Written by
H.Lalchhuanliana Aizawl Venglai

MIZORAM POLICE TAN ṬAN LAK HUN TAK A NI E

H.Lalchhuanliana Aizawl Venglai

Mizoram buai lai kha chuan Police tan khan hna thawh thiam a har ṭhin khawp mai. Police hna pangngai - misual hnu chhui leh dan leh thupek kenkawh chungchangah pawh harsatna chin tam tak a awm a, kan hotute kha police service pangngai [IPS] ni lovin Army officer etc. leh police hna hre lo, operation lam chauh ngaihtuah ṭhinte an ni tlangpui. Mizoram police-te kha chu min ring lo mai pawh ni loin MNF lam ṭangah min ngai kha a ni ber a, hna thawh a harss a, police-te kha tuboh leh dolung kara leng kan ni a, tunlaia police dinhmun nen chuan danglam tak a ni. Tunah chuan kan police hotu lu ber thlengin Mizo kan lo nei tain hmun pawimawh luahtute pawh Mizo deuh vek an lo ni ta a, ram ralmuang tak hnuaiah ram leilung fate ngeiin ram hmangaihna rilru nen ṭan han la se India rama police ṭha ber chherchhuak thei dinhmunah an ding tawhin a lang.

Tun hnaiah police thih hnem thute leh an thih chhan pawh ruih theih kaihhnawih deuh vek a nih thute chanchinbu lamah kan hmu. Mizoram police-te hi misual hnu chhui leh dan leh thupek kenkawhna kawngah hian India ramah hian a ṭha pawl an tling pha hialin a rinawm. Operation-ah phei chuan an aia ṭha tur chuang an awm bik kher lo ang. Mahse he ti chunga sawisel an hlawhna tam tak hi chu an zinga mi ṭhenkhat inthlahdah, ruihtheihthila fihlim duh lo leh hotute thuawih lo lui tlat mi vang hi ni berin a lang.

Tin, mi ṭhenkhat political appointment leh hotute leh politician thlenga pun ching an awm ṭhin a, an thawhpuite tan an hnawksakin thawh honain a tuar thei. Hna thawk tha peih vak si lo leh hotute tlawn kual vel chingte lakah hian department hotute leh kan Minister/Politiciante pawh an fimkhur a ṭul khawp mai. Police bikah phei chuan fimkhur a ngai leh zual ang, state sawrkar beng ber leh ram him leh him loh thlenga nghawng a neih theih avangin thu dik hriat leh thu ruk vawn theih a pawimawh a ni.

Police te hi an pawimawh avang hian Police rintlak leh thlamuanpuiawm an nih reng hi a ṭul takzeta, chutih rualin mipuite pawhin kan tana chhun zan zawma thawk an ni tih kan hriat a, a ṭul anga tanpui leh thurawn pekte hi kan tihtur a ni. Dan chuan mipuite hian Police ṭanpui hi kan tihtur anih thu min hrilh (Public bound to assist Police) a ni. Police ṭha tak nei tur chuan mipuite hian kan ṭawiawm ṭhat a ṭul hle a ni.

Police ṭha leh rintlak zawk kan neih theih beiseina nen rawtna tlem han au chhuahpui ve ka duh a, police hotute sitna lam ni loin
ṭhahnemngaihna vang leh hun rei tak ka lo thawh ve tawhna a nih vangin ka inthlahrung lutuk bik lo a ni e.

1. Police lak dan dik, a tling leh phute ngei lak a pawimawh. Politics khelhna hmanruaa hman tawh loh hram ni thei se, mahni vengtu tur pawha duh loh tur, ngawlvei te te leh pumrua pawha itawm lo leh mipui tan pawha thlamuanpuiawm loh lak hi awm tawh lo se. ‘Lo teh ru ka ti lova, lo la ru ka ti a lawm,’ tih an sawi ṭhin ang te kha tak tak a nih chuan tih tawh loh ni se. A lak dan aṭanga a dik loh chuan police ṭha tak neih a harsa ngawt ang.

