Healthcare system ṭha ber mipui thlamuantu MUHCS
US, India leh Mizoram sawi kawi duah dawn chuan 'healthcare system' hi sawi tur a tam lutuk. Kan hrawn mêk sorkarin 'healthcare' ṭha lutuk mai Mizoram Universal Health Care Scheme (MUHCS) min chhawp chhuahsak tluka ṭha hi Mizoramin kan la nei ngai lo. He scheme avang ringawt pawh hian kum hnih leka upa ZPM sorkar hian fak a phû a ni.
Hun hmasa lam:
Thawk khat lai khan MNF sorkarah healthcare scheme duan a ni a, ṭawng mawi lo ni lo se, khata sum ṭhahnem tak kha Bajaj Allianz (financial institution) lamah tute emaw hming khan an lo dah chiam tawh niin a lang. Kha'ngte avang khan healthcare scheme kha a kal buai hlê niin a hriat bawk. Sawi vek chuan mipui rilru a na thar leh palh ang e.
Hun a kal zêl a:
Hun a kal zél a, sorkar inthlak chho zut mah se, healthcare scheme ṭha, mipui thlamuanna tham a thleng tak tak ngai lo a ni ber.
Central aṭangin Ayushman Bharat Pradhan Mantri Jan Arogya Yojana (AB-PMJAY) golden card nei tan ₹ 5,00,000 thleng bill theihna erawh a kal reng a, a hmu thei chin erawh an tam si lo.
Sorkar hmasa lamah te khan Mizoram State Health Care Scheme (MSHCS) chhungkaw pakhat tan Rs 2,00,000 thleng ‘admit' ngai natna tam ber leh OPD-a inenkawlna ṭhenkhat bill theihna a awm ve bawk. Hei hi kum khat zel daih a ni a, kum tin inziah luh ṭhat ngai a ni.
Mipui laka leiba:
Sorkar hmasa lama healthcare scheme beitham tak siam te kha mipui tâna awm ve chang chang, innghahna tlak ni meuh si lo a ni ber. Bill a tâng rei thei em em a, a kum a kum a tâng. Damlo sum mamawh tân a manganthlak tak zet! Hei hian mipui healthcare chu sorkar ngaih pawimawh (priority) a ni lo tih a tilang chiang hle awm e.
ZPM hian a sorkar tirh phat aṭangin sorkar hmasa lam healthcare scheme leiba cheng vaibelchhe 71 a chhawm a, ngaih pawimawh hmasakah neiin a rûl nghal vek a nih kha. 'Engtikah nge pawisa a lo luh ang' ti reng renga thlirtute tan malsawmna a thlen nghal a ni.
Mizoram Universal Healthcare Scheme:
Tun Ministry hian Health Minister ṭha tak a nei a, ani hian healthcare system a âtchilh bur niin a lang. Hei hi mipuiin kan chhawr ta a, kan nihlawh phah chho ta mêk zel a ni.
Healthcare system a ṭhat chuan mipui tân a thlamuanthlak a, hriselna lam bera thla a muan chuan intundinna tur dap chawp pawh a huphurhawm lutuk bik lo.
MUHCS hnuaiah hian mipui nawlpui tan kum khatah chhungkaw pakhat tan Rs 5,00,000 a bill theih ta a. Hei mai hi a ni lo, sorkar damdawi in, kohhran damdawi in leh private damdawi in ṭhenkhatah cashless ten kalpui a ni ta hial mai! Mumang ram te pawh a ang ta lek lek zawk a ni. Health Minister Pi Lalrinpuii sawi danin, private hospital ṭhenkhat pawhin MUHCS hi an kalpui ve zêl dawn bawk.
Ram pumah grace period (16th September, 2025) thlenga MUHCS-a inziak lut hi chhungkua 20,198 an awm. An zinga 17,705 (87.65%) chu general ward hnuaia inziak lut an ni a; semi-private ward hnuaia inziak lut chhungkua 1,602 (7.93%) leh private ward hnuaia inziak lut chhungkua 891 (4.41%) an awm.
MUHCS-ah hian sorkar hnathawkte leh an chhung te, sorkar hnathawk pension tawhte leh an chhungte leh, AB PM-JAY hnuaia awm (golden card nei)-te thun luh sa an ni. A hmasa pahnihah khian bill theih zat pawh a sang deuh bawk.
Pawisa pêk tawh zat:
Mipui hriselna atana senso hi tun sorkar hian a ba lo a, a pe tla zêl a ni. April ni 1, 2025 aṭanga kumin December ni 16 thleng khan MUHCS hnuaiah damlo 59,602 enkawl ni tawhin heta senso cheng vaibelchhe 100.52 hi sorkarin a pe tla tawh bawk.
ADB pawisa pûk:
Healthcare scheme atan hian sorkar hmasa khan Asian Development Bank lamah pawisa pûk turin thui tak lo tifel tawh mah se, a taka hlawhtling a awm lo. Hei vang hian sorkar thar hian hma la lehin ADB aṭang hian cheng vaibelchhe 980 vel puk tumin December ni 5, 2025 khan ADB Board-in a pawm ta a ni.
Pawisa pûk tur hi zaa 90 chu sorkar laipui rulh tur a la ni zui a, zaa 10, cheng vaibelchhe 90 vel hi Mizoram sorkarin kum 15 chhunga a rulh tur a ni thung.
Tlipna:
Heti taka kan sorkar hrawn mêkin mipui tâna healthcare system ṭha a buaipui hi a lawmawm tak zet a ni. Kum hnih an sorkar hma hauhin kan mamawh em em pakhat chu a takin min chhawp a, hei hi tun hma zawnga kan neih theih loh kha a ni.
~ Zoa Tlau, Buannel Cabin