Written by
Dr Lalchhuanawma Tochhawng

SYNOD THU LEH MAHNI INENFIAH

Kum sawm kal ta daih tawhah khan Synod khawmpuiah fa neih tam lama ṭan lak tumna thu an pass rup mai a. Khami kum khan Nilai Zan inkhawmah environtment humhalh chungchang an zir a; zirlaibuah ngei pawh chuan mihring pung chak lutuk hi khawvel lum zel leh environtment chhe zel thlentu pakhat a ni tih zir tel a ni. Chutianga zir na na na chuan kum tawpah fa neih tam lama ṭhahnemngaihna thu an pass lawi si a. A inhmeh lo ka ti hle mai a. 

Vanglaini-ah hian inhmeh lo ka tih thu pawh ka ziak. Ka thuziah chu pastor pakhat chuan a helh hle a ni ang. Pathian ni a lo thleng a, Sunday School-ah a chairman a, “Chanchinbua thu ziak tur chuan mahni inenfiah tur a ni,” a ti deuh khauh mai. Kum sawm a ral a; kum 2018-ah he thu bawk hi Kohhran Hmeichhe Rorel inkhawmin an pass nawn leh a ni awm e. 

Ni e. Mi tin hi mahni kan inenfiah a ngai a. Rawngbawltute hi mahni inenfiah kawngah pawh hmahruaitu tur an nih ka ring. Mahni mita khanchhuk hmu lova mi mita lung te te tak te hmu thei riau kan nih chuan rawngbawltu ṭha an ni lo vang. Kum sawm chhung khan pastor te, kohhran upa te, Synod hnuaia thawkte, ṭhalai lama inhmang te hian fa engzat nge an neih tih hi mahni an inenfiahna tur a ni. Pastor leh kohhran upa te, ṭhalai hruaitute hi, anmahni leh an fate nen, fa neih tam pass-tu an nih miau avangin fa neih tamah hian hma an hruai ngam tur a ni. Mahni tih ngam loh mipui nawlpui zawm atana an rel thlu tur a ni lo. Kum sawm chhung hi chuan hmeichhia hian fa pali emaw panga emaw tal a nei hman. He kum sawm chhung hian chhángkhàtna hmang an awm em tih te, fa nei thei lo tura insiam an awm em tihte pawh inenfiahna tur a ni ang. 

Tun aṭanga kum sawm lo awm leh turn thlirin, kan pastor te, kan kohhran upa te, an tu leh fate hian fa hi paruk aia tlem lo nei fur se, a lo ṭhat tak tak chuan kan entawn mai dawn a ni. A hrana khawmpui liana pass fo a ngai lo. Hma han hruai se, chhángkhàtna hmang miah lova nau an neih chuan sawm dawn lai nei thei pawh an awm fur ang. Ṭawngṭaina nen ṭangkawp phei chuan a aia tam pawh an nei thei ngei ang. A taka kan hmuh hunah, mipui hi chu hrilh hrilh kan ngai lo, kan entawn mai dawn a ni. 

Hman deuh aṭang khan Mizoramah nau piang an tlem thu an sawi ṭhin a. An tlem chhan hi chhángkhàtna leh fa neih tlem hrim hrim vang chauh a ni lo. Nupa tam tak hian mahni duh reng vangin pakhat chauh an nei meuh lo. Pali panga te, a tlem pawl pathum te a ni. Tuna kan harsatna zawk chu nei lo hrim hrim an tam lutuk hi a ni. Veng tinah hian nula hnahkhat, tlangval hnahkhat, nupui pasal neih tum lo an awm suau suau mai. Hmêl pangngai tak tak, nungchang ṭha fe fe si, chi thlah atana iaiawm miah lo, mahni in luma lungmuang taka awm hle hle, nupui pasal neih tum hmêl pu si lo hi kohhran tinah leh veng tinah hian uiawm tham an awm niin a lang. 

