Written by
-Dr. C. Lalrampana

SAWRKAR HNA RUAK A TAM PHAH ANG EM?

November 18, 2025 khan Chief Minister Lalduhawma chuan Secretariat Conference Hall-ah Home Department leh UDPA te review meeting a neihpui a. Service Review Committee nei rang tura chahin Lalduhawma chuan, "Hnathawk tlak lote chu Special Pension Scheme hmanga pension pek a, hna thawk thei ngeite lak mai chu sorkar duh dan a ni," tiin officer-te chu office hunbi ngai pawimawh tur leh an hnuaia thawkte welfare ngai pawimawh reng turin a chah a ni.

CM-in Special Pension Scheme a sawi hi Notification No.A.38018/1/2024-P&AR (ARW), the 15th January, 2025 anga ‘Mizoram Special Voluntary Retirement Scheme, 2024’ chhuah tawh kha niin a lang. Hei hi tuna hman theih a ni ta a; hetih lai hian a taka hmang ṭangkai duh an awm ang em tih chu zawhna pawimawh tak a ni ta.

Mizoram sawrkar hnuaiah hian sawrkar hnathawk 49,624 an awm a, heng zingah hian mipa 34,255 leh hmeichhia 15369 an awm mek a ni. Heng aṭang hian non-gazetted status-a awm 90.60% an ni a, hei hi kum 2018 data anga chhut a ni. Tichuan, sawrkar hnathawk DA chu November 1, 2025 aṭangin 4% a tihpun a ni a, heti hian an DA 40% aṭangin 44%-ah a zuang kai ta tihna a ni. He an DA pung hi an lawmpuiawm hle. A chhan chu Central sawrkara thawkte chuan an hmanna a rei tawh a, Ministry hmasa khan an DA 4% hi a pe thei lo va, tuna Ministry hian a tihsansak ta mial a ni.

Mizoram sawrkar hnuaia thawkte hian an phu reng vanga hlawh leh hlawh tesêpte hi an dawng tlai thei hle. Mahse, tun ministry-ah hi chuan sawrkar hnathawk leh pensioner thlengin thla tin hlawh an hmu ṭha hle niin a lang.

Mipuiin kan hriat thiam loh fo ṭhin chu, sawrkar hnathawk hlawh leh hlawh tesêp a pun hian sawrkar hnathawkte duhâm vang emaw, sawrkarin a duhsak bik vang niin an ngai fo ṭhin. He ngaihdan hi ngaihdan dik lo a ni. Sawrkar hnathawk enkawlna Conduct Rules a awm a, Conduct Rules ang takin sawrkar hian an chanvo tur a pe ṭha thei lo zawk tih kan hriat thiam a pawimawh hle.

Hetih lai hian, sawrkar hnathawk zingah taksa bawrhsawm, natna khirh tawk, ramtuileilova awm tate leh harsatna namenlo tawh avanga mahni hna pawh thawk ṭha thei lo mi eng emaw zat an awm a. Chu bakah, mahni hna bansan leh pension-a chhuak, pension hmaa thi tate pawh eng emaw zat an awm bawk. Hei bakah hian, eng eng emaw avanga bân ngaite pawh an awm a, sawrkar chhawr hleih theih loh khawpa inthununna (discipline) vawng thei lo an awm bawk.

Mizoram Special Voluntary Retirement Scheme, 2024 (MSVRS) hi sawrkar hnathawk, kum 20 thawk tawhte zingah mahni hna thawk zawm thei lo khawpa harsatna tawkte'n an duhthlanaa an pension theihna tura ruahmanna a ni. Hetiang dinhmun dai mekte hian MSVRS 2024 hi zawm chur chur thei se chuan an hmun ruakah ṭhangthar fing zawk leh viak ṭha zawkte’n an rawn thlak ang a, kan ram tan hlawkna ropui tak a thleng thei dawn a ni. Tin, MSVRS zawmtu tan pawh hlawkna tam tak an neih phah zawk bawk ang.

Sawrkar hnathawk zingah MSVRS zawm thei tawh si, thuawih lo, luhlul leh awm ṭha duh lo, mahni hna aia thil dang ngai pawimawh zawk ṭhin, hrisel ṭha tho si mi eng emaw zat an awm ve thei bawk. Heng zawng zawng tiam hian MSVRS zawm thei zawng zawngte hi pension-tir ni ta se'ng chuan sawrkar hna ruak a tam phah ang a, ṭhalai lehkhathiam zawk leh fing zawk, viak ṭha zawk tan vanneihna ropui tak a ni ang a, kan ram tan pawh hlawkna ropui tak a ni ngei ang.

Sawrkar hnathawk zingah ramtuileilova awm ta, natna khirh tak tak tawh avanga mahni hna leh mawhphurhna hlen hlei thei tawh lo chung chunga voluntary, medical ground etc. a pension-a chhuak duh tlat lo an awm nual thei bawk. Heng zawng zawngte nen hian sawrkar department tina controlling officer-te hian an hnuaia thawk mek, MSVRS zawm thei tur leh luhlul avanga pension luihtir ngai zawng zawngte thlang chhuakin DP&AR (ARW)-ah thehlut vat vat se, sawrkar tan pawh hmalak a awlsam ang a, kan Zoram tan hlawkna ropui tak a ni ngei ang.

- Dr. C. Lalrampana