AMC-A AIZAWL KHAWPUI ENKAWL TUR CHUAN
A hminga Aizawl Tlangval nih ve manah; Aizawl khawpui enkawltu tur Corporator thlanna atana political party-ten candidate atana thehchhuak se ka tih te ka rilru-ah a awm mek laiin; Mizoram khawpui chu Aizawl a nih avangin; Aizawl hmel lanna chu Mizoram hmel lanna pawimawh tak a nih bawk si avangin ka vei zawng leh a kaihhnawhte ka han ziak dawn a ni.
1. Aizawl enkawltu tur an nih miau dawn avangin Aizawl chinchang hre ve tak, Aizawl indin dan chanchin chhiar a, zir peih ve tak, Aizawl zia manpha, Aizawl neitu thinlung pua hmangaih tawk tak, Aizawl ṭhanchhohna leh hmasawnna atana ngaihtuahna lo seng ve tawk tak ni thei ngei se. Aizawl hmun hlu leh pawimawh chei thar kawngah tih tur tam tak la awmte ngaihven chunga milar ni satliah ngawt lo, milar an nih pawha an larna avang chauh ni lova thlan tlin an nih hunah pawh a ngaihna hre tak tur, hniak tam lamah pawh mi puitlinga chhiar chin ngei ni thei se la. Aizawl chanchin pawh ngaihvena zir peih lo an nih chuan Aizawl hmasawn nan an rilru an sen peih a rinawm viau loh a ni. Tin, Aizawl hi Aizawla chengte chauh ta a ni lo va, Mizoram khawpui ber a nih avangin; Mizoram mipuite ta a ni tih hi kan tlangau a ngai tawh niin a lang. Aizawl hmasawnna chu kan zavaia hmasawnna leh Mizoram hmel lanna a ni tih hria a, chu lam kawnga Mizoram mipuite inpumkhattirna kawnga hma la theitu ni thei ngei se a duhawm hle.
2. Kan hriat tlan angin; Aizawl hi Aizawl Fort din a nih ni, kum 1890, February ni 25 aṭangin vawiin thlengin mei mit lovin a lo ding tawh a. AMC kaihhruainain Aizawl dincham 'Aizawl Day' chu ṭum 3 lai hman a lo ni tawh a, mipuite'n kan la uksak thiam tawk lo niin a lang a. 'Aizawl Day' hi uar zawka hman chhoh zel a ṭul hle a ni. Kum 1951 chhiarpuiah khan Mizoramah (Assam hnuaia Mizo Hills District) ah mi 1,96,202 chauh kan la awm a. Hetih lai hian, Aizawla inbengbel hmasa phei chu mi 6,590 (3.54%) chauh mihring kan la awm. Aizawl khawpui ṭhanchhoh dan chu kha'ng hun lai thlirin kawng tam takah hma a sawn a, vawiinah chuan Aizawlah hmasawnna kan burbun nasa, Aizawlah engkim a awm tawh tih inhnialna titi lo awm fo ta te hi Aizawl hmasawnna lang theia a awm tak vang a ni ber a, Aizawl ṭhanna hi hmutute'n an hre fo tih ang deuh a ni ve ta.
3. Aizawl khawpui hian mi nuai 5 a dawl chho tawhin a rinawm a. Tui leh eng leh inkalpawhna lirthei kalkawng chungchangah te, rel leh thlawhnaa awlsam taka kan zin theih takah te hian, tun hmalam thlirin hma kan sawn tawh tak meuh meuh a. Kan ni tin mamawh ei leh bar zawn thuah te pawh khawpui chu a ziaawm deuh a tih theih a. Zirna kawngah pawh hma kan sawnin; zirna in ṭha tak kan nei tawh a. Hriselna kawngah pawh sorkar damdawi-in te an ṭhan mek laiin; mimal damdawi-in changkang tak hmangin enkawlna ṭha tawk tak kan dawng bawk a. Phai lama damdawiin langsara thawktu mithiam doctor te pawh, a tahtawlin Aizawl chauh ni lo, Mizoram mipuite chhawr theih turin an rawn lang ta zut bawk a. Intihhlimna kawngah pawh ṭhalaite tan ennawm leh han teichhuahna tur leh tih tur a tam chho ve ta khawp mai. Infiamna kawngah pawh kan ṭhang hle a nih hi. Ei leh in kawnga kan hmasawnnate hi hahipa sawi tur a ni ve ta, eitur leh eitur siamna hmanrua ram dang aṭanga chawkluh theih a tam tawh bawk a, ei leh in tur pawh duhthlan tur a tam ve ta. Ram dang aṭanga lo kalten eitur chi hrang tam zia an sawi ve nawk ṭhin. Amaherawhchu Mizo chaw leh chawhmeh hlang an rawn zawn changa Mizo chaw leh chawhmeh hlang dawr a la awm tam lo erawh a hrilhhaithlak chang a awm. Remchangah han la lawk ila, Aizawla thingpui dawr inhawng tharte hi a tlangpui thuin; thla 3 vel chu an siam ulukin; puar khawp zan a ni fo ṭhin a. Hun a'n kal deuh va, eitur, a tuizawng leh tam thuah mo thar tha a'n zo va, a tir a pha lo telh telh ṭhin erawh kan hmasawnna tur niin a lang.
