Written by
Lalthlamuana Ralte

CAB do ang aw.... kan hnam tan

1. BJP hi RSS political wing a ni. BJP hian innghahna atan Hindutva an hmang a, [Hindutva chu 'hinduism' (hindu sakhua, culture) chawisanna tihna a ni mai awm e.] Hman aṭanga RSS-in an tum chu India ram hi Hindu rama siam a ni a, Narendra Modi leh BJP hotu engemaw zat hi RSS mi leh sa an ni. 

2. Citizenship Amendment Bill (CAB) hi ram dang mite India khua leh tui an nih theihna tur dan siamṭhatna a ni a. Tuna parliament-a an put luh tur hi Citizenship Act,1955 siamṭhatna tur a ni. Afghanistan, Bangladesh leh Pakistan aṭanga lo lut Muslim ni lo sakhaw dang biate India khua leh tui an nih theihna tur a ni. 

3. A nihna takah chuan India ṭhen­awma Hindu (leh a pengte - buddhist, jain, sikh, parsi) sakhaw zuitu dan loa lo lutte India khua leh tui nihtirna tur a ni. Heng ramah te hian Kristian an tam lo a, sawisel pumpelh nan Kristiante pawh hi an telh mai niin a lang. A tak takah chuan vai Kristian tan India ram hi a him lo tial tial zawk. 

4. Kumin inthlanah khan an thupui Hindutva leh an tum bulpui 'hindu rashtra' dinna tur lam hawi BJP manifesto-ah a lang nual a. An manifesto tihhlawhtlinna atan hma an la mek. Ayodhya a Ram temple sa turin hma an la ṭan a, Kashmir inhungbikna dan an paihsak tawh bawk. A dawt lehah hindu ram dinna tur hmanraw pawimawh ber pakhat CAB chu Parliament-ah an pharh dawn ta. Chumi dawtah chuan Uniform Civil Code (UCC) - [a tawi zawngin kan Mizo hnam dan te, kohhran/ sakhaw dan (inneih, rokhawm dan, etc) nuaibona tur] hi an hmachhawp a ni. Kan hnam leh kan sakhua a himna tura theihtawp chhuaha hma kan lak ve a ngai tak zet. A hun laia kan dodal lo a nih chuan kan la inchhir ang. 

5. Kan hnam leh kan sakhua a himna tur hian ngaihtuahna fim kan sen a ngai. India, Hindu rama siam tumtute hian an fin kherek an chhuah mek a ni. Hnam thila kan ṭanrual theihzia an hria a, a pawnga puia langsar taka min nawr hi an tum tawh lo. Fing takin hma an la a, kan inven lohna lama chet lak an thiam hle a. Hnam anga kan ṭanrual lohna tur kawng an dap reng. Kan karah hem an thlak a, kan zinga lamṭanga an siamte hian an hre chiang kher lo ang. 

6. Sorkar laipuiah an chak vanglai tak a ni a, state hrang hrangah an thawhpui party an awm nual bawk. An chak lai tak hian an thil tum lian ber hindu rashtra (hindu ram) din turin hma an la chho zel dawn a. An thiltum dodaltute hi thlem leh vau bakah fing taka hmin an tum nasa a. An tum dodaltute ṭangrual thei loa siam an thiam hle bawk. CAB donaa inthurual ṭhap reng hmarchhak (N.E) a chengte pawh ṭangrual thei lo a siam tumin 'divide and rule policy' an hmang mek a. ILP nei state ṭhenkhat leh scheduled areas-ah CAB hman loh tur a nih thu te an vawrh darh nasa. Hei hi a ṭhen tan chuan a lawmawm hmel viau a... mah se, hmarchhak bial mipuite ṭhen darh tumna a ni. 

7. CAB hmang ve lo mah ila ṭhenawm state-in an hman chuan kan him bikin a rinawm lo. Kan ṭhenawm Bangladesh hi hindu tamna ram tho a ni a, tun hnaiah hindu population a tlahniam hle - a chhan chu India rama pem an tam vang a ni a... chungho chuan citizenship awlsam taka an neih chuan (CAB hmang ve lo mah ila) an awmna state aṭangin an lo lut ru thei reng tho dawn. Bangladeshi Assam leh Tripura a lo lut ru tam tak hian awlsam taka India khua leh tui nih duh vangin hindu-ah an inlet hreh miah lo ang. Assam-in NRC a kalpui avangin ram dang mi nuai 19 chuang hmuh chhuah an ni tawh a, hengho hi an ram (Bangladesh) a thawn haw tum an ni. Hengho hi India rama awm zui duh vangin hindu-ah inlet ta se... ngaihtuah belh tur a tam khawp. 

