Written by
- Theodore

Corruption leh kohhran

Kum 1517 kuma Martin Luther-a khan kohhran siamṭhat hna a thawh khan khatih hun lai kohhran ropui tak Roman Catholic khan a ensan nghal a nih kha. Luther-a hnung zuia kohhran siamṭhat hna thawktu John Calvin (Switzerland), Huldrych Zwingli (Switzerland) te khan thupui pakhat pawimawh tak vawn an nei a, chu chu ‘Ecclesia reformanda, semper reformanda’ tih a ni. Mizo ṭawngin han dah dawn ta ila, “Siamṭhat kohhran chu siamṭhat leh ṭhin a ngai,” tiin kan sawi thei ang chu. Kum 500 chuang liam taa an lo tlangaupui kohhran siamṭhat a nihna hmanrua atan an thupui ngei kha, vawiina kan neih siamṭhat kohhran hian kan mamawh nawn leh ta a ang hle mai.

Mizorama kan kohhran ṭheuh hi uluk takin han en ta ila. Kan thupui corruption inṭanna bul tumtu lian tak, a hnar kaitu lian tak a lo ni reng thei em tih chu tlangkam aṭanga thlir a, zawhna lian tak a chang ta a ni.

Kohhran rorelna

Rorelna ṭha neih hi kohhran nghet leh ṭhang zel neihna atana ṭul leh pawimawh tawp a ni a, rorelna ṭha tel lovin kohhran ṭha a awm thei lo. Chuti chu nimahsela, Protestant Kohhran lo chhuahna chhan bulpui lian tak, Bible thuneihna aia mihring sakhaw rawngbawltute thuneihna lian zawk, kum 500 liam taa an helh em em kha vawiin kan zoram kohhrante hian kan hmachhawn ta a ni mai lo maw? Bible thuneihna leh Bible zirtirna anga rorelna kalpuina aiin, mihring a reltuin ṭha a tih leh ropui a tih zawnga kalpui tam ta nia lang hian thuneihna hmansualna, corruption zung nghet takin kohhran rorelna huangah a phun reng tawh mai zawk a ni.

Kohhrana puithiam hna a ni emaw, rawngbawltu hna lak pawh ni se, thiamna leh theihna inang rau rauah mihirnga tehna, laina leh hmelhriat nei ṭha kar a inang lo thei hle. Heng hian kohhran rorelna fawng chelhnaah corruption (dik lohna) lian tak a awmzia a lantir chiang hle awm e. Kohhran rorelna thianghlim leh zahawm takah Pathian inpuanna, Bible thuneihna hmang lova mihring remhriatna leh ṭha tih zawng lansarhtirna hian mihring rilruah nghet takin corruption-in zung a phun tawhzia a hmuh theih awm e.

Kan puithiamte hi

Thuthlung Hlui huna Puithiam hna thawktu Levia chite kha Pathianin anmahni pualin hmun leh hma an neih a remtihsak lo va (Num 35:1-8), an puala ram neitu nihna nei ni lovin, an puala ram sah thlaksak tur a nih thu kan hmu a. Anni puithiam ho chu Israel fate thawhlawm tling khawm hmanga nung leh khawsa turin a zirtir a (Num 18:21-24), an nunna chu Pathianin a mite hmanga a thil pek khawmah chuan an innghat tawp mai a ni.

Vawiin huna kan rawngbawltute hi uluk takin han en ta ila. Thuthlung Hlui huna an puithiamte ang chu an ni tawh hauh lo vang a, mahsela, tunlai hun atana kan puithiam, Pathian hmaa min dinpuitu turte an ni. Heng kan puithiam leh kan rawngbawltute hian mi rethei khawsak harsa leh theihtawp tak meuh meuha an thawh chhuah ve hram hram Pathian tana an lo ken khawm hmangin, an veivahna tur lirthei ṭha tak an lei a, chenna hmun tur in ṭha an sa bawk a. Chutih mek lai chuan, Pathian ram rawn keng ve hram hramtute chu lirtheia chuangin an tlan pêl leh vuk vuk bawk si a. Puithiam hna rawngbawlna Pathianin a tuksak an thawh dan kawng hi hriatthiam a har ṭhin a ni.

