute kan thlang leh turah ngai ila. Kohhran hian ram leh hnam hmelma politician a mamawh lo tih hriain party nihna kan dah ṭhat ngam a hun ta hle a. Eirûkna (corruption) hi kan titlem thei. Thil dik lo eng emaw a lo awmin; inenfiaha insiamṭhat lam aia a insawifiahna kan awlsam ta lutuk te, department thenkhatte dik lohna thilah pawh inhûm ang zawnga a kal emaw tih tura awm ṭhin hi kan hrethiam lo.

Eirûk dona kawngah kan zavaia
ṭantlan a ṭul. Mi pakhatin pawisa tlem a rû a, misual tiin kan kawk a, jail bang kan zuttir a. Officer pakhatin nuaih fe a eiru tih kan hria a, engtin nge kan tih? cheng 100 lek rûk chungchangah pawh khawtlangin kut na taka thlak kan hreh loh lai hian mi pamhamte leh eirûkna lama huaisen; chhun khaw ênga he ram rawktute hi dimdawih an ṭul bik dawn em ni? kan zaivaia kan
ṭanrual chuan eirûkna hi kan titlem thei em em ang. Kohhrante hian nasa zawkin eirukna do zel ila; a zung chawpin a tawm tâwk tâwk mai ang. Kum 2018 inthlanpui thleng chu i harh chhunzawm zel ang u.

- Zonunsanga