Mi dangte damna thlentu
‘Hringnun hi a tawi lua e’ tiin kan Mizo hla pakhat chuan a lo sawi a. Tawite e ti lo chuan thlakhlelh hi a na a ni chêk ang chu, mi ṭhenkhat hi chuan mahni nawmsakna ngaihtuah hian kan phe âwl lo va. Mi tam ber hi chu mahni hmasial hian hun kan hmang a ni ber awm asin.
Khawvel a lo changkang zel a, pawisa hlutna a pung tulh tulh a, pawisain a tih theih lah a pung tulh tulh emaw tih tur a ni. Hmanlai hunah kha chuan pawisa hlutna kha an la hre tam em em lo va, an hauhsakna te pawh kha an thil neihah khan an chhut deuh ber ni khan a lang. Ran rual nei tam, buh leh bal nei tamte kha mi hausa an ni ṭhin a nih kha. Tunlaiah erawh chuan in leh ro leh pawisa hi kan intehna ber chu a ni ta a ni. A ruka lo inchheprelh tawk kan kat nawk a, ṭawngkam thiam changchawia mi buma pawisa chhuhsak lah an pung tual tual bawk. Internet aṭanga bum tur lo zawng reng reng lah an kat nawk a, bum theih a mual mual lah an ngah. Chung an bum hote lah sum leh pai neih pun thur thur beisei avanga buma lo awm ta an ni tlangpui bawk a. Mi tam tak hi chuan mi dangte hi kan ngaihtuah chang lo; mahni kan nawmsak a, kan hlim a, kan neih phawt chuan an duh tawk hle.
Kan khawvel hi a upat tawh ang ai hian kan hringnun châm chhung hi a rei lo em em mai a. Chu hun rei lo te chhung chuan mi dangte tana malsawmna thlentu nih hi a va hlu em! An hun laia mi dangte tan tawrhna thlentu khawvel huap pawha kan hriat lar – Hitler, Alexander, Idi Amin, Saddam Hussein, Osam Bin Laden, Yessar Arafat leh Veerapan leh mi dang tam takte tawpna rapthlakzia kan hria a. Chutih laia hmeichhe chak lo derdêp tak, a hnathawh ropui lutuk avanga khawvela mihringte ngaihsan rawn leh a hriat reng tawh tur Mother Teresa-iI’na khawvel a sawi nghîn nasatzia kan hre thei awm e.
Kan dam chhung leh he khawvela kan cham chhung hi lo rei lo pawh ni se, mi dangte thinlungah hian kan nung reng thei a ni. Chu mi dangte thinlunga kan nun reng tluka hlu hi he khawvelah a awm lo. Mi hausa, in leh lo nei ṭên ṭûn, sum ngah tak pawh ni mah ila, kan boral hnuah kha kan thil neih khan awmzia a nei lo va, saruaka thlân pa leh mai tur kan ni. Mi dangte nunah leh thinlungah kan nun reng erawh chuan mi hausa leh ropui, mi dangte tana hriat reng nun kan nei tihna a ni a; chu tluk hlu hi a awm chuang lo va, chu chu a ni nun awmze nei chu.
Mi tam tak hi chu keimah ṭânghma hai leh mahni lawmna zawngin kan dam chhung hun kan hmang a, mi dang tan kan inphal lo va; awmze nei lo nun a ni e. Mi dangte tana chhiatna thlentute nun awhawm lohzia hi i ngaihtuah ve tawh ngai em? Charlie Kirk thatupain a a khawih pawizia kha a inhre chhuak ve ang em? Charlie Kirk nupui leh a fate mai ni lo, Charlie-a hmangaihtute nuna tuarna a thlen nasatzia kha han ngaihtuah hian a nun kha a awhawm thlawt loh. Hitler-a te leh mi dang tam tak, khawvel huap pawha tuarna leh chhiatna thlentute kha khawvel hian ânchhia a la lawh asin.
