Khualzin laka kan mualpho theihna langsar zualte

Hla phuah thiam Pu Vankhama fapa Pu Vanhmingliana (Taua) chuan zing aṭanga khawlaia addict ho tam lutuk chu hnam mualphona a nih thu mangang leh ṭhahnemngai takin chanchinbuah a rawn sawi tawh a; ka'n tuihnih ve ang e.

Tun hnaiah Mizoramin tlawhtu kan ngah thar ṭan thut; an la pun belh zel pawh a rinawm bawk. Min tlawhtute hian an rawn hmuh tum leh duh ber chu, kan ram leilung khuarel awm dan ang ang leh keimahni awm dan ang ang, social life leh culture hi a ni. Min tlawhtute lakah hian lo inrin lawk tehchiam hleihtheih pawh hi a ni chiah lo va, kan nihna dik tak leh kan kalphung, kan nunphung dik tak hi nghet taka lo lantir mai hi a ṭha mai a ni. Sawrkar lam erawh chuan kawng hrang hranga a tih tur leh tourist lo dawnsawn dan tur chu a inbuatsaihin, mipui zirtirna leh thuchhuah eng eng emaw pawh chu a ti zel tur a ni ang.

Chutih rual chuan, khualzin laka min tizak thei leh a hnam leh a ram anga kan mualpho zau zel theihna tur eng eng emaw a awm a ni. Chu'ng lakah chuan rang taka hma kan lak a ṭul ang.

KAWNG: Tun aṭangin khualzinte’n kan kawng chhiat thu an sawi ṭan an ti. Chu pawh chu kan nihna dik tak chu a ni. Kawng thu-ah hian engtin nge tih dan danglama hma kan lak ang tih hi kan vaia tih tak zeta kan ngaihtuah a ngai ta e. Kan ram kawng thuah hian tute mah inmawhpuh khawtlai lova kan vaia ṭanrual a ngai tak meuh tawh a ni. Tute mah leh tu party leh sawrkar mah inmawhpuh a ngai lo. Kan ram kawng enkawl harsa leh hautak zet hi tun dinhmuna kan ram state inrelbawlna tereuhte ang hi chuan a enkawl ṭha zo ngang lo a ni ber a ni. Tun sawrkar aṭang tal hi chuan kawng siam leh enkawl danah hian tih dan dang ṭha zawk hmuh chhuah i tum teh ang u.

Sawrkar kal tawh leh tuna mite pawhin kawng thuah hi chuan tumahin hmingṭhat an hlawh zo thei lo a nih hi. NH lah ni se, a enkawltu NHIDCL lamin ṭhahnem an ngai duh lo lui tlat mai si a. Chuvangin, keimahni tan leh khualzin kan neih belh zel theih nan kan vaia bengsika kawng chungchang hi kan ngaihtuah ran a ngai ta a nih hi. Tun aṭang hian sawrkar pawhin tih tak zetin kawngah hian insâwrbing teh se. Kawng pawh hi flagship programme-ahte nei teh se.

ADDICTS: Kan khawtlang nunphung leh kan tualzâl nun, kan social life hre turin kan zingkar nunphung te, zing kan thawh hma leh tlai dan te, kan zing bazar leh zing inkhawm dan leh thil dang dang hriat tumin khualzinte’n min en chik dawn. Sawi chhawn leh ziah chhawn atan bakah, a video thlengin an nei dawn. Min tlawhtute kal tamna lai tur ber kan khawlai lûn lai apianga addict bâl ṭawp tak tak leh zaktheilo em emte lo mu bungbu kûtte leh lo inchiu mawlh mawlh hmuh tur tam lutuk hi an mit la tur berte an ni.

Addict zaktheilo leh dawthei em em te, rukru rual ni bawk hote hi engtikah mah kan siamṭha dawn chuang lo. Dâwt hlang mihring chanve an nih hi. Chuvangin, a khung khawm bona siama chawm mai hi sawrkar leh khawtlang tan pawh a ṭha mai a ni. Thil dang zawng aiin hengho vang hian kan la hmingthang dawn; min la tizak dawn chauh. Nakin lawkah chuan khualzin pawisa lo dil tawk emaw, thil lo ruksak tawk emaw, dâwt lo hrilh leh lo bum tawk emaw, lo suam leh lo rawk tawk emaw an la awm ngei ang. Chuvangin, hengho khungbo ran hi a ṭul takmeuh.

'Aizawla rukru rualho chhuah zalentute khan khung khawm leh tawh rawh u' tih ka ziah tawh ang khan, hengho lama lo ṭanga, lo chhuah zalentute pawh khan tifuh in intih ka ring tawh chiah lo. Sawrkar pawh hian hengho hi siamṭhat beiseia sum tam tak senga mihring tam tak leh hun leh tha seng vak vak lo hian, a khung bona tur siama chawm mai hi a finthlak zawk ang. Vawiina la ti ve lo naupang zawkte, nakin lawka ti ve mai theite ven uluk lama tan lak hi ram leh hnam tan a pawimawh zawk.

