MLA HLAWH SAN LEH ZPM MLA

Ni 19 - 21 Nov, 2019 chhunga Mi­zoram Assembly Session neih takah khan MLA hlawh san chung­chang kha a pawimawh ber chu a ni hauh lo a, nimahsela a reltu turte’n anmahni thlabi hlawh chungchang an rel dawn miau avangin mipuiin kan ngaihven a. ‘Zoramah hian kalphung thar kan mamawh tawh a ni’ tia 2017 Aug 15 a Pawl khata awm ve chauh, pawl naupangte Zoram People’s Movement (ZPM) te chuan nikum kum tawpa inthlanpui neihnaa bial 8 lai la thei khawpa mipui thlawpna an dawn ṭhat avang leh tun hun thleng pawha an laka beiseina an la neih tlat avangin mipui mit an la lo thei lo a ni. 

Assembly House chhunga MLA 40 ṭhu tur zinga ZPM MLA 7 emaw chauh awm ve te chuan, ‘Eng thu nge an sawi dawn? Engtinnge ‘Kalphung Thar’ chu an lantir dawn? tih mai bakah anmahni ngei pawhin thlabi hlawh tihsan chungchang sawi hunah engtinnge an sawi ve ang? a tam lam thu thu pawmin nge an ngaihdan huai takin an sawi chhuak dawn zawk? tih ngaihdan te nei chungin an chungah mit a fu ta ṭhup mai a ni. Tichuan le, mipuiin kan aiawha kan thlante an ni bawk alawm tiin tlangnel takin ka ngamtlak zual kan MLA te chu an number ka han dial ta ngawt mai a. An mi chhan danah ngaih ṭhat tawk lohna ka nei. Chuvangin, he thu hi ka ziak ta a - “Khati taka hmun 8 laia MLA thlan tlin in nih chhan kha nangmahni fel leh duhawm ngawr ngawr vang a ni lo tih chu ka beng tih tlukin hmun tinah ka chiang. Sorkar form fel a ni a, motor man tur pawisa dawn tur tihsan chungchangah thawm riva a awm a, MLA designation plate tar chungchangah ngaihdan a inang lo leh a, tunah salaries chungchangah mipui bengverh tak thu a lo awm leh ta. 

Heng zawng zawngah hian in thu leh hla kan lo bengkhawn reng a. Motor man pawisa dawn tur tihsanah beng chhutngawn a ngai a, designation plate tar chungchangah hmuh loh der a ngai bawk a, tunah salaries chungchangah in pawm a nih chuan mipui chuan ngaihdam har kan ti tawh ngawt ang che u. Enge Kalphung Thar chu ni a? Enge ZPM danglam bikna chu ni ang? Enge in MLA nih hi thlamuanpuina awm ang? tih zawhna chang khelh khawlh te hi in dawng fo ngei ang le,” tiin he thu hi Facebook lamah ka thehdarh ta chiam a ni. 

Hei hi la duhtawk cheu loin kan Val Upa Council (VUC) lam hotute an ngaihdan hriat ka duh bawk vangin leh ka ngaihdan hrilh hriat ka duh ve hrim hrim bawk avangin ka be leh ngawt mai a. Anni nen chuan kan ngaihdan a lo inang a, an hmalak tum mek dante min hrilh a, ka rilru a hahdam ta huai a. Dik tak chuan ZPM MLA-te hi (ZPM MLA an ni lo, Independent MLA alawm an nih tiin min lo hnial lo teh u...) an MLA hma aṭang daih tawha tlangnel taka ka lo kawm tawhte an ni a; hetia MLA hlawh tihsan chungchangah pawh hian huaisen takin do ngam se la, an pass lui dawn a nih phei chuan House chhung aṭangin lungawi loin pawnah chhuak ngam sela ti hialin ngaihdan ka lo nei a. Chungte chu tlangnel takin ka hrilh hlawm a, a chhan chu an hmel bal turin ka remti tlat lo a ni. 

MLA hlawh tihsan avang hian a tisangtute hi an hmel a bal ta e ka ti a ni ngawt lo a, kan ram (Mizoram) economy thlirin kan la pachhe em em a. India ram state 29 zingah thawh chhuah nei lo ber pahnihna kan ni a, 

ṭhenawm state nena inkalpawhna kawng ping se la ei tur nei lo emaw kan ni nghal zel mai bawk a, ram pawn lama thawn chhuah tur engmah thlai thar kan nei bawk si lo. Kan neih ve chhun sawhthing pawh hun kal tawh thlir kir phei chuan Sundar Ali hming lam ri lo a sawi theih loh khawpin kan sorkar hrawn tawhte khan Sundar Ali control-na hnuaiah sawhthing an lo buaipuiin mipui min timangang a nih kha. 

Kawlphetha lamah pawh state pawn aṭanga sum tam tak senga kan chawk luh hmanga eng nei ve chauh kan ni. ‘Bihar vai chhia’ tia kan sawi ṭhin pawh sawi ngam tawh loh tur khawpa kan chunga an len tawh kara hetia kan ram rorelna hmun sang bera roreltu zawng zawngten ang khata thlakipa anmahni sum leh pai lak tur an tisang tur hi kei chuan hmel balhnaah ka ngai. Keini state aia dah hniam theih reng reng loh tur ni chunga kan ngaihsan lem si loh Tripura State MLA te chuan tunah hian Rs. 25,000 an la mek a, an MLA te hi an lungawi loh a, an vui thu kan hre lem lo. State dang chu sawi zel lo ang. Hetia state dang nena khaikhin miah loh pawha a chhunga chengte ngei pawhin state hausa kan ni lo a, state pachhe tak kan ni tih kan hriat chian em em laia kan hruaitu berte’n an thlakip pawisa dawn ṭhin an tisang tur hi kei chuan Pupit tlanga au pui tlakah ka ngai lem lo a ni. 

Hetiang a nih avangin ZPM MLA 7 lek te chuan Session hunah hian danglam takin che sela mipui mit fukna an ni tih inhre rengin minute tin hun hmang sela kan duh a ni. Tichuan a hun a lo thleng a, ZPM MLA te chuan VUC thu ang ngeiin MLA hlawhsan an duh loh thu leh an pawm loh thu chu an sawi ta a, an thusawi chu thlirtu bengah a ring bik hle a nih kha. Mahni awmhmun ṭheuh aṭangin ngaihdan te lo nei ve hlawmin kan tun dinhmunah chuan MLA hlawh tihsan hi a la hun lo kan tih ṭheuh hmel a. Chutih laiin Treasury bench lama ṭhu zing aṭanga MLA nih aṭanga rethei ta riaua insawi te an han awm kha chu sawi fuh lo a in tih viau ka ring. Kum 5 chhung MLA niha retheih phah dawn lutuka a inhria a nih phei chuan bang mai sela kan ram hian a ṭhatpui zawk ngei ang. 

Nge MLA nih hi hausakpui a lo tum viau zawk ni pawh a hriat loh le. ZPM MLA te chuan mipui dinhmun hre rengin he MLA hlawh tihsan hi an duh lo a, an la lo ngei ang. Chu chu nakin hun zela an hmingṭhatna tur pawh a ni ang. Kum lo liam zel pawh nisela kan la fak zelin ka ring a ni. 

- Mahmuaka Chhakchhuak