HLUTNA LEH ZAHAWMNA (Nun kawng tluang hrui)

Aia upa zawkte zahna aia aia hausa zawkte zahnain hmun chungnung zawk an chan fo tawhna khawvelah hian, a tute tan pawh mite hlutna hmu fiah thiam turin tehfung leh bûklung khai thiam a ngai leh zual ta. Hlutna kan tih chu eng nge nih a, eng tianga hriat fiah chi nge tih hi thluak fîm beng sik chunga ngaihtuah fe tham a awm ang.

Chutih rualin, mahni chhehvel boruak leh ningkhawng chen hian kan zir chiana kan chîk peih a ṭul fo. Ni chhuak mawi tak pawh hi a lothlâwnin a chhuak mai mai lo a ni tih pawh chhut ngai lo mi kan nih chuan, vawiin hun hi holam takin kan hmang ral thuai mai ṭhin a ni. Khawvel hian a hnena eng mah hlan nachang hre lo mihring chu eng ruai a hlan let bik lo.

Kan thil thlir liam satliahte hian hlutna hlu tak an nei fo a, eng hê hûa kan ngaih loh thilte hi ṭangkaina neia thuam ruk an ni tih hi kan hriat a ngai. Kan chîk lem loh lung ṭhenkhat hian lunghlu leh rangkachak an pai fo va. Roh nachang kan hriat loh thing leh ramhmulah te ngei pawh hian hriak rimtui leh damdawi chenin phum ruk an lo ni leh zel a. Heng thil, belhchian ṭul pawha kan ngaih loh hi a zir chiangtu erawh chuan a nihlawh phah fo. Hringnun formula hi algebra ang deuh a ni a, a man thiam chuan mitkhap kar lekin a dikna hi an chawk chhuak zung zung mai a. Kan man fuh loh laklawh tawh chuan kan fail ni tin leh mai ṭhin a nih hi maw!

Engkim mai ngaia neih a, a hlutna chhût ngai lo mi chuan mahni hlutna tak ngial pawh a man lo va, awmze nei miah lova intlak ralin a hringnun chu holam takin a hmang ral mai ṭhin a ni. Hei hi kan hriat reng a ṭul ṭhin. I kianga awm mek pawh kha ngun taka i en a, chik taka i chian a nih ngat chuan, hlutna hlu tak nei a ni tih i hrethiam ang. Lunghlu ngei pawh hian a ênna chhuah turin êng chhetê tal a duh ang hian, amah avang chauhva hlu i ni tih inhria ang che. Thufing pakhat chuan, “Mi dangte hlutna chhim ve tur chuan mi dangte tan kan hlut hmasak a ngai ṭhin,” a tihte hi dik deuh asin! Khawvelah hian mite’n hre ve se kan tih ai hian, keini aia fing var zawk, kan hnemhnânpui tur leh kan tana hriat ve awm mi hretute hi an lo tam daih zawk. Fin leh varna kawngah hian a ber kan ni lo va, kawi tinah hian min dai khalh theitu apui hi an tam khawp a nia.

Hmelṭhate hmel ṭhat chhan chu hmelchhiate vang mai chauh a ni a. Hausate’n hausa hming an put chhan pawh an aia retheite vang bawk a ni. Mi vantlang nihte hi zah duh hauh loh tur, he khawvel mihring tluklehdingawn riat chuang lai awmnaah hian Pathian hian mi narân a nia a siam tam ber ni, chung zinga lo tel ve chu thil zahthlak teh chiam a ni lo ve!

Sum leh pai leh hausakna te hi zahawmna tehfungah hmang ngai suh. Heng thilte hian an sal beh leh thluak an sûksak tawh mihring chu an dam chhungin an thunun a, zalenna an pe tawh ngai lo tih hria ang che. Chutiang mi chu nuamsain eng ang pawhin awhawmin lang mah se, nun inkharkhip chhunga khawsa a, mi dangte tana tukverh leh kawngka hawng ngai lo an ni a. Mite hlutna hrethiam duh lo leh an hlutna zar pawh mi dangte zotir ngai lo an nih avangin, hrêng chhunga khung beh saltâng khawhar nen an dang lo. An inkharkhipna kawngka leh tukverh vek chuan anmahni chu thawpikin a siam leh ṭhin. Hetiang mite hi a lawm nun hahthlak neitu chu ni! Nang chu i ni ve lo va, i kianga awmte tan khan i hlu a ni.

Mamawhtute tana ban phak ni tur hian ṭingṭang thuawih thei ang maiin, min tumtute thu ang ziaa rik ve zel a ngaih chang a awm ṭhin. Chu chu tlawmthlakin lang mah se, beng titlaitu rimawi tluk zeta hlu nihna a ni fo thung. Chuvangin, heng thilte hi tlàwmnaah ruat thlazen suh. I tlinga i tlak ve a nih phawt zawngin, mite tana khuangpui zaidam leh khawn hlawh seki nih hi hnial suh ang che! Mahse, i hlutna an hmuh fiah thiam theih nan erawh intlawhkhalh ve tlat tho la, he ti hian i hrilh nawn fo ṭhin dawn nia. “Thâwm mawi chhuah turin min tum la, i tan rimawi ka ni ang. Mahse, i tana ngaihnawm ni tura min duh chuan, duhdah takin min tum hauh suh ang che aw,” i ti ve tlat dawn nia.

