Written by
- Laiu Fachhai

Ram duhâmte hi FCAA aiin an hlauhawm zawk

Lalte hun lai kha chuan ramte kha lal ta ni mah se la mipuite’n man pek lohin in hmun lo ramte an nei thei a, an siam thei a ni. A awmzia chu, lal hnenah chhiah tlemte (nominal tax) chawi mah se, ramte kha vantlang (community) ram angin a kal a, lalte leh an khawnbawlte khan ṭha tak leh dik takin inhmun, huan hmun leh lo hmunte semin ro an rel ṭhin. Chuvangin, lalte hun laia land tenure system kha community ownership a nihna lai a awm. Democracy ram kan nih hnuah hian Mizoram leilungte chu community kutah a awm lehzual ta a; nimahsela, ram duhâmtu mi hausa, thuneitu leh thil ti theite chuan mipui ram an duh zat leh an duhna hmunah an nei zel a, thingtlang mite leh miretheite chanvo tur a tlem tial tial a ni.

Mizoram thingtlang lamah chuan, ADC area-te huamin lalte hun laia khua leh khua ramri kha kan la chhunzawm rih a, eng emaw chen chu community (village council) kutah ram a la awm rih a ni. Khawpuiah erawh chuan a dan a dang tawh. Khawpui (urban) leh thingtlang (rural) te huapin the Mizoram (Land Revenue) Act, 2013; Act No. 5 of 2013 siam a ni a; amendment a awm nual tawh mai thei. Autonomous district council (ADC)-te’n a hranin land tenure system an nei ve bawk. A enga pawh chu lo ni se, Mizoramah hian, ADC area-te huamin, mimal leh chhungkua ṭhenkhatin khawpui leh thingtlang area-ahte ram an nei tamin an nei zau hle a, an neih belh zel a. Hetianga a kal zel chuan miretheite tan an lu nghahna tur takngial pawh ram an neih theih loh hun a thleng ang.

The Mizoram (Land Revenue) Act, 2013 chuan permanent cultivation (huan, leilet, etc) atan bigha 60 (sq. metre 80,268) aia tam lo neih a phal a, khawpui leh thingtlang khuatea inhmun atan bigha 1 (sq.m. 1,337.80) aia tam lo neih a phal a ni. Mi pakhatin Land Settlement Certificate (LSC) emaw, land pass emaw pakhat chauh a nei ang, tih erawh chu he Act hian chiang takin a tarlang lo. ADC area-ah pawh, entir nan, Mara ADC-ah chuan permanent cultivation atan pass pakhatah hectare 2 aia tam lo ram pek theih a ni a, mi pakhatin LSC/pass pakhat chauh a nei ang, tih dan erawh chu a awm ve lo a ni awm e.

Mi pakhatin ram a neih theih zat tur land ceiling a awm loh avang hian thuneitu, thil ti thei leh mi hausa – Chief Minister, Minister, MLA, CEM, EM, MDC, Municipal Corporation Chairman, Member, VCP leh VC member, political party hruaitu, vote nei tam chhungkua, officer, sawrkar hnathawk, contractor, sumdawng, dawrkai, etc te chuan an duhna hmunah leh an duh zat sawrkarin ram a duhsak a, an lei thei bawk. Hun lo la kal zel tura mipui, a bik takin miretheite ram leh inhmun turte an neih khalh vek tihna a ni. Pathian Lehkhabu Thianghlima lal Saula’n thingtlangpa loneimi (peasant farmer) Nabotha grep huan a chhuhsak ang kha a nihna lai a awm (1 Lalte 21). Land ceiling a awm pawhin, an nupui/pasal, an fate leh an tute hmingin LSC an siam thei zel. Tam tak phei chu an inhmun leh permanent cultivation atana an ram neihte chu LSC-in a tum anga hmang tak tak loin, hralh chhawngin sum tuakna atan an hmang zawk a ni. Khawpui mi hausa, thuneitu leh thiltitheipa chuan thingtlang lamah ram zau tak a nei a, a neih belh zel a. Chuvangin, ram nei loh mi retheite tan chuan heng ho hi FCAA 2023 aia hlauhawm zawkte an ni.