Lal Isua’n mihringte min hmangaih avanga tuarna leh a thihna hian mihringte tan hian damna leh thlamuanna a va thlen nasa em! Han en pawha nu chak lo tih hriat tak, hauhsakna engmah nei lo leh thlahlel lo, fahrahte nu tih hiala an koh tak Mother Teresa khan khawvel mihringte nunah hian thu a va sawi ringin, mite hriatrengna hlimthla va hnutchhiah ropui tak em! Mite’n min hriatrengna leh an nuna thu kan sawina hi hauhsakna te, larnate leh hmelṭhatnate hi a ni ngawt lo; kan hauhsakna leh mawina ai chuan kan nun hian thu a sawi ring zawk.
Khawvel zaithiam lar leh hmelṭha, a thih hnu kum 48 lai a ni tawh chung pawh a tun thlenga lar chuai thei lo Elvis Presley kha mi dangte khawngaihna nei sang tak mai, mi dangte tana luang chhuak ṭhin a ni a. A hnathawkte pawh kha kum tinin car thar a present ṭhin tih a ni a; a thilphal em avang khan mite ngaih ang lutuk pawhin a hausa lo mai thei. July 20, 1975 khan zaithiam lar turu, hmelṭha bawk, hmeichhiate’n an duh rawn, 'King of Rock and Roll' tia an sawi ṭhin, Kum zabi 20-na chhunga mi lar ber zinga chhiar tur Elvis Presley chuan concert a nei a. A hla sak kar lakah a entute tihhlim nan a scarf (puanbah/ nghawngawrh) chu a rawn keng lang va va a. A han hawi kual a, stage bul hnai têah chuan hmeichhe naupang pakhat lo ding chu a zuk hmu a, a zuk pan hnai a, a hmaah a ṭhingṭhi a. Chu hmeichhe naupang chu a pian tirh ata mitdel a lo ni a. Chu naupang kut chu vuanin, mipuiin a ṭawng an hriat theih loh nan a microphone (zairinna/aurinna) ken lai chu a dah sawn a. Naupang chu rei vak lo a bia a, tichuan, a puanawrh (scarf) chu fawpin chu naupang mit chu scarf chuan a han dep a. Scarf chu la lehin, chu naupang hmai khuh nan chuan a han hmang a. Hmeichhe naupang chu pian tirh ata mitdel mah ni se, Elvis chuan a tidam dawn niin a ring nghet ta tlat a ni.
Concert zawh hnu chuan Elvis chuan chu naupang nu chu be pawpin, naupang mit zaina tur senso zawng zawng a tumsak a; a mit a lo var ta a. A lo puitling a, computer graphic artist hna a thawk ta nghe nghe a ni. Chu a hnathawh ropui chuan mi nunah thu a va sawi ring tehlul em!
Mi dangte damna thlen tur hian thiltihtheihna mak hranpa vak neih a ṭul lo. Thilphal, ngaihsakna, duhsakna te hi a tawk viau tho. Kan retheih vanga mi tana ṭhat chhuah thei lo leh ṭangkai ve thei loah te hian inngaih tur a ni lo va, kan tih theih tawk, kan laka beisei tur tawk hi miin an hria a ni. Kan phak tawka ṭhat chhuah, inngaihsakna, inngaih pawimawhna tihlan fo hi a tawk viau a ni.
Krismas kan lo thleng leh mai dawn a; he hunpui lo thleng turah hian mi dangte tan i luang chhuak ve dawn em? Mi dangte tana i luan chhuah khan nausen Lal Isua chibai i buk a ni. “Heng ka unau tê berte zinga mi pakhat chung in tih chu ka chunga ti in ni,“ (Matthai 25: 40) titu kan Pathian hian i thiltih tlem emaw, tam emaw lam aiin, i thinlung a thlir zawk a ni. Mi dang tana inseng ral emaw i intih laiin, i tan ro i chhêk khawl zawk a ni. He leiah emaw, vanah pawh a let tam taka rûl tur chein kan Pathian a inpeih reng e.
- Reuben Lalnunthara Hnamte