‘Ng’ dahna aiin a hman dànah kan buai zâwk!

Mizoram sawrkarin Mizo ṭawng hman leh ziah dàn lama thuneihna sáng a pêk, Mizoram Language Development Board lam chuan, kum 2022-a din a nih hnuah nikum hmasa lam khán thu an rawn nei ve ta hlawl mai a. Chu chu kan A Aw B hman laia “Ng” dahna sawn rawtna a ni. Hei hian mi tam tak a khei a, kan khel zui chiam a nih kha. Kei, ho ka’n tih leh tlat pek chu! An duhna hmun hmunah sawn se la, kan ṭawng a tih buai viauna tùr kha ka hre tehchiam lo a! Ka ngawi ta reng a.

Mahse, tûn hnaiah, a puia-pang, a lian a të chenin, kan tual léng ṭawnga “ng” kan hman dàn hi a mak ta tawlh tawlh mai a. In lo chîk ve ngai emaw, “I chem ka hmang kha, ka hmang zawh rualin i pa ka pe nghâl a nia,” ti ta mai mai te; “Alu kang lo chu ka hmeh peih lo,” ti ta daihte kan pung ta tual tual mai. Hei zet hi chuan min khei ta ngàwng ngâwng thung!

Tlêma la nau deuh, Sâp sikula kal, Mizo ṭawnga ṭawng an hremna sikul chhuak emaw, ṭawng zir ṭan tìr emaw, phaia awm hrep hnua Mizorama lo häw hlim hlawt emawten, “Artui kang” chu lo hmeh ta pawh ni se ka hre thiam thei mai ang a; mahse, Mizorama piang leh sei lian, an ká aṭang thu chhuak reng reng Mizo ṭawng ni vek siten, “Ka ṭawng hmang dàn min sawisêl,” an han ti te hi chu(h) … hui ha! Hriat thiam har hi ka ti tak zet zet a ni!

Chanchinbu lian meuha hetianga “ng” rawn páwngsualtu ka hmu lehzêl hian ka rilru a ti na lehzual. Tûn hnai lawkah, kan ni tin chanchinbu pakhatah chuan, “…kan zia tak tak lang hun a ni,” tiin zu inziak kulha maw le! A sentence aṭang hian “lang” hi “lan” tia her rem (modify) thiam ber tùra ka ngaihte meuh paw’n, an thu ziah chhiartute min hruai kawi dáwn ta hial mai nia! Hetiang te chuan, Pathian meuh pawh, a “anpui” pawh ni lo a, a “angpuia” mihring siamah kan chhuah duh hial ang ka ti!

Chiang fek fawkin: a thu ken azirin, “ng” hi “n”-ah kan siam rem (modify) ṭhìn. “Hmang” modified form chu “Hman” a ni. “Hun kan hmang rei lo ang a; kan hman chhunah ṭhahnem kan ngai dâwn nia.” Chutiangin, “ṭang” modified form chu “ṭan” a ni. “I ṭan-naah i ṭang laklawh mai mai a ni!” Chutiang zêlin…

Eng vànga hetia “ng” hi hmang sual ta chiam mai nge kan nih le, tih hi chhût tham a tling. A chhan ni bera ka puh tâka chu, kan khawtual ṭawngkam kan duh tui ta lo lutuk hi a ni. Social media lama Mizo ṭawng kan hman sual nasat vàng lam ni paw’n a lang lo—he thil hi chu. A ṭawnga kan ṭawng chhuaka “ng” kan hman dàn hi, a Aw-ze aw-phawi ta rút mai a nih hi! Ṭhalai maiin an hmang sual lo a, nu leh pa ni tawhte paw’n kan hmang sual nasa tih hi phat rual a ni lo. Chutiang mite ká aṭang ngeia chhuak chu ka beng hian duh aia tam a hre tawh!

Kan ṭawng hi kan hnam tâ a ni a; hnam dangina min neihsak ve theih miah loh, kan ta bil a ni. Hetiang neuh neuh kan kheuh chet chet peih loh chuan kan tu leh fa, Mizo ve thoa lo pianga lo sei lian tùrten kan ṭawng an rawn pai hlauh ang tih a hlauhawm e! Inzirin kan ṭawngka chhuak fímkhur ang u. Ni e, kan ṭawngka chhuakte hi, chì-a al, khawngaihna tel mai ni loin, Mizo ṭawng dik nèna chhuak ni mawlh rawh se.

– Zirsangkima