Down syndrome fa neih hi

Ka fapa Lalchamliana (Chamtea) hi 10/12/1998 khan Synod Hospital, Durtlangah a piang a, a pian tirh hian kg 4 laia rit niin a duhawm hle a ni. A pian tirh aṭang hian doctor-te’n down syndrome a nei tih min hrilh si lo va, hlim takin naute pangngai pawmin kan pawm a. Amah chu duhawm hle mah se, a ring a tun har ta hle a, a thle leh nawk ṭhin a. A taksa a némin a zawi ngiai a, a mut ngaiin a a mu hle hle a, naute dang angin a inlet ve mai mai ngai lo. A hrawk a chak lo va, hnute a hâk awl bik hle bawk. Thla 3/4 vel a nihin Dr. T. Lalhmangaihi hnenah kan hruai ta tawp a, ngun takin a lo en a, a nihna dik tak (down syndrome) leh a dinhmun tur zawng zawngte min lo hrilh ta vek a, rilru a nâin a beidawnthlak duh khawp mai. Mu chunga hnute pek loh tura min hrilh angina hnute pek chhung chu zanah pawh ka ṭhu ngat ngat ṭhin.

Tlang hrileng a kai hma em em a, a chak loin a thlan tui hian a lei bawrh bawrh ṭhin a, a ṭhan chhohna kawngah pawh a rualpuite aiin kawng engkimah a khawtlai deuh zel a ni.

Spastic Society-te’n phai lama a mithiamte an chah chhuak a, Pu Ch. Chhunga kawtah kan va hruai ve a. Anni chuan enkawl dan turte min lo hrilh a, chutiang chuan kan theih angin kan enkawl ve ta a. Kum 3 a nihin a kal ve thei chauh a ni. A hmasawn dan muang deuh mah se, kan theihtawpa kan enkawl ve avangin hma a sawn chho ve zel a ni. Kum 5 a nihin a nau nen sunday sikul Beginner Dept-ah hming kan ziahtir ve a, a beng a chhêt lo va, mahse, ṭawngah harsatna a nei a, a rilru a chak lo bawk a. Beginner-ah chuan an zirtirtute kaihhruainain inkhawmpuiah a tel ve nawk nawk a. Primary a kai chhoh takah khan naupang khawmpui intihsiakna tur hla leh chang kha a zir ve lem lo va. Inkhawmpui ni-ah chuan tel ve a châk si a, kan kal ve a, châng a zir ve loh avangin a ṭhutna tur an lo zuah ve lo va, zirtirtute chuan hawpui leh mai turin min lo tia. Mahse, a haw duh si lo va, tlar hnung berah ka ṭhut pui ta a. Ka rilru a na em em a, ka mittui a tla zawih zawih a. Ka rilruin Pathian zarah kan dam ang a, nakum chuan chang zirnaah i nau rualin i zir ve vek tawh ang a, inkhawmpuiah pawh i ṭhutna tur an siam ve mai ang ka ti rilru a.

A kum lehah chuan châng zirnaah chuan a kal kim vek a, rehearsal an neih ni pawhin ka lo en reng a, a sawi sual bik miah lo. Chutia phûr taka kan theih tâwka kawr thar nen kan inbuatsaih ve lai chuan khawmpui hma (Inrinni) zanah an zirtirtu, kan chhungkua min ngamtlak ve bertu chu kan inah a lo kal a, pehhêl deuh siin intihsiak tur kan ni si a, lo tel ve lo mai se tih thu hi a rawn sawi ta a. Kei chuan “Kumin chu a zinnaah a kal kim vek a, in enchhin ni pawhin a sawi thei ve vek a,” ka lo tia a. “Mahse, endiktute’n an hrethiam ve vek si lo va,” tiin min chhang a. Ka rilru a náin a ṭap vawng vawng a ni.

A tuk khawmpui ni-ah chuan eirawng ka bâwl sawk sawk a, u leh naute khawmpui kal tur a ngen ka hlauh avangin Durtlang lama lêng chho turin ka chhuahpui ta a. Kan ṭhenawm nuin min lo hmu a, “Chamte, khawmpuinaah i tel ve dawn lo em ni?” a lo ti a. Ka rilru na lutuk chuan mittui tla chungin, “Ka tel ve an phal lo va,” ti rawh ka ti a. Vawiin thleng hian he thu hi chuan ka mittui a la ko chhuak a, sawi nawn fo pawh hi ka duh tawh lo a ni. Bus-ah kan chuang a, biak in hrang hrangah khawmpui thawm kan hre zel si a, thinlung a nâin a va hrehawm tak em! Tlaiah kan haw a, intihsiakna result an sawi a, 5-na an ni ta a.

