Written by
- R.Lalfakawma
Seling

Ngaiteh kum hlui mual liam tur saw

Krismas kan hman zawh rual ruala hla pakhat, rilrua lo lang nghal var ṭhin chu, “Ngai teh kum hlui mual liam tur saw…” tih hi a ni. ‘Ber’ thla tir, zawngṭah bilhbawlâwk aṭangin Krismas kan thlir a; favang boruak chawhnu lam aṭangin a boruakin a zir chho ṭan a, hlim leh âm taka hman tumin kan inpuahchah a. A hun a lo thlen meuh chuan duh angin kan inbuatsaih fel hman leh chuang ngai hlei law; rin loh kar leh kham lo tak chungin kan hmang zo a ni leh reng mai zel. Duh anga inpuahchah hman loh hi hringnun ze langsar tak pakhat a lo ni a, hei hi kumin 2026 Krismas lo thleng leh turah pawh kan thil tawn leh tur a ni.

Vêng/khaw dang hian in nei ve em ka hre lo va, keini khua chuan tlangval senior lungleng thei tak, December ni 31 a lo thlen apianga rûi lungpuam ṭap ṭhin kan nei. “Naktukah kum a lo thar ang a, kum khatin ka upat belh dawn a nia, tunah mah heti hi ka ni tawh a,” tiin a inṭap tui laklawh ṭhin a. Rûi lungpuam ṭap thlem chu a pûn tual tual tih angina, thlêm nasat poh leh a lungchhiat a zual a ni mai ṭhin a; ‘new year new life’ tiin a ngai te bawkin kum a khar leh ṭhin. ‘Pachhe kum tiam’ tih hi kum tina hmasawn ve deuh tuma thu tiam, tihlawhtling tak tak lem chuang lo sawina a ni a; mi pangngai tak anga lang zingah pawh mahni thutiama ding leh hlei thei lo hi a tam zawk kan ni ang chu.

Tûn kum li nga kal ta aṭang khan Krismas leh kumthar lawmnate pawh hi kan ti huau huau thiam ta hle mai a. Zaithiam, fiamthu thiam nen khawtlâng kan inhawt buk a, hlimhlawp zawnga ruahmanna siam pawh kan thiam chho ta viau e. A ni bawk lah tak a, khawvêl hmun dangten hlimhlawp an bâwl nasat thiam dan kan hmuhin Kristiante hunpui a lo thlen dawn hian kan rilru ngaihtuahna ten chu lam mawlh chu a thlir ve ta a. Kohhran lamte’n ruahmanna kan siam thiam loh vâng pawh ni chuang lovin, thlarâu lamah kan pachhiat tak deuh vâng pawh ni fa hmiang, tisa taka hlimna zawn te pawh hi a ṭul ve ta bawk a ni ang e.

Krismas warm-up nan Hnahsin Kût, music festival, kâwn chei, vêng night leh eng programme ramme emaw kan siam a; mi ṭhenkhat chu Krismas a lo thlen meuh chuan kan lo chau chhe zo hman titih der tawh a. Khawvêl hlimhlawp lama kan tlân thiam tak êm avângin kohhran programme pawh a lang zuih ṭut tawh mai a, ‘lênkhawm’ han tihte pawh thil boring tak a ni zo ta. Ṭhalai tam tak phei chuan a pui ber Masi pawh hi a behbâwm, a chawṭani ang lekah an ngai tawh hial mai thei asin. Kumin phei chu Sakawrhmuituai tlâng lamah kum tâwp ni tla tur kan thlir liam a, hmasawnna a thlen lo a nih pawhin kan hlimpui tal a, a zia turah ngai ila.

Kum thar duhawm thleng mah ila, hun her zel hian kan ṭhat lai leh vânglai hun a liampui avângin upa lam tan chuan hmanlai ngaih a na fo. Krismas thing phurh, hnah lak, Krismas thlen in tihte chuan vêng tam takah chatuan atan min her liamsan ta chu a ni mai a, hman ni lawk thil asin ni hlawm le! Hrisêlna lam a ṭhat loh phei chuan amah Zikpuii Pa’n ‘Kût ṭinsan khuang’ a tihte kha mahni inchan mai pawh thil awl tak a ni. Ṭhalaite hlim lawmna hmu phak si, an zinga tel a rem tawh si loh chinah chuan ṭah tichhuak chan an chang a, han sêl deuh mai pawh thil awl a nih tâk hi le.

Thil buaithlak tak pakhat han sawi tel lawk ila, hetia hlimhlawp leh kan hunpui duh tâwka kan chen zawh hlima school naupang promotion exam lo thleng ṭhin hi a ni. Hetiang hunpui leh khawtlângin theihthawh a bâwl laia lehkha zir tura lo inkhung melh melh chu an tam lo viau ang. A thei chhun mi tlem tê pawh an thil hmuh leh hriat te avângin duh angin an inruahman thei bik lo vang. Tûnah kum a lo thar a, school luh veleh final exam hmachhawn turin an inbuatsaih a ngai a, an tiam hmain exam-in a nang dawn a ni.

Mihring nun hi hmasawn zel, mawi tih zawng leh ṭha tih zawngte pawh inthlakthleng zung zung a ni a. Kekawr arh, zuih leh parallel kan hâk chhawk a; mipa lu meh dan phei chu a engti zawng pawhin ti ila, a tunlai a ni thei ta vek mai. Lu buk, lu kawlh, sam zuah leh ziah kawlh thlengin tih dan pangngai an ni ta reng a, khawi emaw laia lo rin rik riak pawh a tunlai hlei hlei a ni ta awm e.

Krismas kan hman dan te pawh ‘tun hma chuan’ tih ngawt chi a ni ta ber lo. Ṭhangthar nun leh khawsak dan mila thil kan her rem thiam a ṭul a, chutih rualin, chin tâwk kan neih thiam erawh a pawimawh hle ang. Kan Kristianna te, Krismas leh kumthar kan hman leh lawm dante hi kohhranhote’n uluk taka kan ruahman thiamte pawh a ṭul ta awm e. Chanchin ṭha meichher min chhitsaktu sâp ram lama Kristianna tlak hniam dan te, Kristian hming pu sia Kristian nun nei si lote khawvêl ang khu rei lo teah kan hmabak a ni ve thei tlat nia.

- R.Lalfakawma Seling