Hripui hlauhawm - HIV/AIDS
Inrinni khan Vanglaini chanchinbuchuan Zoram Titi buatsaihin, heta thupui hi 'Mizoramah HIV/AIDS' a ni. HIV/AIDS lama a taka thawktute ṭhahnemngaihna a ropui a, a ngaihnawm hle a, chu mai bakah HIV hrik kai ngeite thusawi a ngaihnawm a, beng a verh. MSACS-in Mizorama HIV/AIDS dinhmun a chhinchhiah dan sem chhuah a ni a, a thlamuanthlak loh hle. Ka rilruah ka vei zui a, Mizoram hian hun rei loteah Africa ram ṭhenkhatin harsatna an tawh leh an retheih chhan ang khu kan tawng ve thuai dawn niin alang.
South Africa ram bula awm Swaziland ram tiṭhuanawptu lian ber chu HIV/AIDS hi a ni tawh. He rama hmeichhia, kum 15-19 inkar zinga zaa 28 te chuan HIV hi an pai tawh a, kum 25-29 inkar zingah zaa 56 zetin an kai tawh bawk. Swaziland-a mitthi zawng zawng zinga zaa 64 te chu AIDS kaihhnawih avanga thi an ni a, HIV/AIDS a nasat em avangin Swaziland mipui dam hun chhung pawh a tawi phah hle a, chawhrualin mi pakhat hi kum 32 bak dam lo tura ngaih a ni hial! Hetiang taka HIV/AIDS a nasatna chhan hi mipa leh hmeichhia an inpawh a, Africa hnam tam takte zingah nupui pakhat aia tam neih hi an dan a nih avang te a ni.
MSACS-in statistic a tarlanah chuan Mizoramah hian thisen test tawh mi nuai nga an nih laiin HIV kai hi 13,000 chuang zet an ni ta. Thisen test hi a lu nunga chhiar ni loin, mi pakhat thisen pawh vawi hnih vawi thumte test a ni a, mi nuai nga test tihna a ni lo. Kan dinhmun en hian muang taka han ṭhut veng veng chi a ni tawh lo tih a chiang hle.
A hmuna chenchilhte ṭawng kam han hawh ila, High Risk Group an awm a, heng mite hi ruihhlo ti leh, taksa inzuarte an ni a, heng mite zingah hian HIV/AIDS hluar ngei ngei tura ngaih a ni. Mizoramah chuan High Risk Group chhung zingah chauh ni loin mipui nawlpui zingah he natna hi a lut tawh a, kan fimkhur hle a ngai ta. High Risk Group zinga mi ni lo, mahse rilru lama mipat hmeichhiatna hman khawloh hreh miah lo te, rilru dik lo kan tam avangin heng zingah hian HIV a darh chak a, rilru dik pute hnenah pawh a thleng ta zel.
Mizo tam ber hian HIV/AIDS inkaichhawn dan te, tihdam theih loh a nihna te hi kan hre viau nachungin kan hlau tawk lo tlat, a chhan ber nia lang chu keimahni chunga thleng tura kan ngaih loh vang te, kan chhungkuaa thleng ve theia kan ngaih loh vangte a ni. Tuna Mizorama HIV/AIDS kai tam dan aṭang hi chuan kan
ṭhiante zingah te, kan laina leh chhungkhat zingah te, kan bul hnaiah he natna kai hi an awm ve reng tawh a ni. He natnain min luhchilh nasat tawhzia ngaihtuah hian kan la ṭhu muang mah mah chu a ni. I fa, i unau, i chhungkuaah khan hre loa he natna kai hi an awm thei reng tih kan ngaihtuah thlen a hun tawh hle.
Kohhran, ṭhalai pawl leh tlawmngai pawl mai bak, chhungkaw tinte hi kan harh a hun tawh khawp mai a. Ngaihsam taka tun ang zela kan kal chuan Swaziland dinhmun angah kan ding thei ta reng mai. Kum reilote chhungin Kristian hnam Mizote hi HIV/AIDS avang hian kan mang zo ṭhak thei a ni. Ṭawng-
ṭaina bakah tleirawl, naupang leh ṭhalaite kan inzirtir a, chhungkuaah nun dan ṭha leh him kan inkawhhmuh a ngai ta hle a ni. Vawi khat tihchhin hian damchhung nun hrehawmna a thlen thei a, minute nga vel nuam taka awm hian kumkhuaa rilru hrehawmna a siam thei.
Tunlai tleirawl tam tak zingah HIV hrik pai aia sawnpai hlau zawk an tam an ti a, hei hi tak tak a nih phei chuan Mizoram hi a him lo mai pawh a ni tawh lo va, hlauhawm chhinchhiahna kan pel thuai ang. Kan khawtlang nun a zalên a, mipa leh hmei-chhia kan inpawh si a, hetiangah hian chhungkua aṭanga inkaih-hruaina dik kan neih loh va, koh-hran leh khawtlanga zirtirna leh kaih-hruaina ṭha kan dawn loh leh phei chuan HIV/AIDS hi Mizo-ram kohhran ti-hming-chhetu, ramthar rawng-bawlna titla-hniam theitu, hnam leh kohhran mualphona thlentu a ni thei.
- Rochungnunga,
College Veng, Aizawl