Mahni han inenfiah ila, a nula a tlangval lamah keini chhung hi a thawh hlâwk pawl tak kan ni ve ang, a zia lo viau a ni. Lungawi takin an nula a, an tlangval ve ringawt mai a; kan pung thur thur thei lo. Hei hi ngaihtuah chiangin a chhan hrang hrang a awm ang a. Kan sawi seng lo va, kan hre ve vek hek lo. Social media a lo lar a; mi ṭhenkhatin an hre thuk hle a ni ang, kawp lai nei ngaihzawng neih phah an awm an ti. Kawp lai nei meuh pawhin ngaihzawng neih theihna remchanga an hmang a nih chuan, zawnglai phei chuan nupui pasal hmuh theihna remchanga hman theih awm tak a ni. Chutiang tur chuan YMA/ KṬP/ Kohhran te hian kawng sial se kan hlawkpui hlein ka ring. 

Social media bakah YMA khawmpui lian leh KṬP khawmpui lian a awm fo a. Hengte hi nupui pasal zawnna remchanga hman thiam a ṭul tawh a ni lo maw? Cinema hall, inkhel enna tih ang vela ngaihzawng chhar ai chuan Kristian Ṭhalai kal khawmnaa ngaihzawng chhar hi a ngaihṭhatthlak zawk hlein ka ring. Hmanlai khan, “Chapel runah di tur a melh ko ko,” tiin an han phuah el chiam tak naa, huau huauna hmun danga “di tur” zawn ai chuan biak in leh a chhehvela di tur zawn hi a him zawk tho thoin ka ring. 

Hetiang hian a ruk deuh tal pawhin ruahmanna siam thiam ta ila, social media nen ṭangkawpin, nupui pasal nei lo nula leh tlangvalte hi sawi rem ta ila, nau piang tlem lutuk kan tih fo hi eng emaw chen tal chu kan tiziaawm thei ngei ang. Nupui pasal neih hun tur kan inzirtir ṭhin dan hi tihdanglam a ṭha ang em? “I chawm theih hunah,” tia inzirtirna khauh tak awm lo se kan ṭhatpui zawk ang em? A chhan chu, “Fa neih tam hi a pawi lo, Pathianin min chawmpui tho” kan tih dawn chuan, “Chawm zawh hun nghah a ngai lo, Pathianin min chawmpui dawn,” kan ti ve ngam dawn lo’m ni? Mi tam tak hi chu nupui fanau chawm thei, pasal fanau chawm thei an nih meuh chuan an rilru a fîm lutuk tawh a; nupui/ pasal an nei peih tawh lo niin a lang. Rilru fin lutuk hmaa inneih loh chuan kan upa tual tual a, kan huhurh tual tual mai a ni. Tin, hmeichhe zingah hian, an rilru tak tak sawi duh ta se, fa nei hreh lo, pasal nei peih si lo an awm thluahin a rinawm. Hetiang mite tan hian kawng hawnsak dan awm se a ṭha viau awm e. 

Mizoramah inneihna kawng a zim em em a, inṭhenna kawng erawh chu a zau va, a tam hle bawk. He thil inbùk tâwk lo tak mai hi siam rem a hun ta hle niin a lang. Kan kalphung pangngaiah chuan kohhran hriatpui lohin inneihna kawng a awm lo; inṭhenna erawh chu mahni remchan dan ang angin kan inṭhen mai a ni ber a. Pastor-te hian inneihna an nemngheh ang bawk hian inṭhennaah pawh mawhphurhna an nei tur niawm tak a ni. Mahni thu thua inṭhen ngawt lovin, inṭhen tur reng rengin inneihtirtu lam aṭang bawkin inṭhenna kan ching fel ang a, hriatpuitu leh nemnghettu kan ni nghal bawk tur a ni. Tuna kan kal dan ang ngawt lo deuh hian, inneihna kawng siam zauvin, inṭhen­na kawng hi tihzim tur niin a lang. 

- Dr Lalchhuanawma Tochhawng