TRANSPORTATION: Kan ni tin nunphung hriat duhin khualzin ṭhenkhat chu kan city bus-ahte an chuang dawn. Stand-a bus ding rei lutuk leh chutih kara driver leh conductor zu rim nam vung vung leh mei zu khu vung vung te an hmuh fuh chuan mak an ti dawn. Conductor-te chîn ṭhan, pawisa kîr duh lohte hi hnam dang khualzin lakah phei chuan an chin lehzual phei chuan a la zahthlak dawn. Hetiang tih ching ho khan sim rawh u.

Bus chuannaa kan Zo nun ze mawi lantir ṭhinte kha kan inpawlhsawp lutuk hnuah hian a lo bo zo ta ti tih maite hi a pawi em em a, khatiang thilte kha khualzin hmuhah kan mawipui dawn tehreng nen. Hawh u, khawng deuh pawhin i inzirtir thar ṭha leh ang u.

City bus-te hi khawpui hmel lanna leh chei mawitu an nih ve avang hian kan city bus ruangâm leh a chhung lam kan enkawl (conduct) dan leh a service system hrim hrimte hi tihdanglam leh tihchangkan a hun ve tawh hrim hrim a ni. Tuna kan awm dan ang hi chu a changkang lo a, a zahthlak tawh lam chu a ni e. City bus chungchang pawh hi chanchinbuah hian ka sawi zing ta tlauh tlauh mang e!

Rental car pawhin khualzinte laka to uchuak bika bill in siam chuan a la pawi thei a ni. Tute’n emaw a rate dik an lo hrilh leh thei si. Hnam rinawm lo nihna a ni thei a nia aw. Kan hawihhâwma kan rinawm zawh poh leh keimahni leh kan ram, kan hnam tan a hlawkna a lo let zel dawn a ni.

Taxi ho eng chi pawhin pawisa hmuh ṭeuh theihna remchang tiin hnam dang khualzin lakah chuan man uchuak tak lak ching suh u aw. Hnam dang khualzin laka kan lan mawi theihna in nih kha hre reng ula, hnam timuphotu ni lovin, hnam timawitu nih tum zawkin, hawihhâwm leh rinawm takin khawsa ṭhin ang che u. In Mizopuite laka in tih ṭhin pawh kha ti lo hram ang che u.

INTHIARNA: Kan rama vantlang tana inthiarna awm fumfe lo lutuk hi chu a va hreawm rei tawh em. Hnam changkang ber ang maiin kan khawsa a, hnam changkangin a ken tel leh mihring nuna bet tlat inthiarna fumfe leh fai vawiin thlenga kan la nei thei lo hi a zahthlak bakah, a hreawm ṭhin. A awm chhunte lah kan la mâwlzia tilangtu mai an la ni si. Khawimaw lai laiah chuan awm ve zeuh zeuh mah se la, enkawltu leh mawhphurtu awm si lo chu a la ṭawp em em reng tho a ni.

Office ṭhenkhat leh mipui punkhawmna hmuna vantlang tana inthiarna tur fumfe kan la nei thei tlat lo hi a hrehawm ṭhin. Office bangahte hian, 'Hei hi i office a ni a, vawng fai rawh' tihte hi an han tar a. Inthiar mamawh hle mah ila, kan office-ah chuan kan tan inthiarna tur a lo awm leh si lo va, 'Staff only' tiin an lo kalh leh bur ṭhin site hi kan la ngaihtuah chiang tawk lo a ni e. Tu nge chabi dil ngam tawh ang. Hmun dang pan vang vang a ngai ṭhin a nih hi. Chuvangin, khualzinte bakah, Mizo mipui vantlangte hian inthiarna fumfe leh felfai hi hmun tinah kan mamawh em em a ni.

Aw le, pawn lamah mi changkang ber anga lan tum ṭhin mah ila, kan chhunglama kan changkan tak tak lohzia chu keimahni ṭheuhin kan hriat chian hi. Mahse, kan chhung lam zawng zawng hi khaulzinte’n an hmu vekin an hre vek thei lo. Kan chhunglam tak lohzia leh lemchang kan nihna chu thup thei mah ila, langsar tak leh hmuh awlsam, mi dangte hmuh tlak loh leh hriat tlak loh ho, kan siamṭhat theih thil hi chu i siamṭha zung zung teh ang u.

Mite’n hnam rinawn leh tlawmngai, Kristian ṭha tak ram hmuha min hmuh an tum hi tun aṭang chuan khualzinte vang chauh pawh hian tihhlawhtlin i tum zel ṭheuh tawh ang u. Tun aṭang chuan thliarkar rilru tereuhte pu tawh lovin, a ṭha zawnga rilru zau tak put ve tum tawh ila. Khualzinte hi kan insiamṭhatna bul lo ni zawk hlauh se. Min tlawhtute hi kan changkanna leh hmasawnna bul, kan hausak phahna bul leh, khawvel laka kan hming mawi nan i hmang hlauh ang u aw.

- K. Hmingthankaia