2. Training ṭha neih a pawimawh a, training-na hi discipline leh a taka police hna thawh dan zirna hmun a nih avangin tih tak takna nena inzirna hmun a nih a ṭul. Training petu tur pawh mi bik indahna tur niin a langa, mi nazawng indahna hmun ni lo se, dan lama thiam bikte leh field (PT/parade etc.) lama thiam bikte ngeiin zirtir ṭhin ni se. Principal leh officer dangte pawh mi discipline ṭha leh an nuna thu sawi mi leh entawntlak dah ni thei se. Tun hma aia basic training leh training dangte hi uluk leh khauh zawka kalpui a ṭul tawh.

3. Posting chungchangah rualkhai thei ang bera hma lak ni thei se, Gazeted Officer chin hi chu Ministry inrawlh a ngaihna chen a awm vangin thurawn petute an pawimawh khawp mai. Mimal inhmuh thiam lohna vang emaw leh chhan ṭha tawk awm si lova sawn chhente tan phûr taka hna thawh a harsa ṭhin. Aizawla awm tum tlat officer nih leh duhna bik post neih tlat hi thawhpuite harsatna siamtu an ni. Rank hnuai lamah chuan ministry inrawlh lo se, department hotute hian rual khai thei ang berin posting hi siam ṭhin se; hmun khata awm rei lutuk hi ṭul bik thilah lo chuan tih loh ni thei se. Hmun hrehawm leh kilkhawr (hard posting)ah rei lo deuh indah ni thei se, inhremna anga indah loin in awm chhawk ni ṭhin se; a theih chen chenah chutiang hmuna awmte chu ngaihsak bika enkawlna ṭha zawk pek ni thin se phur takain hna an thawk thei ang.

4. Refresher course hi a khat tawka neih reng ni se. Case ṭhenkhta thil tisuala puhten thiam an chan fo chhan pakhat chu investigation that tawk loh vang a ni ṭhin, dan siam ṭhat leh dan tharte a chhuah fo thin vang hian MRP officer-te hian intuai thar fo an mamawh thin. Armed branch lamah hian Refresher course hi thla tin a neih theih a, hei hi ka experience tlemte atanga discipline leh fitness neihna hmanraw ṭha ber pakhat nia ka hriat ve a ni. Battalion tinah sum sen hran vak ngai lova tih theih vek a ni. Ruih theih thila lo tâng deuh tawhte pawh thla khat chhung chuan an hmel a danglam hmanin an fit hman ṭhin, training tawp lamah silai kan kahtir ziaha, chu chu training subject pakhatah kan hmang a, training-a tiṭha duh lo leh fail-te chu kan tih nawntir leh ṭhin. Battalion zawng zawngah tih ṭhin ni thei se sipaiten an hna an thiam bel phah bakah an discipline siamna
ṭha tak a ni ang.

5. Battalion bikah hi chuan routine fel tak duan sa a awm - Thawhṭanni inspection parade Commandant hovin, Nilainiah Battalion Physical Training Commandant hovin, Zirtawpniah Adjutant Parade, Adjutant hoin. He routine ang hian Battalion zawng zawng hian hma la ta vek se police fit lo an awm hman lo vang, mahse a nihna ang tura hma la hi an tam vak lo niin a lang. Ṭhenkhat phei chuan a enga mah ti si loa hotute hnena dawt report theh lut ṭhin an awm tih sawi a awm ṭhin. Police-te discipline siamna hmun ṭha ber chu Parade Ground hi a ni a, Battalion-a inspection parade leh physical training-te neih a nih ngai lohnaah discipline ṭha neih beisei chi a ni lo ang. A khat tawka staff meeting (samelan) neiha infuihna leh staffṭte harsatna ngaihthlaksak ṭhin hi thil
ṭangkai tak a ni bawk. Police Headquarters aṭang hian unit hrang hranga tih tur (order leh circular) an chhuah ṭhinte hi an umzui chak a pawimawh hle a, a hmun ngeia kala an hote hna thawh an endik fo chuan rah ṭha a chhuah ngei a rinawm.

