Written by
- Dr. Malsawma
9436141377

LUNG TILÊNGTU ASSAM RIFLES!

Kan thupuia ‘Assam Rifles’ ka tih hi tu dang ni lovin Aizawla ‘Lammual neitu ṭhin’–1st Lushai Hills Bn. Assam Rifles–kha an ni a, khatia Zokhawsanga an hmun thar lama an kel sa kanna thirbel te nen lam an liam ta nia tute’n emaw an sawi hnu daiha an pem tak tak tak khan lung an tilengin thil hlui tam tak min ngaihtuahchhuah tir uai uai mai a. AR ṭhenawm hnaia sei lian ka ṭhianpa – Pu Vanhmingliana – Taua’n ka beisei ruk ang ngeia a ṭhenawmte chanchin a rawn ziak hnuah ka rilrua riak reng te ka rawn pholang ve dawn a ni. 1st LH Bn. Assam Rifles hi ka pa, Sena’n sipaia ṭan tuma ‘Sipai Bel Nawt’ aṭanga ṭana Hav. Compounder thlenga hna a lo thawh tawhna a nih avangin keini chhungkaw tan phei chuan a pawimawhin theihnghilh phal chi a ni lo vang. Kum 1960–’70 chhunga 1st LH Bn. Assam Rifles nena kan inhnimhnaih dan ṭhenkhat han sawi ka tum a ni.

Zirna bul kan ṭanna Junior Basic (Primary) Sikul, Chandmary chu kan kawmchhak lawk, Laipuitlang pang, Chanmari–Chaltlang kawngpui chungah awmin Lammual nen a inep ṭha hle a, sikul kawt zawl hi naupangho tualchaina hmun ber niin in leh lo te a la tlem avangin Lammuala sipai rimawi tum pawl ‘Band party’ thawm chu chiang taka hriat tur a awm deuh reng a ni. AR Band Party hi naupang chuan kan ngaisang em em a, abik takin Khuangpuipu hi kan ngaisang zual a, a hnunglama sakei zia kawr a hak te chu mit la lek lovin kan thlir ṭhin a; a khuangpui kha va khawih chhin chak hle mah ila kan huaisennain a ngam hlawl si lo! Lammuala tihpui(Republic/Indepence Day, adt) a awm changin sikulah kan hotute’n sawrkar chithlum mum(Education Deptt. aṭanga an lak) min sem hnuah tha tho takin Lammual kan pan a, kalkawngah tuna Millen. Centre kawt aṭanga Lammuala sipai khuang tlir chhin ri kan hriat chinah phei chuan kal chak tura fuih lehchuan kan ngai lo khawp mai! Sipai lam bakah Govt. Mizo H/S zirlai za rual fein an hotupa Pu John Lalkaisanga (Fam) kaihhruainaa Mass PT (Huho -Insawizawi) an entir tihmuhnawm zualtu pawh AR Band rimawi rem kha a ni. AR-ho kha an fel hle a ni ang e, an Quarter Guard kawta laipui an dah, kutzungchala kawk apiang silaiin an kap dawn tih thuthang kha a dikna sawi tur a awm miah lo va!

