Written by
- H. Lalchhuanliana

Pu FLR Siama, IPS (Rtd) te nupa inneih kum 70-na kan lawm

Pu F. Lalremsiama leh Pi Lalthantluangi te hi kum 1955 November ni 22 khan Pastor Thanga kutah an innei a. Ni 22.11.2025 hi an inneih kum 70 champhaphak niin, Pathian hnena lawmthu sawina hun, Chaltlang Kohhran Centenary Hall-ah an hmang a. A tu leh faten hetiang hun an buatsaih hi an fakawm hle mai. Fapa pahnih leh fanu pakhat, tu 12 leh tuchhuan 15 an nei a, an la dam kim vek a ni. Nupa kawpchawiin kum 90 râl an kai ve ve tawh a, heti chunga hriatna hloh lo leh pangngai taka an la dam hi malsawmna thuah hnih thuah thum a nih thu Pu Rema hian a sawi nghe nghe.

Amah Pu FLR Siama ngeiin an platinum jubilee hmanpui turin phone hmangin min rawn sawm ve a. Keini ang te min rawn lam chhuah ve avanga lawmthu hrilh pahin, “Kan dam chuan kan rawn tel ngei ang ka pu,” tiin ka chhang a. Hun kal tawh thute sawiin rei tak kan inbia a, kum 1973-a sub-inspector batch hmasa ber zinga la dam zat leh mi ṭhenkhat chanchinte min zawt a, a hun laia a sûlhnu khan a lung a tileng ve a ni mai thei e. Kan CM hmasa ber Pu Ch. Chhunga fapain MNF rammute a zawm ve tlat thute leh Lunglei lam thleng thlenga Pu SR Vala, IAS te nen an va zawn thute thlengin min hrilh a ni.

Ni 22.11.2025 chuan an inneih champha kum 70-na lawmnaah chuan kan nupain kan han tel ve a. Hall hnuai leh chung kha kan khat mawi tawk hle a, rual u lam mi zahawm leh chhuanawm tak tak an ngír khup mai a. Pathian faka zai karah thusawi hun kha a awm a, tlaiah ruai kan ṭheh bawk. Thu sawi apiang mai khan Pu Rema te nupa entawn tlakzia an sawi deuh zel. Pu M Lalmanzuala, IAS (rtd) meuh pawhin Pu Rema hna thawh laia a rintlakzia leh tlang taka a ngaihdan sawi mai ṭhin leh mi huaisen tak ti zawnga a sawi kha a dik thui hle awm e. Rev. K Lungmuana pawhin a nupui hnen aṭanga a thu hriat sawiin, Pu Rema kha a office staff-te’n a hnathawhah khan sawiselna tur an hriat ngai loh thu a sawi bawk. Thu sawi ve kha ka duh hle nâin, inchung lamah ka ṭhu daih si a, chu bakah hun rei lo te chhunga ka thu sawi duh hi sawi kim sen a nih loh avangin heti zawng hian ka pu chanchin ka hriat ve ang tlemte ka rawn tar lang mai teh ang.

Pu FLR Siama hian Mizoram a vei tak zet

Union territory (UT) kan nih tirh kum 1972-73 khan Mizoram Police tur bik lak kha ṭan nghal a ni a, police sang rual dawn lak a nih kha. Khatih lai khan Pu F LR Siama hi SP, Aizawl mai bakah, Commandant, 1st Bn MAP nih a kawp a. SP, Lunglei leh Saiha te kha a kawp fo ṭhin bawk a, IPS dang Mizo an awm lo. Kan IGP kha IJ Verma, IPS a ni a, pa fel pui mai leh ngawichawi tak a ni a, a koh fiam nan ‘IGP ngawi renga’ tih a ni ṭhin. Pu IJ Verma khan Pu Rema kha a rintlakzia a hre chiang hle a ni ang, police recruitment zawng zawng kha Pu Rema kutah a dah vek a ni ber mai. Kum 1973-a police lak kha SI 37, ASI 40 leh constable sang dawn lai kan ni a, khang zingah khan Mizo ni lo chu tlemte chauh an ni.

Rambuai lai a ni a, amah Pu FLR Siama ngei pawh hnam dang officer-te’n MNF rammute ṭantu ni tura an rinhlelh hun lai a nih kha. Khatiang kara Mizo tlangval rual mi sang dawn eizawnna a siamsak khan Mizote a hmangaih leh duhsakzia a tilang chiang hle a, hun pawimawh lai taka a lo awm kha a vanneihthlak mang e. Kei pawh hi SI batch hmasa bera lak mi 37 zinga tel ve ka ni a, kan batch hote hi chuan Pu Rema kutchhuak kan inti deuh bik em aw, tih theihin khang hun lai kha kan sawi reng rengin Pu Rema hming a sawi hmaih theih a ni lo. Mizoram Police Department pawh hi vawiin thlengin kan la inti neitu ve tlat bawk, batch hmasa bera lak leh senior ber kha kan ni ve tlat a. Tam tak sawi tur a awm.