4. Traffic Jam mawlh mai hi Aizawl khawpui tan harsatna lian tak a ni ta a. Hei hian kan hun a ei hek nasa em em tawh a. Sorkar nena ṭangdunin AMC lo awm leh tur hian a ngaihtuah lian berah nei se a duhawm hle mai. He harsatna hi mutmawh hnarmawha neih chuan a sutkian dan kawng hi a awm ngei ang tih a rinawm. Titi phunglengah chuan lirthei intlanchhawk hian lirthei a tipung sawt tih a ni a, zirchianna awm lem lo mah se lirthei intlanchhawk siam vanga lirthei ke hnih nei lei belh ta an awm nual mai. Helai pawh hi zirchian deuh chu a ṭha mang e. Tin, lirthei dahna in eng emaw zat veng tinah kan neih belh tawh a, hei hian danglamna chu a thlen teh meuh mai a, amaherawhchu khawpui a la thawl phah meuh lo niin a lang a, ruahmanna ṭha zawk nen lirthei hûnna hi kan la neih belh zelte pawh a ṭulin a lang. Kan ni tin mamawh zinga tel ve pakhat chu eirawngbawl nana kan hman Gas hi a ni a. Veng eng emaw zatah chuan mahni in leh kawtkaiah kan lo la thei tawh a, hengte hi awlsamna zawn zel a ṭhain a rinawm. Tin, gas pipeline hi Sorkarin a buaipui mek a, kum 2030 ah te chuan gas lak buai leh intlarte ngai tawh lovin; gas bur tel loin; kan in chhungah gas kan herhlut chho mai tawh te pawhin a rinawm.
5. Aizawl hmel lanna pakhat leh chu kan bawlhhlawh kan sawngbawl dana hmasawnna thar kan nei ta hi a ni a. Ṭawih thei leh ṭawih thei lo thliarhran kawngah leh a chinfel zui zel danah pawh ruahmanna fel tak siam a ni tawh a. Bawlhhlawh aṭanga thilsiam chhuah leh kawngah hian lei ṭha siamchhuah te, kawng siamna atante leh plastic bawlhhlawh aṭanga thil ṭangkai siamchhuah leh kawngah te pawh hmasawnna kan neih belh zel hi a duhawm hle mai. Lirthei tlan lai tukverh aṭanga bawlhhlawh paih hmuh tur kan awm ta lo te leh, kawngkama kan thil eina kawr paih hmuh tur kan awm ta lote hi hmasawnnaa chhiar kân phal chi a ni hauh lo a nia!
6. Aizawl hi 'Silent City', 'City of Churches' ti tein ram danga chengte pawhin min hre chho mek a. Lirthei khalhtute kan pawimawhin; ṭul tawpah lo chuan 'horn' tihrik loh kan thiam mai kha pawn lama mi tan thil mak tak a lo tling zel nia. Tun hnai té lirthei pun tak vak hnu hian; kea kawng kàn turte kan kian mai ta lo deuh niin a lang a, lirthei tlem laia lirthei khalhtuten hawihhawmna kan lo lantir ṭhin tho kha a nih avangin; kawng kan tur ken zung zung kawngah hian ṭan la thar leh ila. Tin, kawng kanna tura siam 'zebra crossing' ah hi chuan traffic jam lai a nih lek phei chuan zah takin lirthei khalhtute'n rah loh nachang hre thar leh ila, Aizawl chu hawihhawmna kawngah pawh hma kan va sawn leh nasa dawn em!
Vantlang titina hmun hrang hrang Facebook, Instagram leh YouTube-ah te hian Aizawl leh Mizoram chanchin tam tak hmuh tur a awm chho ta a. Ramchhung leh pawna chengte tlawh chak khawpui kan ni chho mek a ni. Hmasang ata Mizote nuna bet tlat tlawmngaihna leh rinawmna hmang hian khawvel kan al thei a, kawngkama kan 'Nghah loh Dawr' te lah chuan mak tih a hlawh hle a. Kan ram ṭhang zelah khualzin pawh kan ngah chho zel dawn a, khualzinte hip thei zawnga mi tin kan inbuatsaih pawh a ṭul hle mai. Aizawlah pawh khualzin veivak kan hmu ta nual a, kan hmu chho zelin a rinawm a. Mizote'n kan la chin vak loh chu hnam dang khual lo kal, khawlaia an tei kan hmuha kan intawhte hian, tawi téa han biak zauh leh han nuih zauhte hi ching thar ila. Sap ṭawnga 'Hi' / 'Hello' tih thumal ringawt pawh hian lo dawngsawng thei ṭhin ila, kan tan pawha thil harsa lo tak, an tana lawmna thlentu kan nih theihna leh khualzin kan lo dawnsawnna an hriatreng tawh tur kan siam a lo ni reng dawn a ni.
7. Aw le, Kan ram danbu 73rd & 74th Amendment angin ramchhungah Municipality neih ṭul tihna a lo piang ta a. Sorkar laipui leh State tena hmasawnna kawng hrang hranga thutlukna an lo siam mai ṭhin chu tawk zo lova hriatna lo awm ta in; mipuite kuta thuneihna zau zawk pekna niin; chu chuan kan veng bilah te, kan ṭhenawm khawveng leh bial zim zawkah te hmasawnna chu a lo thlen zelna tura hmanrua a ni a. Democracy lungphum pakhat mipuite kuta thuneihna dah chu a tihhlawhtlinna tur pawimawh tak a ni. Municipality kan thuam chak thiam chuan hmasawnna chu 'grassroot level' aṭangin a rawn thleng chho zel dawn a. Kan hma lawka Aizawl Municipal Corporation Inthlan lo awm turah pawh hian a ngaihna hria leh Aizawl tana hnathawk tak tak thei kan thlanchhuah thiam a ṭul tak meuh meuh a. Political Party te pawhin hetiang mi hi candidate ah dah ngei se a duhawm hle mai. A khaikhawm nan chuan, Mizoram inpumkhat zelna atana thawhhlawk tak mi ni ngei se la, tiin.
- Vee Mathara