Written by
- Rinfela Zadeng

Eng ber hi nge mihring mamawh dik tak?




Mihring kan lo pian chhuah hian mamawh kan nei nghal a, kan dam chhungin mamawh neiin, kan mamawh leh a bak kan nun tinuamtu tur zawng reng rengin mihring hian kan nun kan hmang liam ṭhin. Kan mamawh dik tak hi a sawitu leh a zawttu azirin a chhanna hrang hrang a awm thei ang a, kan pawm dan pawh a inchen vek lo ang.

American psychologist Abraham Maslow chuan, mihringin kan mamawh dik tak chu hetiang hian a sawi a–kan taksa tan ei leh in, tui, thawmhnaw, chenna tur leh tui taka mutthilh te a ni. Rilru leh taksa hriselna ṭha kan mamawh em em bawk. Mi dangte nena inlaichinna ṭha neih te, hna ṭha tak neih te leh hun rei tak daih in leh lo ṭha tak neih te hi mihringin kan mamawh em em an nih thu a sawi a, a pawmawm hle.

‘Self-Determination and Intrinsic Motivation in Human Behavior’ tih lehkhabu zaiktu Edward L Deci, American psychologist leh Professor Emeritus, University of Rochester-a thawk ṭhin chuan, mihringte mamawh a sawi a: mahni chu nungchang leh khawsa zia nghet leh ṭha tak neia bul ṭan turin fuih la, rilru leh taksa hriselna ṭha nei turin ei tur chi hrang hrangte ei turin min chah bawk.

‘The Embodied Soul in Plato's Later Thought’ tih lehkhabu ziaktu Chad Jorgenson, Université de Fribourg chuan philosopher ropui Socrates, Plato leh Aristotle te sawi dan chuan, a tawpah chuan mihringin kan tum vek chu–eudaemonia–hlimna hi a ni e a ti. Mihringin a mamawh leh a nun dan tur ber chu lungawi taka nun hman zel tum hi a ni tiin kan sawi thei ang.

Ram leh hnam huapa kan sawi dawn chuan – zirna ṭha, damdawi in ṭha, kawngpui ṭha, sorkar ṭha, ei leh bara intodelh, kawlphetha hnianghnar, eizawnna tura hna hrang hrang thawhna tur leh a dang tam tak te a ni awm e.

Mihringin a tawpah kan hlauh ber chu – kan pumpelh theih loh thihna a awm e. Thih hlau lo, nun beidawn vanga mahni nunna late erawh chuan mihring nun dan turah harsatna lian tak an tawh ṭhin vanga chutianga lo awm ta chu a ni ṭhin.

Mihring hian kan dam chhung leh kan thih hnu thlengin kan mamawh dik tak neiha hriat tum hian kan zawng a. Science, philosophy leh theology aṭangtein kan mamawh kan zawng bawk. Heng zawng zawngah tu mahin kan pumpelh theih loh chu Pathian a ni. Pathian awm ring lote pawhin Pathian lak aṭangin zalenna neiin inhre mah se, Pathian an pumpelh thei chuang lo.

‘The Purpose Driven Life’ ziaktu Rick Warren-a sawi dan chuan, mihring mamawh tak tak, a bulpui ber chu nun hi mahni chungchang ni loin, Pathian thiltumte hlen chhuahna a ni tih hriatthiam hi a ni a, chu chuan a tawpah chuan chatuan atan a buatsaih a ni. Pathian tana siam kan ni a, hei hi hriatthiam a nih hma chuan nun hian awmzia a nei tak tak thei lo tiin a sawi.

Chhan sen loh zawhna leh hrilhfiah theih loh rilrua zawhna awmte hi mihring kan nih chhungin kan sawifiah zo dawn hauh lo a, kan pawm vek thei lo bawk. Mahse, mihringin a mamawh dik tak chu Pathian hi a ni a, Pathian tel leh tel lo nun hi a tawpna pawh a inang thei ngai lo reng a ni. Pathian neitu ni chunga nun hmanga mamawh chhanna atana pawmtute nun chu a tloin a dik a, a tawpah mihring nun awmzia pawh an hriat phah nge nge ṭhin.

- Rinfela Zadeng