Pu FLR Siama police constable lak dan dangdai

Police constable lak nan Pu Rema’n tehfung pakhata a hman chu, chak leh huaisen a ni. Constable dil ho kha a inchaitir vak mai a, a chak zawk khan mark an hmu sang zel ṭhin. Huaisen kha a duh tel bawk a, constable training chhuak hlimte a hmuh (address) ṭum pawhin mi pakhat kha a hming a zawh rualin a huaisen em tih a zawt tel a, ani chuan huaisen e tiin a chhang a, Aizawlah a dah ta a ni. Serchhipa constable dil ho a inchaitir ṭuma a thusawi, khatih laia an sawi ṭhin kha i tarlang mai mai teh ang (ngaih loh lama ngaih loh tur aw!). An hming kha a hre lo a niang, an inchai ta a, a chak zawk khan kekawrte a lo ha lo ni ngei tur a ni. Pu Rema chuan, "Sailut, a til lang zawk kha aw, a til lang zawk kha," a ti e, an ti a; khang hun lai khan sawi a hlawh hle! Tun hnu hian amah Pu Rema hi a dik em tiin ka zawt a, nui chungin, "Ka sawi loh pui pui hi min sawitir hnem khawp a, an phuahchawp a niang,” a ti ve thung! Police ṭan dil pakhat pawh kha eng nge thiam thil a neih ve a zawt a, zai a thiam thuin a chhang a; a zaitir a, Police-ah a la tih an sawi bawk. Mi chi hrang hrang, mistiri-te leh mi pangngai pha zân lova ngaih thleng khan Police-ah a la a ni. Heng bakah hian Pu Rema chanchin leh thiltih tawi te tein lo tar lang ila.

1. Ram leh hnam vei tak tak (nationalist) officer a ni. Constable aṭanga SI thleng mi 1,000 rual vel lak zinga hnam dang an awm meuh loh aṭang khan a laknaa sûlsutu ber Pu Rema rilru puthmang a chiang hle mai. SI-ah Mizoram Gorkhali pathum lak an ni a, ASI-ah Mizoram Gorkhali pakhat leh Manipuri pakhat bak lak an awm lovin ka hria. Chutiang bawkin constable-ah pawh Mizo tlangval rual hlir deuhthaw lak an ni a, hnam dang chu tam an awm lo. Hetiang officer baka ram leh hnam vei leh hmangaih (nationalist) hi an awm chuang dawn em ni le. Mizo chhungkaw tam tak eizawnna min siamsaktu kha nupa kawpchawia damin an kum 70 inneih champha an thleng a, Pathianin a hnampuite hmangaihtu hi a theihnghilh lo tih a chiang hle niin ka hria.

2. A hote min hre chiang a, kan hlauvin kan zah hle ṭhin. A aw hi a commanding voice sa hrim hrim a, a rilru erawh a ṭhain a kâwi lo. Discipline ṭha a duh a, Police kal hnê hnê leh zawi lutuk leh thatchhia kha a ngaithei ngai lo va, tu mah kha zilh hreh a nei ngai lo. Kan service rei tulh tulh a, a staff-te min hmangaihzia leh Mizoram a hmangaihzia kan hre chiang tulh tulh. A pension hnua MLA a nih aṭang khan ram rawngbawlna lama a rilru a lo sen nasat ṭhinzia a lang awm e. Chanchinbuah police leh sawrkar tana ngaimawhawm emaw, dan leh thupek kaihhnawih thil a chhuah reng rengin, ngaihven loh ngam lo khawpin mi a vil hneh a ni. Tun hnua thil tê tham anga kan ngaih, entir nan, petrol pump bula dan lova ualau taka petrol zawrh, chanchinbua chhuak fo angte hi Pu Rema hun lai kha ni se, town havilder hovin an tirêm em emin ka ring.

3. Mi dik a ni a, amah a dik ang bawkin mi dik a duh a; huaisen leh chak kha police constable lakna tehfungah a hmang ṭhin. Kum 1972-73 a constable lak zinga mi kha palian tak tak sawi tur an tam rêng a, inchai chak tur chuan palian leh sa ṭha deuh nih a ngai reng a. Misual tan pawha zuamawm lo police nih chu a ṭul hle reng a ni.

4. IGP te thah thua mawh phurhtir an tum em em chunga him (survive) kha a ni a. IGP te an thah ní leh a damsam loh vanga in lama a hnathawh ní a lo inrual tlat te, in lama a hna thawh tur thu IGP pawh a hrilh thlap chunga a kaikuang ber nihtir an tum tlat kha atan hun khirh tak a va ni em. Pu Rema ni lo, officer dang ni se an him (survive) ang em? An office staff zingah ramhnuai mi thûk taka lo puitu an awm bawk nen khan (ama’n article-ah a ziak kha) chhui zawn theih leh luhaithlak tak a ni ngei ang le.

