Pipute sûlhnu ngaih pawimawh a ni tawk lo!
A thlîng baw hawka sawi ka châk a, he ka Mizo hawrawp thiam lo taka ka rem khawmte hian a den tur tak leh a vih fuh tur tak han vit hrâwk mai se, na tiin chiau vawng vawng se la, rûmin ṭhen tlawk tlawk se ka ti hle mai. Thu entir awmze nei leh mawi pawh ka chhawp chhuak dawn lo. Chumi khami chuan tiin mithiam zawkte thu sawi han tar chhuah mawi vel pawh ka tum hran lo. A puah hian puak phei nghal bawrh bawrh mai ila, ṭêk phei nghal chhuai chhuai mai se tih hi ka duhthusam ber a ni. Mahse, a sawitu eng ni hlei lo hian thu ṭha leh pawimawh han paupui pawh ni ila, tu benga rawngah a lut chuang hlei lo'ng e, ti chungin kan han chhim thal bekang puahpui leh phawng mai teh ang.
Kan ram, Mizoram zîm têah hian kan lui tui te, sangha te, thing leh mau te hi chuan hmangaih a, duat tak leh an him theihna tur atana hma laksaktu kohhran leh pawl hrang hrang pawh a ngah nangiang mai. He lam kawnga chet velna hmuh leh hriat tur pawh a tam narawh e. Hetianga hmalakna hi a ṭha lo e, kan îtsîk e, ka ti lo’ he lam kawnga hmalakna hi kei pawn nasa takin ka thlawp tlat a ni. A thuphungin ka thlawp mai pawh a ni lo, pawl telna pawh ka nei ve nual mai. Mahse, tun ṭum hi chu kan ram chhunga pi pute sûlhnu ngaihven leh enkawl kawngah kan ram hruaitute hmalakna sawngnawi lutuk hi ka vei a. Heti khawpa hnama min dintute sûlhnu leh chanchin kan ngaihsak tawk lo hi ka ṭah te lam lam a chhuak rum rum mai.
A thuphung hi chuan kan Mizo pipute sûlhnu ngaih pawimawh leh ngaihhlut a ṭul thu hi chu kan ram hruaitu te, department leh department hruaitute ká aṭang hi chuan a ri chhuak zing tawh. Khawi ilo khualliana an ṭannaah te, mipui hmaa thu mawi tak leh mâm zân maia hmalak a ṭul thu te, ngaih pawimawh a ṭul thu leh humhalh an ngaih thu an sawi ri chhuak zing ta malh malh hle mai. Mahse, a nihna takah chuan thinlung chhungril taka veina tak tak hi a awm tâwk lo tih erawh a chiang thung hle lawi si a ni.
A bikin, thingtlang lama pi pute sûlhnu leh chanchin zir a, siam a, zawng chhuak hian documentary khaw za chuang tehmeuh aṭanga kan siamnaah hian hnama min dintu kan pi leh pute sûlhnu te hi ngaihthah a ni tih a chiang tak zet. A ṭhente chu khawtlang ṭangrualin theih ang anga an humhalh ve te, an lak khawm te, Art & Culture Department-in hun rei tawh taka a lo cheibâwl tlabal tawh tak leh la ṭha ve deuh hram hram te hi an ni mai a. Hmun langsar leh hmingthang a nih avanga sorkar leh khawtlang ten an enkawl hi tih tlak deuh chu a ni leh mai awm e. Chuti tih lohah chuan kan pi pute sûlhnu hmun tam zawka mite hi an hmelhmang a danglam nasa a, tun aṭanga hun rei lo teah chuan an nihna leh awmzia hriat fiah theih si loh hian an la bo pil dawn tih a chiang khawp mai.
Thingtlang hmun ṭhenkhata sûlhnu kan hmuhte hi a tam zawk chu thli leh ruah, fûr, thlasik leh ṭhâl tawna do reng an ni a. A awm awma kan awmtir avanga chhe mekte hian mual an liam hunah chuan engti'n nge kan tih tak ang? Mizo hnama min dintu kan pi leh pute sûlhnu kan hmuh theihte an bo hunah chuan kan nihna pawh a bo tel ve zel tih te hi kan chhût chian a ngai. Sorkar hian he lam kawngah hian ngaihtuahna thar a sen a ṭul a, Art & Culture Department hi chak zawka thuam a ṭul. Heti mai maia kan kal a nih chuan kan Mizona tichiangtu sûlhnute hi tun aṭanga rei lo teah an bo pil dawn a, sebo hnua se kawng khar ang chauh kan ni thuai mai dawn.
Pi pute sûlhnu hrang hrang kan hmuh theih–lung milem te, lungphun te, lungdawh te leh thlân lung te, sûlhnu leh chanchin kan neihte hi zir chian leh zual a, hmuh chhuah belh zel lam ai chuan, a awm sa humhalhna kawngah hma nasa zawka kan lak a ṭul. A ṭhen chu khuarel chhiatna hmachhawna chhe vek thei te, a then chu a ziarâng bo ṭhen tawh te, leivung leh hnimin a chhilh bo theih mai te, a humhalhna dan felfai tak awm reng chung sia laih chhiat leh chhiat hmabak pawh tam tak a awm. Mahse, heti chung chung hian a humhalhna kawnga hmalakna hi a sawngnawi em em mai a, sorkar kan hrawn tawh leh kan hrawn mek te thleng hian ngaihsak tak takna a awm lo tih kan tun dinhmun aṭang hian a hriat hle a ni. “Kan la ti dawn, kan la ti ang” tih a hun tawh lo a, chet chhuah nghal a ṭul. Tun dinhmunah chuan Mizoram chhunga pipute sûlhnu hrang hrang kan hmuh theih chhunte hian enkawl, venhim leh duat an mamawh tak zet a ni.
Sawi tur a tam, vawi leh khata sawi vek sên a ni lo. A khuh hawn nan ang deuh reuhin ti hian a tlangpui thuak thuak ka'n sawi a. Hun remchang a la awm leh chiang leh fiah felfai zawkin kan la ziak leh dawn nia.
- Christo Pa