Written by
- H. Lalroluahpuia

Missionary Day Pual : Sap Upa leh Pu Buanga




Kum 1981 March 15-ah khan The Welsh Calvinistic Methodist Foreign Mission tirha Khasi & Jaintia Hills-a thawk lai Rev. William Williams chuan Mizo chanchin a lo hriat thawi ve avangin Mizoram hi rawngbawlna atan a ṭha ang em tih en turin a lo tlawh a. Aizawlah thla khat chauh a awm phalsak a ni. A thil hmuh leh hriatte avang chuan Mizoram veina namênlo tak nen, Mizorama ni 26 vel emaw chauh a châm hnuin April ni 11, 1891-ah khan Missionary hna a thawh mekna hmunah a kîr leh a ni. An Mission Board chu a hma thei ang bera hma la a, Mizorama missionary tir ve thuai thuai turin a ngen hial a, a lawmawm hle.

Vanduaithlak takin rei lo te hnuah typhoid natna avangin a boral a. Pathian ram ṭûlna hmu a, Mizoten Chanchin Ṭha kan lo dawn ve theihna tur atana ṭhahnemngai em emtu chuan a beisei ang hmu hman lo mah se, ropuina rama a hawn aṭanga kum thumna velah missionary hmel kan lo hmu ve ta a. Kan ramah Chanchin Ṭha êngin zung a chhuah a, thim ata êngah kan lo awm ve ta a ni. Pathian hmangaihte hriaa hmangaihpuitu Rev. William Williams zár a ni pawh kan ti thei ang.

Hemi hma daih, Arthington Aborigine Mission tirha January ni 11, 1894-a Sap Upa leh Pu Buanga ten Mizoram leh hnam tana missionary hmasa ber ni tura Mizoram an loh luh hma, kum 1871-ah khan First Lushai Expedition hun lain T.H. Lewin (Thangliana) hovin Tuikawiah Mizote hian Krismas kan lo hmang tawh bawk a ni.

Hetih lai hian, 1903 March 8-ah khan Baptist Missionary Society (BMS) tirhin Sap Upa (F.W. Savidge) leh Pu Buanga (J.H. Lorrain) te tho hi a ṭum hnihna atan Mizorama rawngbawl turin Tlabung an lo thleng leh a. Tv. Thankunga hovin Sethluna awm Kristian mi 19 laite chu hmuak turin Tlabungah an kal a. An han inhmu chu an lawm lutuk a, an mittui a tla zawih zawih a ni. Kea ni 4 lai an kal hnuah March ni 13, 1903-ah Lunglei thlengin, Serkawnah an inbêngbel a. An lo kal hmasaka an rawngbawl tawh dan te chu hre rengin, an ṭul leh nghal char char a ni.

Arunachal Pradesh-a Abor (Adi) hnam zinga an thawh lai a ni a. BMS te khan Mizoram chhim lama missionary tirh an tum lai a lo ni bawk nen, anni pahnih bawk chu ṭawng thiam sa an nih avangin an lo sawm ve leh a ni.

Hei hi December 31, 1897-a Arthington-a’n Chanchin Ṭha chu ram tina hrilh darh thuai thuai a hmanhmawh avanga hmun khata hun rei tak awm a phalsak tak loh avanga Mizoram (Aizawl) an chhuahsan hnu, an rawngbawlna leh hmachhawp zawng zawngte pawh Welsh Presbyterian missionary-te kuta an hlan fel vek tawh hnu a ni.

Hemi ṭuma Sap Upa leh Pu Buanga te hi Mizoram Baptist Kohhran ta bik anga kan lo ngaihsak dawn a nih pawhin, January 11, 1894-a mite kha chu Mizo hnam zawng zawngte tan a ni a, eng kohhran ta bik mah an ni lo. Mizote tan, Pathianin kan zavai hnena Chanchin Ṭha rawn thlen tura a ruat bikte an ni. Sap ram aṭanga Mizoram tinzâwn ngar ngara lo kal pawh an ni lo va, India ram an lo thlen hnuah Pathianin mak takin kan hnenah a rawn hruai thleng a lo ni zawk. Kum 3 aia rei hlek emaw chauh Aizawlah an awm hman nghe nghe.

Mahse, Mizoram leh hnam tana Pathian tirh, hriak thih an nih bikzia erawh hi chu an hnathawh leh rawngbawlnate thlir ila, kan pawm thiam thei vek ang. Sap Upa leh Pu Buanga te khan ṭul leh hmanhlel, buai taka rawngbawlna leh thil hrang hrang min thawhsak tam tak karah khan tihhlawhtlin ngei ngei tum tlat (mission) an nei a. Mahni intodelh, mahnia Chanchin Ṭha puang darh thei leh mahnia inrêlbâwl thei kohhran dinte a ni a, an thawk rim hle a ni. An inpekna a thûk hle. An bul ṭan ṭha tak chu an hnunga missionary-te pawhin an rawn chhunzawm ve leh zel a. Kohhran ropui tak, din an lo tum ang ngei kha kan ramah a lo ding ta a. Sap Upa leh Pu Buanga ten Pathian Thlarau Thianghlim hruaina zara hmangchâng hre tak leh ruahmanna fel tak neia min lo thawhsak ṭhin vang kha a ni a, an entawn tlak hle a ni.

Nun leh thiltih hmangtein rawng an bawl a. Taibuanga damlo pawh an kan peih hle a, Mizote zinga ringtu hmasa ber a lo ni ta hial a. Thu-ah an tâwp mai lo va, a rah hlu tak an hmu thuai a ni. Mizo ṭawng thiamin, kan ṭawng chu ziakin min dahsak a, an zarah A, Aw, B kan lo nei ta a. Zirna in, hmeichhe zirna chenin an din a; zirlaite pawh rawngbawlnaa hman ṭangkai dan an thiam hle. Mi dangte chher leh buatsaih kawngah an hlawhtling hle bawk. Keimahni ṭawng ngeiin Bible leh Kristian hla tam tak min hnutchhiah a, Sunday School din leh ṭangkai taka an lo hmang thiam te kha a hlu hle. Tin, kan ram leh hnam nun, kan nih dan hrethiam taka Chanchin Ṭha min lo hrilh leh zirtir te, kohhran min dinsak te hi a hlu zual bik em em a ni.

Mizo hnam anga kan dinchhuahna leh hlawhtlinna bul pawh hi an lo ni tak zet mai. Chanchin Ṭha kan dawng hi Lalpaah lawm ila, Pathian hmanruate avang pawh hian i lungawi ang u.

- H. Lalroluahpuia