Ni e, ram chungchang a nih chuan politician leh ‘cian lo, officer leh ‘cer lo, mi hausa leh mi rethei, pasitawr leh ‘tawr lo, kohhran upa leh upa lo, khawpui pa leh thingtlang pa, tih te a awm tawh ṭhin lo. An duhamin an phakar thei hlawm hle. Mizorama civil court case tam ber pawh inhmun leh loram chungchanga buaina leh in leh loram ro inchuhna case te a ni awm e. Ṭhenawm ramri sawn lo tûra Pathian thupek (Deut. 19:14) ngai pawimawh lo Kristian an pung zel a, Israel rama thuneitute leh thiltitheite’n ram neiha an duham lutuk avanga an thiltih zawlnei Isaia lehkhabuin a sawi, “Mi tel vena hmun rêng rêng awm lo khawp hiala in leh in inzawmtîr zêl leh, lo leh lo inzawmtîr zêl,” tih dinhmun kha kan thleng ve mek a nih hi maw? (Isaia 5:8)

Compensation a lo awm hnuah phei hi chuan back date-a ram pass siamtirte an awm anga sawi a awm ṭhin a, ram hmun khatah neitu pahnih pathum inthuahte pawh an awm nawk a ni awm e. He article ziaktu hi vawi khat chu Siaha DC chhuak ta Pi Harleen Kaur nen kan inkâwm a, “Pastor, pulpit tlang aṭangtea thu in sawi hian dikna leh rinawmnate sawi tel ve ṭhin ula tih ka ngên (request) a che u,” tiin a sawi! Kan sawi ṭhin thu leh kei phei chuan ka sawi tam tawhzia ka hrilh a. Eng vanga chutianga sawi nge a ni tih ka zawh chuan, “Kaochao leh Tipa inkar kawng zauhna atana compensation pek a hun tawh a, pek tur pawisa pawh a rawn thleng tawh a. Mahse, ram inchuhte an tam avangin court case a tam a, tun thlengin hna kan la ṭan thei lo. Ram hmun pakhat mi pahnih pathumin an inchuh a nih chuan, tidik lotu chu an awm ngei tihna a ni a…,” tiin a sawi a. Isua Krista ringlotu’n Kristian pasitawr hnenah dikna leh rinawmna thu an sawi ta mai chu, a zahthlak hle!

Land ceiling neih loa kan kal zel a nih chuan Mizoram leilungte hi thuneitu te, thiltitheite leh sum nei tam apiangte’n an insem zawh hun leh an lei zawh vekna hun a la thleng lo ang tih a sawi theih loh. Chuvangin, land ceiling neih a hun tawh tak zet a, kan tihmakmawh a ni. Israel fate kha an thutiam ram chu rualkhai taka insem turin Pathianin thu a pe a (Numbers 26:52-54; Ezekiela 47:14), keini pawh Pathianin kan zavai tana min pek kan ram leilung hi rualkhai taka insemin, i luah lum ho dial dial ang u.

‘Ram ruak a awm’ tih ṭawngkamte hriat a ni ṭhin. Mizoramah hian ADC-te huamin, ram ruak a awm lo; neitu an awm vek. A neitute chu a khua leh tuite hi kan ni a, kan zavaia ta a ni. Chuvangin, heng ram ruak tia an sawi sual ṭhin ramte hi chhuan lo la awm zel turte tan i humhalhsak ang u. Chuti lo chuan he ram zau leh ṭha Pathianin min pek ramah hian inhmun loram nei lo (landless) khua leh tuite an awm palh ang e.

Khawtlang, ram, kohhran leh NGO hruaitu te, sawrkar hnathawkte leh mipuite chuan ram leh kohhran rawngbawl hnate kan chawlhsan hunah Samuela anga inthlahna thuchah sawi thei turin, ram neih duhamna sualna ata sim ila, corruption leh sualna dangte sim bawk ila, Pathian duh dan anga ram leh kohhran rawngbawl hna thawk turin a hnenah i inhlan thar leh ang u.

Tin, Samuela chuan Israel mite zawng zawng hnênah chuan, “Ngai teh u, ka hnêna in thusawi zawng zawng chu ka pawm a, lal tûr chu ka siamsak ta che u a. Tûnah hian ngai teh u, lal chuan a lo kaihruai ta che u a; kei chu ka lo tarin ka lû te pawh a lo ṭuak ta a, ngai teh u, ka fapate chu in hnênah an awm a. Ka tleirâwl lai aṭangin tûn thlengin ka kaihruai che u a. Heta hi ka awm a. LALPA hma leh a hriak ṭhiha hmaah hian mi sêl teh u le: tu bâwngpa nge ka chhuhsak ngai? Tu sabengtung nge ka chhuhsak ngai? Tu nge ka bum tawh ngai? Tu nge ka tihduhdah ngai? Ka mit tidel tûrin tu lakah nge thamna ka lâk ngai? Ka rûl leh vek ang che u,” a ti a. Tin, anni chuan, “Min bum ngai lo va, min tiduhdah ngai hek lo, tu ma kut aṭangin lâk âwm loh i la ngai hek lo,” an ti a. Tin, ani chuan an hnênah, “Ka kutah hian eng mah âwm lo in hmu lo tih vawiinah hian LALPA chu in lakah hretu a ni a, a hriak thiha pawh chu hretu a ni,” a ti a. Tin, anni chuan, “Amah chu hretu a ni,” an ti a (1 Samuela 12:1-5).


- Laiu Fachhai