8. Hman aṭangin Mizoramah dan loa lo lut ru a, inbengbel zui ta Chakma tam tak an awm a. Tam tak chu India khua leh tui dik tak an ni a, mah se, tam tak hi ram dang mi an ni. Heng Chakma ram dang mite hi budhist an ni deuh vek a, an tan India khua leh tui dik tak nih theihna kawng a inhawng dawn ta tihna a ni. Ram leilung fate chanvo min chuhpui ngam tawh Chakmate hi ram dang mi angin kan en zui zel a rem tawh lo mai ang tih a hlauhawm. 

9. Hmarchhak state hrang hranga chengte hi kawikawm thin ang ṭhapa hrui khat vuana kan ṭanrual hian kan thawm a lian a. Chu chu NESO hian a hre chiang a. State ṭhenkhatin harsatna an tawh pawhin hmarchhak bial pumpui huap zirlai pawl angin hma a lo la tawh ṭhin a ni. Kum 1994 pawh khan ILP hlih tumna thawm a awm avangin ILP nei ve lo state zirlaite pawhin hma min lak pui a, Independence Day (Aug 15,1994) total bandh pawh NESO-in min thlawp a. Hmarchhak pumpui huapa hmalakna a ni bawk a, a hlawhtling a, khata ṭang khan sorkar laipui hian ILP ngaimawh thu hi an sawi ngai ta lo. 

10. Hetiang hi thil awmzia a nih avangin hmarchhak huapa kan ṭanrual zel a ṭul. Chuti ni lo a, 'min exempt tho a, CAB hi dodal a ngai tawh lo' kan tih chuan nakin lawkah Uniform Civil Code te hi kan dodal a la ngai ve ang a, chutih hunah chuan NE state dangte hian kut min kuangkuah san ve daih ang a, kan mal ṭan leh si ang tih a hlauhawm. Chutiangin thil dang dangah pawh keini aia thawm nei lian thei zawkte hi kan ṭanrualpui thiam zel a ngai. CAB chungchangah ngat phei chuan a tir aṭanga hmarchhak bial pumpui hi kawikawm thin ang ṭhapa ṭangho kan ni a. Kawng laklawha inphatsat chi a ni lo. 

11. Kan hnam leh kan sakhua a himna tur hian ngaihtuah fim kan sen a ngai tial tial a. Min awptute hian kan sakhua hi an ngaithei lo tial tialin, kan hnam inhungbingna thilte hi an ngaimawh deuh deuh ang. Mahse, huaisen taka kan ṭanrual tlat chuan Pathian zarah kan him zel ang. Thlemna leh tawktarh itawm tak tak nen min thlem mah se, kan inlungrualna tichhe turin fin kherek an chhuah ṭhin mahse... kan sakhua leh ram leh hnam tan nghet taka din tlat hi kan chakna tur a ni. 

Tu nge lo kal? Hriat loh chhingkhual a ni.
Eheu! eheu! lem ang der thiam a ni;
Luhtir suh la, zawlaidi pawh a keng,
A dawi ang che, hriat loh chhingkhual a ni,
Thirkhaidiatin a hling ang che.

Harh r’u, harh r’u, aw hnam huaisente u.
Bei r’u, bei r’u, hma lam pan zel ula;
Zam s’u, hlau s’u, thinlung tihuai rawh u,
Ngai r’u, ngai r’u, chu! tawtawrawt a ri,
Bei leh ngam ngei turin min au.

Thlir r’u, thlir r’u, chung lam en chho ula.
Ngen r’u, ngen r’u, chung lam ?anpuina pawh;
Bei zel rawh u, hneh ni a thleng ngei ang,
Hnehna, lawmna, rorelna ?hutthleng nen,
Kan hnam puanzar kan zar ve ang.
      Hei hi kan tum ber lo ni tawh se,
      Mahni ram puan zar hnuaia ding tur leh
      Rinawmna leh huainaa lo inthuam fo hi.
(Harh la, Harh la..- Rokunga)

- Lalthlamuana Ralte