Chutih rual erawh chuan, an tana i hlutna hrethiam duh hauh lote bulah i hun tha khawh ral lo la, chinghnia leh sihal te chenna hmuna in ropui din ai chuan, nangmah ngaihlutute kianga râp in chhâwl bûk satliah sual thluk mai mai pawh a thlanawm zawk a ni tih hi vawng reng rawh. Mi tin hian hlutna leh zahawmna kan pianken sa vek a, chung thilte chu inzah tawnsak tur leh inpuichhuah tawn fo tura duan kan ni.

Zahawmna hi hausakna hmanga teh chhuah chi a ni lo va, sum leh pai hi thawh chhuah tam leh tam lohvah ni lovin, a thawktuin a thawh chhuah danah a innghat thui zawk tih hi hriat a ṭha. In leh lo ṭhate leh lirthei man to tak takte hian ken tel eng emaw zah a nei a, chung zingah chuan zahawmna pawh hi a langsarin a chungnung lurh lurh khawp mai. Mahse, a famkimna tehfung erawh dikna leh rinawmna hi a ni. Dikna leh rinawmnate hi dinhmun zahawma mihringte hlangkai turin tui leh leiṭha ang an ni a, zahawmna hi an zara lo ding chhuak, an hrai tlei leh an châwm len a ni. Chhûl khat chhuak, ṭhen hran theih loh lungthu pathum an ni. Heng thil pathumte hi kan hmuh thiam hunah chuan ngaihsan tur dik tak pawh kan thliar thiam leh zual tawh ang.

Tlangval rethei ve tê mai chu a ni tin danin a inhlawhfa a, kan thlir liam mai a. Veng khat awmthei deuh fa ni khat a rawn inhlawh ve a, kan ngaisang bik tlat. MLA pakhat chuan a tukchhuak fuh deuh ṭumin gas bûr a pu ve a, a thlalak chu social media lamah a viral nghal. Doctor zirlai chawlh lain bawlhhlawh a paih a, kan han ngaisang khawp a, hahîpin kan sawi leh a. Ṭhalai inkhawmah thusawina hun kan papêk nghal zung zung bawk. Biak in chhung kil khata nula vantlang ve mai lâm dârh dârh ai chuan, neinung fanu lâmin fel tih leh Pathian ṭih ta bik riau nih a hlawh leh bawk.

Zahawmna tehfung atana hausakna kan hmang fo te, ngaihsanawm kan tih zawng khaikhinna bûklungah mi neinung zawkte bawk an bûk a rit ziah mai hian mi tam takte thinlung dawrâwm tawhzia a tarlang a; a mualpho zui nghal bawk a ni. Zahawmna chu eng nge tih leh, tu nge ngaihsanawm chu ni ta le? Ngun takin lo chhût ve ta che? Lang lo ruama biru, belhchian tlak loh thinlung chîkchet dâwl si lo hian tlang hriata than mawi nan rawng mawi a duh tam ṭhin!

Heti hian ka ngaihtuah ṭhin. An laka beisei let tur awm miah lote kan dawnsawn dan leh an chunga kan rilru put hmang hian kan mize dik tak a tar lang ṭhin a. “Mihring chu thuneihna pe la, a mize dik tak a lang chhuak ang,” tih a nih angina, thuneihna chhetê aṭang hian thuneihna sang zawk nei tura inpeih lote hi an hriat mai ṭhin a ni. Mahni hnuaia lengte chunga hlei lên a, bei let ve thei lote laka inlulin ching mi chuan chan ṭha chang rih mah se, a hliam takte thinlung natna belh khawm aia nasa zawk hliampui tawrh ve a hmabak a ni.

Hmanraw inang reng pawh hi a hmangtu azirin a hmanna a danglam a. Mimawl kutah meitalh hlan a nih chuan, khaw êngah pawh vahchap hâl tur a zawng ruai a. Mifing hnenah chuan meichher alh vanglai pawh pek ni mah se, a tihmih dan tur kawng a dap nghal thin.

Kan kuta thuneihna, chanvo leh mawhphurhnate hi kan malsawm dawnte an ni a; a petuin dawng tlaka min ngaih avanga chelh ve mai kan ni. Chhan ṭha tak avanga a thu a zûk leh mai a nih chuan keimahni cho chhuah a ni ang! Chuvangin, tlàwmna hi a tlo a, mâwlna meuh pawh a hmang thiam chuan finnaah a chantir ṭhin. Intihzahawm hi hranpain a ngai lo va, zahawmna chu ho têin kan hlawh chhuak thei reng a ni. Mahse, zahawmna kan zawn reng rengin hawi sang suh ang u aw, kan rap palh hlauh ang e. A awmna a hniam a nia!

Tumah hi hnuaihnung bik kan awm lo va, eng hna mah hi a thawktu azir zelin hna hnuaihnung a awm hek lo. Eng hna pawh a thawktu tan a pawimawhin a hlu em em vek a ni. Hriau hmanna turah ngûnhnâmin hlutna a nei lo, hriau aia a hriama a len zawk tehlul nen ti raw? Thuam mawi tak ṭhui tur chuan, têin sîn zawk hle mah se ngunhnam sei tak ai chuan hriau tereuhtê hian thil a ti thei zawk a ni. Chuvangin, eng hna pawh thawk la, mahni inhmu hniam ngai hauh suh ang che.

Kan awmna hmunah ṭheuh hian hlutna sang tak nei tur leh, mi dangte zah thiam a, an hlutna leh zahawmna hmu thiamtu ni tura duan kan ni e. 

- Amtea Hauhnar, Zokhawthlir Run, Tlangnuam Vengthar