Written by
- Zonunmawia Fanai.

A negative lam hawiin

Mizoram sawrkarin a hnathawkte inchher hriamna atana a din–Administrative Training Institute, Mizoram-a zirtirtu Pi Lalnunmawii Varte-in ‘Mental health and life skills education’ tih darkar chanve zet min zirtir ṭumin HIV/AIDS-a Mizoram dinhmun a sawi kai a, thinlung lama HIV lo vei ve hrep tawh nih chuan thinlai mu hnu lo tho lehin he thu hi a lo piang ta a ni.

HIV/AIDS chungchang hi Vanglaini chanchinbuah phei chuan ziak zing ber pawl ka ni awm e. Ṭum khat chu ‘Mizoram mipui awm zat aṭanga chhutin HIV kai an tamin positive rate a sang tih kan hre ṭheuh a, endikna (result) negative rate tisang tur hrim hrim hian mipui nawlpui hian thisen endiktir i uang ang u’ tih lam hawi ka ziak a. State AIDS Control Society, Mizoram-a thawktu pakhat chuan ‘kan ngaihtuah dan ngai loh lam tak a ni a, a ṭha ka tikhawp mai’ tiin hmaichhanah min hrilh hial a.

Kan ṭhiante innei lawmpuina chawhlui kan kil zawha titi honaah ṭhian pakhat hian ‘mihring chin a hriat loh avangin a khat tawkin thisen ka endiktir (HIV) ziah a, negative result hi ka bag/wallet-ah ka dah reng ṭhin. Zin chhuak nasa, bial neite kan ni a; chetsual palh emaw bawihsawm ngai emawa awm theih a ni a, chutiang a thleng hlauh a nih pawhin mi tu pawhin ngaihngam taka min buaipui ngam ka duh a ni a’ ti a. A bula ṭhu civil judge chuan ‘kei pawh thisen endikna (HIV) negative result hi ka purse/bag-ah ka pai reng ṭhin’ tiin a lo tuihnih ve bawk a.

Kan ṭhiante tihphung hi ka lo ngaihtuah ngaih loh lam tak a ni a, an tihṭhan dan hi a changkangin a nachang an hriatna hi mi nawlpui hian tih ve chi a nih hi maw le tiin ka ngaihtuah chhunzawm ta a. Eng dinhmunah pawh dingin eng harsatna pawh tawk ila, kan Mizo puite chuan min thlauhthla dawn lo va, hmangaih leh duat takin min tuamhlawm dawn tih chiangsa mah se mahni lam tal kan lo inrin emaw, a nachang kan lo hriat lawk emaw hi kan tih theih leh tih tur ni ve thovin a lang.

HIV lam lo thlurbing ta ila – Thisen endikna hi uluk taka kalpui a nih hnuah result leh a dangte ziah ngai ang ang ziahluh a nih hnuah thawktute (Counsellor/Laboratory Technician) leh Medical officer-in hming an ziakin seal an chhu thlap ṭhin a. Chu chu lehkha pawimawh, ram ṭhenkhatah phei chuan an rama hna thawka lut tur reng rengin an neih ngei ngei ngai, lehkha hlu tak a lo ni ta a.

Mizorama thisen endikna hmun hrang hranga endikna result ziahna hi a inangtlang hman niin, lehkha puan (result) pekchhuah hi a pan a, a zawr sa em em a, thleh a dawl lovin dahṭhat duh pawhin uluk a ngai hle a ni. Kan hriatthiam theih dan turin photocopy paper hman tlanglawn JK paper aia pan leh zawr a ni sa a. A chunga kan sawi tak wallet/purse-a dahṭhaa pai reng ṭhintu ṭhiante khi ensak ta chiah ila, pentui inziak a dal/dak tawh loh pawhin a lehkhapuan chhah loh (quality loh) em avangin a thlehna vanga chhiar harsa leh thler/pawp a awm a rinawm.

Heti hian rawtna siam ta ila:-

1. HIV endikna result hi hei aia lehkhapuan ṭha leh khawngin siam ni se. Kan hriatthiam theih dan turin ATM card tiat emaw wallet-a dah tham lek visiting/business card emaw ang hi ni se. A hnung leh a hmaah a pahnih pawhin a ziah theih awm e.

2. Chutah chuan endik tak hming leh nihna kimchang, result ziah bakah QR code indah thlap se. Pentuia ziah ni lo khawl kutchhuak ngeiin inziak zawng zawng hi chhut/ziah (print) ni se. Medical officer tan pawh digital signature hmanga tih theih nghal ni bawk se.

3. Negative result neituten chhuang taka kan nihna kan lantir theih nan endikna result emaw chumi tlukpui emaw hi phone case/cover-a bel chi emaw, lirtheia bel chi sticker siam ni bawk se. Ṭhalai lamin an intihhmuh thuai theih thil niin a lang. QR code a awm thlap dawn avangin a lem siama lo hman ve ringawt kha a rem dawn lo va, negative sticker nei lo bik nih a nuam lo thuaiin a rinawm.

4. HIV endikna result hi damchhung daih a ni kher lo thei a, chuvangin thisen endik leh hun tur emaw an nunah HIV kai theihna thleng palh emaw a awm a nih chuan thisen endiktirna hmun hrang hrang hming leh ngenna ziah ni se.

Hringnunah chuan a éng lam (positive) hawia nun hmang leh thilti turin kan inzirtir tlangpui a, tun ṭuma kan thuziah erawh negative neih lam a ni thung. Kan dinhmun dik tak hriat nan thisen endikna rate hi theih dan kawng kawnga tihsan tuma hma lak a ni ṭhin a, kan nihna dik tak hriat hian damdawi ei nghal ngai emaw, inveng taka awm chhunzawm tur emawin nasa takin min puiin kan rilru leh taksa pawh a kaihhruai thei niin a lang.

Mahni inringtawk tak leh dinhmun dik tak hre duh tan phei chuan thisen endiktir hi tihmakmawhah ngaiin, kan ram leh hnam tana tha thawhna remchang (negative tam) hi i bawhpelh lo tlang ang u.

- Zonunmawia Fanai