Written by
Vidpuia Hrahsel

Mizo ṭhalaite sukthlek leh zirna

Mizoram Direc­torate of School Edu­cation-in kum 2016-17 a, Annual Publication a chhuahah chuan, Mizoramah zirna in Primary Sikul aṭanga Higher Secondary Sikul 4313 a awm a. Zirna kan ngaih pawimawhzia a lang. 
Mizoram hi India ram chhunga ziak leh chhiar thiam tehna (literacy rate) ah pathumna kan ni a, kum 2011 India ram chhiarpuiah khan kan literacy rate hi 91.33 a ni. Ziak leh chhiar thiam state kan nih ringawt hi a tawk lova, heng zirna in hrang hrangte hian an mi chher zingah mi engemaw zat chu an puitling lo maithei. 

Zirna in hian mi puitlingah min siam a, mahse a zirna ngawr ngawr hi kan kal pui rei ta hle a, zirna phena thil tih tur emaw kan hlawhtlinna tur kawng lam zawh hi kan tlem tial tial a ni. Degree lei thawm te pawh a ri ta fo mai. 
Pawl 10 thleng tal hi chu pass kan tum ve ṭhin, matric zawh lam erawh hi chu zirna line a kal tum lem lo tan kawng zau tak zawh theihna hun a ni. Amaherawhchu, hna hrang hrang thawk turin exam ngaihna hrang hrangah, pawl 12 thleng pass emaw BA degree tal a ngaih ṭhin avangin kan theih ang angin zirna run kan bel ṭhin a, mi zir sang tak tak, hna nei lo kan kat ta nuk a nih hi. 
BA zir thleng ve tawp, tum mumal nei lo, ṭhiante kalna lam lama kal ve tawp hi kan tam hle niin a lang. 

Kan degree hi chu lehkhaphek te mai a ni a, kan zirna leh kan thiamna chu kan nungchangah kan lantir tur a ni. Mumal tak neiin zirna hi kan kalpui a ngai. Mizorama kan inzirtir dan hi a zirlai chhung ngawr ngawr kan inzirtir mai. Kan naupan lai chuan kan nih tum (aim in life) min zawt tawp a, bangbo deuhin, IAS emaw Doctor nih vek kan tum ṭhin. Tumah khan IAS nih dan kawng, IAS chuan chutiang hna chu an thawk ṭhin, tih lam pawh kan hre lo. Thiamna piah lam, kan tuina kawng hi kan in fah ngun a ngai hle. Chutiang chuan chutiang lam lam chu an thawk ṭhin tih te in hrilh ngun ila, hma kan sawn ngei ang. 

IAS, emaw IFS nih dan te kan sawi ṭhin a, kan dinhmun a zirin leh kan khawsak phung leh kan ban phak tawk te a zir a, awareness neih te hi a va ngai ta em. Kan awareness neih dan te hi a hmun a zira kan thlak thiam a ngai a, a dawngsawngtu nau­pangte zira kan thlir thiam a ṭul khawp mai. 

CYMA in kum 2020-2021 kumpuan atan 'Zirna Uar' kum a puang a, Mizoram a tlawmngai pawl rorel hian kan hmabakah  ṭan kan ngaihzia leh zirna kawngah kan hnufumzia a hril khawp mai. Zirna uar hle si hi, eng ang takin nge kan hnufual tak le? Kumpuan hian Central services a zofate kan lan tam a ṭulzia pawh a hril a, tum nei rana kan zir a ngai. Mizo Zir­lai Pawl hian hun engemaw chen aṭang khan central service a Mizo a tam zawk kan luh theih nan, an pawl  Assembly-ah te pawh an lo pass tawh a, tunah hian hma lak mek a ni. Tuna a lan dan chuan, YMA zawk hi ram leh hnam chungchanga hma a la tur ber ni awm s, MZP nen hian an tum a in thlakthleng ang daihin a lang tlat. Ramri chung changa hma latu ber chu MZP a ni a, zirna chungchangah pawh MZP tho a ni. YMA pawhin zirna uar lehzual tura hma la ṭan turin kumpuanah an kal tlang tir ta a, chak lehzual taka hma an lak beisei zel ang u. 

- Vidpuia Hrahsel