6. Mizoramah Armed Battalion pariat kan nei ve tawha, mahse a enkawltu bik Deputy Inspector General of Police vawiin thlenga kan la dah lo hian force tam zawkna kan ngaihthahin discipline pawhin a tuar a ni mai awm mang e, a tih theih. Army-a Brigadier leh Police a Deputy Inspector General of Police-te hi ang khata ngaih an niin Battalion pathum zel awp tur an ni a, battalion pariat nei tawhin vawiin thlenga ho khawmtu bik kan la nei lo hi thuneituten rang taka hmalak a hun e. Battalion-te tlawh kuala an hma lak dan leh inenkawl dan a hmun ngeia kala an harsatna tawhte thlenga enpui a ṭul tak zet a ni. Hmun kilkhawr ber thlenga sipaite awm dan hriatpui loh chuan discipline ṭhat leh ṭhat loh a hriat theih tak tak loh. Dawhkan atanga dawt report lo chhiara file ṭhat leh mai a nih
ṭhin chuan ṭhahnemngai tak leh dik taka thawk ṭhinte rilru a hliam ang tih a hlauhawm khawp ang. District police (unarmed) ah leh branch dangah pawh hotu lian ten an hote hna thawh dan hi hnai takah enpui ṭhin sela tumah an inthlahdah ngai lo ang.

Tun hma lama kan police officer Pu F.Lalremsiama IPS(Rtd)kha hun khirh tak, Mizoram buai laia awm a ni chung khan sipai aṭanga a chung lam zawng zawng kha tumah a awm mai mai tir ngai loin, sipai zawng zawng thleng khan min hre kim vek emaw tih mai turin a hnuaia thawkte kha min hre chiang a, mi pangngai tan a hnuaiah khan inthlahdah theih a ni lo. He mi ka han sawi lanna chhan hi tuna kan police officerte nen ka khaikhinna lam a ni lova, hnai taka hote hna thawh vil ngun leh an mizia leh nihna hriat a pawimawh zia te, police-te hian englai pawha inthlahdah lova awmtirtu an mamawh zia leh tangkaipui zia sawi lanna mai a ni e.

Police te hi dan leh thupek kengkawhtu an nih avangin ngaih pawimawh bik a ṭul a, mi dangte thil tih dik lo chhuitu an nih avangin anmahni chhungah pawh dan anga action an lak ngam apawimawh ang a, thu dik hai chhuaktu tur an nih avangin hlemhletna lakah an fihlim tur a ni ang.

Kan Home Minister zahawm tak hian Police department a enkawl tirh atang khan Policete awm dan tur, an tih tur leh tih lohturte vawi engemaw zat a lo sawi tawh thinin vawiin thlengin vaukhanna thu thahnem ngai takin a la sawi reng a. Police-te pawhin a duh dan chu an hre chiang hle tawhin a rinawm, tunah chuan vaukhanna thu chhakchhuak fo tawh loa a ṭul a nih chuan action lak mai hi dan kenkawhna
aṭanga thlirin a hun tawhin a lang. Dan zawm duh lo leh thuawih lote chunga action lak a nih loh hian sual kan khawi ngampa tih hi thu dik tak a ni.

Police department hi branch hrang hrang an niin department lian tak an nia,kan Home Minister tan pawh hian enkawl hautak tak a nihna chen a awm ngei ang. Thu rawn pawh kil hrang hrang atangin a hmu thin ngeiin a rinawm, rilru zau tak nena branch tinte rualkhai thei ang bera pa chan changa a enkawl leh a ngaihthlak thin a pawimawh hle awm e. Thutlukna siam chungchangah pawh mi pahnih khat mai rawn ai chuan zau deuh zawka thurawn lak hi a fuh duh fo tih a hriat reng a pawimawh awm e.

Ram buai a reh ta bawka, Mizoram Police hian ṭan han la tak tak se, dan hi a lal ber tih hre chungin dan hnuaiah hlauh nei lovin hna han thawk zel teh se. An kut phuar a nih loh thu kan hotuten an sawi thin kha hre reng bawk se, Mizoram tan Mizoram Police han
ṭang lehzual teh se.