Lammual hrim hrim hi Aizawl khawpuia puipunna hmun awmchhun a nih avangin heng hun lai hian kan tlawh ngun khawp mai a. Kum 1964/1965?-ah khan Lammualah hian Dist. Council Bialte inelna Mizoram Olympic a awm a, tlangvalho kekawr bul chu a panin a ṭial nasa khawp mai! Mautlawn zuan (polevault)-a tel zinga a kham zuang thleng pha lova tla ta nawl nawl leh Football inkhelh dana lungawi lova chhuak tau ta …phai te pawh mitthlaah an la cham reng mai! AR sipai Kisne Bahadur-a, pa lian leh chak deuh mai kha 100m intlansiakah a tlan chak ber pawl niin football-ah te pawh a lar hle a ni. Khang hun lai khan AR football team kha Mizo tlangval – Aizawl XI–khan an hneh khat hle a, hun chanve khatnaah hi chuan an intluk tlang reng a, hun chanve hnihnaah erawh chuan AR team kha an dingchang leh nge nge ṭhin a ni. AR siban nghaktu Dorzidon-a kha ball a zuan mawi theih em avangin a che vel a hmuhnawm ṭhin hle a ni. Kum 1962-a China ral a lo len khan sawrkarin National Defence Fund atana sum tuak nan ṭhenawm dist. (Nagaland, Tripura, adt) sawmin Football tournament a buatsaih a, Lammual pawh a theih chin chin chu ṭhelretpuan hlai pui puiin an hung a; khatah khan a thlengtu 1st LH Bn. AR kha an chak ber nghe nghe a ni. China ral lian denchhen bawk hian Lammualah indo lem an entir a, mual laiah lei chhung pawngin thingṭang te an phun a, a entute tan silaimu lenglak a hlauhawm lo hle! Indo ta nafam chu a tawn tawnin mitthi leh hliam tuar an let ve phung mai. A tawpah thawmhnaw hring inbel India sipaite chuan thawmhnaw uka inthuam China sipaite chu lailungdawt nen pawmchilhin an hneh ta vek a, entu mipui lam pawh kan au dur dur mai a ni! He indonaah hian puakrang silai(LMG, adt) hi a tak pholang miah lovin mual sirah an kap ri nasa khawp a, heta ṭanga kum 4 a ral meuh chuan(1966) LMG tih ang reng kha chu khawlaiah hmuh tur a tam ta hle a nih kha! Lammualah ennawm an siam apiangin kopang chung lam kha entute chan niin lei charah kan ṭhu mai a, inchai/inbuan chak zawn nikhuaah entu kan ṭhathnem chang chuan tlang aṭanga enna tur remchang zawng reng renga tei ṭum tla ta zak pawh ṭhahnem fe an awm ṭhin awm e!

AR Band party kha vai puja nikhuaah te khan an ṭangkai em em a, an ‘zaipawl’ neihchhun kha an ni bawk a, an rim thei viau a ni. Bansawmnei paih ni a lo thlen khan chawhnu lamah Puja pandal pali–Laipuitlang PWD Workshop, Armed Police Lane, Zarkawt Babutlang leh AR sakawr in–aṭangin vaihovin zawn chhuakin Bawrhsap tuikhuah(tuna Tennis Court) panin kawng an zawh a, a zuitu tam zawk kha chu Zofate kan ni ta awm e! Vai dawrkai ṭhenkhatin kawng zawhte’n an dawr zawn an lo thlenin chithlum mum, kawlthei leh balhla adt chansawmin an lo theh ṭhin a, chu chu naupang tan chuan kawngzawh chhan ‘ṭha tak’ a tling tlat a ni(sikul kan lo chawl ve tumhrang nen!). Sawi tak angin AR Band party bawk kha min tiphurtu an ni a, nuam ve tak a ni. Tuikhuaha milem an hnim dawn lai taka Band party-in chibai buk paha thlahna ni awm taka ‘mera salam le ja…’ tih hla an han rem te kha a mik a mak hre lo tan pawh a lunglenthlak ve hranpa tlat a ni! Lung tilengtu dang leh chu AR ni tlak tawtawrawt, tlai dar 5-ah emaw khel lova an ham ṭhin kha a ni a, sipai a hre pha chin chu khawiah pawh awm se ‘din auh’ tur a ni a, kawngpuia kal lai mek bakah Lammuala inkhel en lai pawh din ngei ngei tur a ni tawp mai. Inkhel en laia sipaiho an din chuan lo eu tawk an awm fo mai a, an haw lem lo a nih hmel! Sipai tih takah an chenna hmun kha a fai hiau reng mai a, Aizawl chhim lama Middle leh High sikul kan kal chhung zawng khan zing lama Nawalh hnah tla an phiah khawm hal rim kha hnarah a cham vang vang ṭhin.

1st LH Bn. Assam Rifles hmunhma leh chettlatna hlui hian a hmel ngai a put chhung chuan keini rualho tan chuan lung a tileng reng dawn a ni e.

- Dr. Malsawma, 9436141377