Written by
Lalrokhawma
Siaha

OPIUM HAL RAL KHA

Vanglaini Nov. 4, 2016 chhuakah khan opium 15.478 kgs man thu ka chhiar a. Khatiang khawpa tam opium kha a hlang a ni ang em le, nge thil dang nena pawlh? A va tam tehlul em!

Tun hma deuh, eng hun lai emaw khan opium kg 5 man thu leh halral a nih thu kha he chanchinbu lar takah tho hian chhiar tawh tlatin ka in hria. Opium hi danin a khap thil a ni a, man ngei tur pawh a ni. Amaherawhchu, hetianga man a lo nih hian hal ral mai lova vawn ṭhat dan a awm lawm ni, tih lam hi a nia sawi ka tum.

Hal ral tura thu pe theitu hian him taka vawng ṭha turin thu a pe thei tho turah ka ngai. Vawn ṭhat ṭul ka tih chhan chu opium hi natna engkim tih theih thawthang damdawi a nih bakah nachhawkna ṭha ber ni hialin ka hria.

Kum 1969-70 velah khan ka ṭhianpa nen santen benvawn tuarin chawlhkar khat chhung engmah ei thei lovin kan chau dun hle tawh a. Thi leh thau inpawlhin kan e ṭhin. Ṭhian dangte chuan kan dam chhuah an beisei tawh lo hial a ni. Chutianga thi mai tura rin kan nih lai chuan opium, damdawi atana siam danglam tawh chu a tui damdawi bur chhin khat ve ve min rawn pe a. Kawchhung a thlen thlak chin a dam nghal hmiah hmiah a, a tawpah tai bawr a thleng thla a, kan dam nghal vek a, kan muhil nghal siai siai mai! A tuk leh aṭangin thil kan ei thei nghal.

Hemi hnu hian ṭum khat chu pumna, rilphir puam vangin zawn ngai hial khawpin chawlhkar khat lai ka awm a. Hemi
ṭum pawh hian purun var, a sin chi fangkhat sihchhum hmawr zum lamah opium khumfa tiat vel tur hi an phum a, min eitir a, ka dam leh hmiah hawk.

Kum 1974 khan awmna, na tak tuarin ka awm a, chet pawh che ngam lovin, ka awm a. Awm a nat tak zet chuan khuh leh hahchhiau ngam awzawng a ni lo; a lo insum theih khawp mai. Hemi ṭum pawh hian ka dam chhuah leh an beisei tawh lo. Pathian Tlang, Burma (Myanmar an tih tak) aṭanga lokal mi pakhatin opium fir (hlang hlak) ban chalh mai chu puakzo fang tiat vel min eitir a. Min chhawk nghal a, ni thum leh zan thum ka rui a, a ruih pawh a nuam ngang mai, thlam bang nghengin ka ṭhu a, ka lung a awi hliah hliah mai a ni. Ka awmna pawh chu a dam leh ta hmiah mai!

Opium hi hetiang khawpa damdawi atan leh nachhawkna atana ṭha a nih avang hian natna khirhkhan, cancer etc. tuar mek, doctor-te pawhin damchhuak tura an beisei tawh lohte tan hian a va hlu dawn em! Cancer chauh lo pawh, accident tuarte, natna chi dang zawng zawngah pawh, damchhuah beiseiawm tawh lo hi pek (ei tir, in tir) ni ta se, chhungkhat lainate tan pawh na hre miah lova an muhil siai siai lai chu hmuh a nuam bik ngawt ang.

Chuvangin, sorkar hian heng opium a man takte hi vawn him dan leh pek chhuah dan mumal tak duang chhuak sela, hal ral mai tawh lovin a
ṭangkai thei ang bera hman nise tih ka rawn rawt ve a ni e.

- Lalrokhawma, Siaha