Hetih hun lai hian rualbanlo chungchang inzirtirna leh inhrilhhriatna a la beitham em em a, kohhran ber pawh a bâng chuang lo. Lal Isua he khawvela a len laia a ropuizia leh a thiltihtheihna, a khawngaihna leh hmangaihna a lantirna Bible-a kan hmuh leh hriatte chu–heng, mitdel, kebai, zeng (rualbanlo) a tihdam thu a ni. Kan rin leh innghahna ber kan Pathianin heti taka a ngaih pawimawh rualbanlote hi keini Pathian ringtu intite hian kan va ngaihthahin kan va hmangaih lo si em. Kan rin Pathian duh zawng a nih hi a rinawm loh hle a ni.

Chamtea chu a lo lian ve zel a, a rualpuite’n ball an pêt te hian tel ve châk a, an bula a va din ve te hian, “Nang chu lo tel ve suh,” an lo ti zel a. Naupang phei chuan ‘Mi a khawi fin’ min tihsak a. Naupang káa khatiang thu a chhuak kha a makin, a seilenna chhungkuain rualbanlo an hmuh leh en dan kha naupangah khan a lang chiang hlein ka hria. Thil tam tak kan rilru natna sawi zawh sen rual loh awm mah se, Pathian awmpuina zarah a lo ṭhang lian ve zel a, chhungkaw tihlimtu ber, inlêngte lo chiauau a, khualchhawntu ber a ni a. Kohhran leh khawtlang, mipui leh mimir pawh ruanlbanlo kan hmuh leh en danah hma kan lo sawn ve zel a, an tih theih loh aiah an tih theih ve turte dap chhuahpuiin, an zingah an telh ve ta zel a. Hei hian anmahni nunphungah pawh a tiphûrin, hmasawnna tam tak an neih theih phah a ni.

Mizoramah rualbanlote zirna sikul Gilead Special School a lo awm a, a va lawmawm em! Enkawl dan tur kan lo hriat ngai loh tam tak he school-a a luh aṭangin kan hriat phah a, amah pawhin nasa takin hma a sawn phah a ni. A la têt deuh lai chuan kan hmuh loh zeuh lai hian pawn lamah a lo tlan chhuak a, kan zawng nasa ṭhin hle. Eichawp dawr kan nei ve a, a lo len ve deuh hnu chuan dawrah hian a ṭangkai em em a, dâla bawlhhlawh awmte a lo thian fai a. Dâl, chini, chânâ te a bûk a, sarâng dahna tur kan chhawp a, thilte a rem fel thlap ṭhin a, ama tih turah a ngai vek ṭhin a ni. In chhungah pawh vawiin thlengin chhuat leh bangte a tifai a, a nâwt thlap a, hmun a phiat a, thleng a sil fo bawk ṭhin.

A lo puitlin ve hnu hian ama thuin puitling tel lovin a leng chhuak ngai tawh lo a. Bâl a ngaithei lo va, ni tin a inbual ṭhin. A tleiral lai khan meizial a lo zu ve a, a ṭhat lohzia te hrilhin, a lu chunga kut nghatin ka ṭawngṭai a, vawiin thlengin a zu leh ngai tawh lo. Chamtea hi a zaidam em em a, a bula awm a nuam hle a ni.

Inkhawm hi a ngai pawimawh em em a, a dam phawt chuan a ṭhulh duh ṭhin lo a. KṬP-ah ṭhahnemngai takin a inkhawm ṭhin a, hla zirnaah hla copy semtu leh thingpui hmeh chhang semtu a ni ṭhin. A ṭhian rualpui deuh ten nupui/pasal an neih tâk hnu hian a tel tam ta vak lo. KṬP-te’n Bible chhiar chhuak lawmman an pek ṭhin pawh kum 3 lai a dawng ve tawh a ni.

Kan fapa neih chhun a ni a, kan phak ang tawkin thawmhnawte kan ngaihtuahsak ṭhin a. Rualbanlo a nih vanga ṭawp leh ti hnuanga awmtir kan duh lo a, amah pawh a invawng fai thei hle. Zirtira kaihhruai chuan an lo thiam ve thei zel a ni. A naupan lai hunah rilru natna mite hmuh danah tawk fo mah ila, tunah chuan khawtlang leh kohhranah pawh a tlangnel tawh a, kaihhruai dan pawh an thiam em em a, a phak ang tawkah an telh ve zel ṭhin tawh a ni. Khawtlang leh kohhran te pawh rualbanlo enkawl leh kaihhruai kawngah hma an zawn zel ang tih ka ring tlat a ni.

Down syndrome fa pawm ve dangte pawhin khawngaiha engkim tihsak lovin, an hma hun tur thlir chungin hmangaiha an tih theih leh tih thiamte dawhthei taka zirtira kaihruai ṭheuh turin ka ngen che u a ni.

- Kapmawii, Committee Member, Mizoram Down Syndrome Association