5. Storekeeper-te a zilh dan an sawi hi ram roreltute tan entawn tlak niin ka hria: "Kudama lo lut zawng hi chhinchhiah ula, a chhuak leh zawng kha chhinchhiah leh mai rawh u, harsa a awm lo. In chan ve tur in insiam kêp ṭhin avangin in buai mai mai ṭhin a nih hi,” a tih thu an sawi. Ram roreltute leh sawrkar hnathawk dangte tan he thu hi zir tham a tling. Mahni chan tur bak chan tum phêtte hi ram hmelma an ni lawm ni?

6. Basic training kan zawh hlima min fuihna kha rei tak chhung chu ka hrethiam mai lo deuh a. Rambuai lai kha a ni bawk a, Army ho khan police hna leh thuneihna kha min chuhpui a ni ber a. An duh duh an man a, in chhung an check (house search) thûl; police thleng khan min ringhlel vek a ni ber mai. Chutih hun laia kan batch hote min hrilh chu, “Army captain-te hi salute pe reng reng suh u, anni pawhin min salute bik lo,” a ti a. Force-ah chuan mahni aia ni khata senior pawh inzah tur tih a nih laiin, Army ho khan rambuai denchhenin kan Mizo IPS officer chhuanvawr kha zahna an lo lantir ngai lo chu lo niin. Chu tak chu Mizo hmangaihna rilru tak tak pu (nationalist) Pu Rema khan a pâi dâi thei lo va, a naute ho khan chu thinlung ang chu pu ve se min duh niin a lang.

Pu Rema’n mi a koh tawh kha chuan eng nge ka tihsual ang aw, tia mahni inzawh a ngai ṭhin! Ni khat chu a office-ah min ko va, ka va thlen chuan sipai bâng pakhat police nih dil a lo awm mek avangin ka nghak a. Chu sipai bâng a chhaih vel chu kan nuihpui nasa khawp mai. Sipai báng nge i nih, sipai aṭanga an bàn? I huaisen em? Mi zawnnaah i tel ve tawh em? Nula i sual tawh em? Nula bula i awm fâlin i khûr ṭhin zawk? etc.

Sipai bâng chhuah hnu chuan ka va lut ve ta a, a bul ṭan nan Bawngkawn hmun pawimawhzia thiam takin a sawi a. Ram pawn lam aṭanga lo lut zawng zawngte’n Aizawl hmel an hmuh hmasak ber hmun chu Bawngkawn a nih thu te (Sairang-Aizawl road chhuah hma), Lunglei, Champhai leh Darlawn tlangdung panna pêng (junction) pawimawh tak a nih thu te, zu tamna leh hmun hrang hrang aṭanga tlangval rual intawh khawmna hmun a nih thute min hrilh a ni. Chumi hnu chuan Bawngkawna min dah a tum thu leh ka riah chilh theih a beisei thu a sawi a. Kei chuan harsatna ka neih loh thu ka hrilh rualin, kan la thawk tir em a, Aizawl PS-ah hian hna han zir thiam zet ka duh thu te, chutiang hmun pawimawhah chuan experience neih loh vanga amah SP thlenga ka tihhmingchhiat ka hlauh thuin ka chhang a ni.

Pu Rema chuan, tu mah hna thiam saa piang an awm lo, kei pawh ka training chhuah hlimin town havilder hnen aṭangin hna ka zir a. I experience loh vanga i hna thawhnaa i tihsual chu ka ngaidam vek ang che, mahse, i duh vang renga i tihsual luih chu a huam lo vang, min ti a; chhuanlam tur dang a awm tawh lo! Town havilder hnuaia inzir chhuak Mizo IPS officer leh Mizo nationalism nunpuitu khan Mizoram leh Mizo mipuite tan khan lo thawk sual palh nawk nawk mah ila, min lo ngaidam thei kha a lo ni reng mai a; ngaihtuahna a kal thui hle mai.

Sawi tur dang pawh a tam mai. Kan pu hi mi famkim a ni bik hauh lo va, fel lohna tam tak a nei ve ngei ang. Mahse, mihring hian kan ṭhatna lai berte hi inhmuhpui thiam ila, entawn tlak kan nihna laiah inen tawn mai ṭhin ila a duhawm khawp mai. Pi Indira Ghandi an thah lai vel boruak rit tak hnuaia Delhi khawpuia dan leh thupek kengkawh tura ruat a nih thute kha amah ngei hian han ziak se a duhawm mang e.

Pu FLR Siama pa hi Pastor Darliana a ni a, “A theihtawpa Pathian rawng a lo bâwlna rah kha chhungkuain a zar kan zo a ni,” tia Pu Rema fapa Pu Lalhmingthanga, IAS (rtd)-in hun tawp a khâr kha a ropui hle mai. 

- H. Lalchhuanliana