Pathianniah ni se, thawmhnaw mawi leh khawthlang suit ṭha ber ber nen Pathian Biakin lam panin, Pathian thuin, “Heng mite ber chunga in tih hi, ka chunga ti in ni,” a tihte nen an inkar a zau tual tual thung si a. Rawngbawltu puithiam khawsakna tur hmun a ropui tial tial a, mi rethei, mi harsa leh khawsak harsa tan chuan kai a hrehawm telh telh thung a. Heng zawng zawng ngaihtuah let hian kum 500 liam taa Luthera’n Protestant Kohhran a din chhante tun hunah kan puithiamte khawsak dan en hian kan hnaih ve leh tawh mai lo maw? Heng tuallai nun mawi leh zahawm tak phenah hian ngaihsak tur dik tak ngaihsak lohna corruption hian hlet a van chhuah nasa em.

Kan Pathian Ram mawlh mai hi

Kohhranah hmasawn nan, rahbi thar kohhranin a tuk zel theih nan Pathian Ram lamah ṭan la turin pulpit tlang aṭang nasa takin kan au ṭhin a, Pathian ram pawh a lut ṭha hle reng a. Mahsela, he Pathian Ram hi en chian a van ṭul tak em. Mizorama kohhran awm zawng zawngah hian kohhran member tin han en ila, kohhran pakhatin Pathian Ram ip a sem chhuah aṭanga Pathian Ram lo lut en hian, a tlem lamah chuan rilru hahna tur a awm lo va, a tam lamah erawh Pathian pawi sawiin rawng kan lo bawl reng ang em le tih chu zawhna lian tak a ni. Mizoram state sorkar hnuaia first class officer-in thla khata a Pathian Ramah Rs 25,000 lo pe ta se (pe tawk an awm), ngaihtuah a van ngai em. Mizoram state sorkar mahni pawh inchâwm zo lo, corporate tax central sorkarin a lak khawm, an rawn sem chhuah lo dawng ve leh maitu pekah chuan a van sang em. Ngaihtuah chian a van ṭul em. Mahse, Pathiam Ram tam erawh kohhran chuan a duh ber a ni lawi si a. Pathian Ram ipa thun tam thei deuh chu pulpit sira ṭhutna paruk vel mipui bek chhawn zawnga ṭhutna awma ṭhuttir turin a duh ber bawk si a.

Ziak loh tehna avang chuan kohhrana Pathian Ram ip thunte hi mahni lak luh dik tak ni lo, a sir aṭanga lak luhte hi kan thun tel ta mai em ni tih hi zawhna lian tak a van ni em. Chutiang ang a nih ngat chuan kan Pathian Ram pek dan hi dik leh fel ennawn ngai lova kan ruat a, pe tam tura financial campaign te kan la neih chhunzawm zel a nih chuan, rethei rilṭam leh pek tam tur nei ve lote hian Pathian an auh a, anmahni puala Pathian an biak hun a thleng lo vang tih sawi a harsa ta hle mai. Heng kan Pathian Ram ip chhung tam tura kan inzirtirna hian kan hriat loh lai hian kohhran mipuite hnenah kut tling lova sum lalut turin kan inzirtir ta mai ang tih a van hlauhawm em. Chu dik lohna chuan ram rorelna hmunah dik lohna a rorelna a neihtir ang a, chu chuan ram tan ṭhat lohna leh chhiatna hma khua thlentu a ni mai zawk dawn si a. Pathian Ram pung se tia financial campaign kan neih hi, corruption ti tura kan inzirtirna hmanrua ni lul suh se.

Luther-a ten ‘Siamṭhat kohhran chu siamṭhat leh ṭhin a ngai,” tia an lo sawi hi inenfiahna darthlalang atan hmang ila. Vawiina Mizoram kohhran hian Bible thuneihna aiin mihringin ṭha leh fel nia a hriat thuneihna hmangin Pathian Ram rawngbawlna hna hi kan lo thawk ang tih a hlauhawm hle mai. Kohhran hian a rawngbawlnaah hian rethei leh hausa a thliar hauh lo, mahsela, rethei leh hausa kar erawh mit chhing chung pawhin a hmuh theih si a. Heng avangte hian kohhran hian khawtlang leh ram rorelna hmuna corruption inzep tlat hi ṭawngṭaina nen pawh a um bo thei lo a ni mai lo maw? Kei erawh a hre lo berte zinga mi ka ni.

- Theodore