Written by
- R. Lalrinkima
Hidden Lodge, Chanmari

TEMAMI PA THUKHAWCHANG: Restricted tender nihphung leh a nghawngte

Zing lam inkhel haw chu Temami Pa thingpui hang in sak tumin Doorbell chu ka hmet ri tlang tlang a, Vanglaini chanchinbu nen chuan kawngka chu a rawn hawng a. “E khai, I lo tai leh bik tuk tawh a ni maw, a nuam awm thin teh e,keini lah kan ti peih ve der mai silo a, lo haw teh,thingpui in pahin tunlai Restricted Tender Approval chungchang hi min han hrilhfiah hlauh teh” a ti a,ka inkhelh bungraw ahna chu min hlan thlak sak nghal a,thutna chu ka rem a. Thingpui senhang chu a han lam a, ti ti chu kan tan nghal a.

Hetia Restricted Tender Blanket Approval tih a nih chhan hi hna hmanhmawhthlâk, leh thawh zawh thuai tur an nih vàng a ni tih a ni. Nimahsela, Restricted Tender hman nán hei hi chhuanlam a tling lo. A chhan chu, Open Tender aia Restricted Tender hian process chhúng hun a heh zawkna lai a awm vàng a ni, chûngte chu han sawi ila:-

1. Restricted Tender chhuah dáwn rêng rêngin Sorkár-ah approval lâk hmasak tê tê phawt a ngai. Chumi atána dìlna buatsaih chhúng leh chhànna nghah chhúng hian hun a duh ṭhìn. Open Tender erawh chu approval lâk buai ngai lo vin Competent Authority thuneihna hnuaiah tender chu chhuah mai theih a ni.

2. Restricted Tender chhuah dáwn chuan hna pakhatah a chháng thei tùr contractor ṭha bîk, a tlém berah 4 tal thlan chhuah an ngai. Chûng contractor thlang chhuak tùr chuan Department chhúngah committee din hmasak tê tê phawt a ngai a, tin, chu committee chuan lungrual taka list an siam dáwn khan, uluk takin contractor hrang hrangte performance ṭheuh an zirchian hmasak leh tê tê phawt a ngai bawk a ni. Chuvàngin, hêng Restricted Tender process hian hun a duh rei ṭhìn.

3. Restricted Tender chhángtû tùr contractor thlante chu final hmáin biak hmasak leh vek phawt an ngai ṭhìn. Chutilochu contractor tùemaw chuan chu tender chu a chháng duh lo thei a. Chutiang thil a thlen chuan a chháng duh tùr contractor dang zawn leh a ngai dáwn a. Chu chuan hun a duh ṭhìn a ni.

4. Tin, tender chháng tùr contractor thlante list chu pawm tùrin Engineer-In-Chief/Head of Department hnên aṭangin approval lâk leh tê tê phawt a ngai bawk. Tin, hna ṭhenkhatah phei chuan Expression of Interest (EoI) chhuah phawt hnùah a chháng thei tùr contractor-te pre-qualify an ngai hmasa ṭhìn bawk. Hei phei hi chuan hun a duh lehzual ṭhìn.

Hêng hi Restricted Tender kalphung a ni. Chuvàngin, Restricted Tender dik tak chuan inbuatsaih chhúng ringawt pawh hun a duh a ni. Amaherawhchu, Restricted Tender lemah erawh chuan thuneitûte’n an duhsak záwngte contract hnà an pêk theih nán dàn palzutin awlsam tak leh rang takin an ti liam puat tawh mai ṭhìn a ni.

Restricted a ni emaw, Open a ni emaw, tender chhuah period hi CPWD Works Manual chuan guidelines inang rengin a siam a, Restricted a ni emaw, Open a ni emaw tender publicity period hi a ran phahin, a muan phah chuang lo. Tin, hna ṭùl dàn azirin, hmanhmawhthlâk a tih chuan NIT(Notice Inviting Tender) approving authority chuan tender chhan theih hun hi a pawt tâwi thei a, a duh phawt chuan ni 3 chhúng lek pawh publicity period atán a hmang thei a ni. Hei hi CPWD Works Manual 2022 chapter 4.13-ah kan hmù a ni. Hetiang dàn ṭha tak leh fel tak kan neih reng laia, a hmanhmawhthlâk tih chhuanlama Restricted Tender blanket approval pêk ringawt hi kalphung dik a ni lo. Dikna leh hna ṭha duh vàng pawh ni lo vin, system corrupt tak, thuneihna hmang suala, dàn palzúta, duhsak záwngte vùr tum vàng mai mai a ni. Hetiang hi ramhlui zia a ni a, Kalphung Thar sawrkarah kan beisei loh laiin reilote an sawrkar chhungin ramhluizia tho an rawn buaipui veleh anih ber hi. “Anih tak chu a,keini pa mawlmang tan chuan dan pangngai takah ka lo ngai ve ngawt a,amah Roluaha fiamthu ang deuhin-a lo nih daih chu maw le? Tichuan ka han sawizawm leh a-

Restricted Tender emaw, Open Tender emaw hian hna chak leh muan a hril lo. Hna chak leh muan hriltû chu contractor ṭha leh ṭha lo an ni zâwk. Hna thawk chak leh zo rang tùr chuan Restricted Tender emaw, Open Tender emawah a innghat lo va, contractor ṭha leh rintlâk, hnathiam leh experience ngah, kháwl leh hmanraw nei ṭha leh sum ngah lamah a innghat zâwk a ni. Restricted Tender-a chhuah a nih vàng ringawtin contract hnà hi a chak phah lo va, Open Tender a nih vàngin a muan phah hek lo; contractor azir a ni zâwk.

He Restricted Tender Blanket Approval pek chungchangah hian, contractor thlan tum sa nei rana hmalak (pre-planned selection of contractor) te, induhsakna uchuak leh dik lo (Nepotism) leh hlemhletna (corruption) thuk tak inrawlhna a awm avangin Mizoram Lokayukta ah FIR thehluh mek a ni a. Lokayukta hian tun sawrkar term chhung hian engtiang takin nge thuthlukna a siam tih I lo ngaichang dawn nia. “E khai, a va bengvar thlak tak em, Departmental work te hi enge a awmzia, hei hi han sep leh lawk teh” a ti a. Sawi dawn chuan sawi thui a ngai viau,a tawi zawngin ruling party-in an mi leh sa sumtuakna tura Department officer te kaltlanga hnathawhna a ni mai. Agreement engmah a awm lo a, hna chhia pawh ni se Party mi leh sa hnathawktu hming lamrik a ni ringawt a,a tuar tur chu hnathawhna Bill siamtu mai an ni, Department Officer te kuta rulkaw zenna hmanrua mai a ni ti mai ang.

E khai hei chawei a hun mai dawn,nidangah kan la chip tha dawn nia tiin ka tho uaih a, ka bag chu lain ka kal zui ta a. “Chawei tui le” tiin kan in thlah ta a.

- R. Lalrinkima,

Hidden Lodge, Chanmari