Written by
~Mahmuaka Chhakchhuak

Hun hmasa lama Mizo inneih dan

Kan pi leh pute khan inneihna hi an lo la thutak ṭhin hle a, kan tunlai hun nen chuan inang lo tak a ni. Nula leh tlangval inngaizawngte pawh a rûk tak meuh meuhin an inngaizawng a, zana tlangvalin a ngaihzawng nula a rîm pawhin inlêng dangte hriatthiam theih miah loh turin leh ngaihbel theih loh turin an inthup ṭhin a; takchhap kilah emawa ṭhuin mi dang tana hnawksakin a awm ngai lo. Nu leh pate tan pawha mitkhamna tur a awm ngai lo a, tunlai hun anga a fâla inhmuhna hunte pawh hi an nei ngai meuh lo. Amaherawhchu, thlawhhma neihna hmunah erawh chuan an inláwm ṭhin a, hna an thawk tlang ṭhin a; chutiang chuan mi dang hmuh lohin inkawmna hun an nei zawk ṭhin.

Chutianga nula leh tlangval an lo inhmangaih chuan thup reng theih erawh a nih bik ngai loh avangin tlangval zawk chuan a nu leh pate hrilhin palai an tir ṭhin a. Palai chuan thuhnuairawlh takin nula nu leh pate hnenah an nula chu an duh thu chu an sawi a, khawngaih thla la tak turin thiam takin an dil ṭhin a. Nula nu leh pate pawhin an duh emaw, duh lo emaw, ṭha takin an lo chhang ṭhin. Hetianga palai lên hmasak ber zan hi chu inhmelhriatna zan anga hmangin, nakin hnua la inbiak chhunzawm atan thu an inchah a, inbiak leh hun turte pawh sawiin ṭha takin an inṭhen leh phawt ṭhin a ni. Chutianga palai hmel meuh an han hmuh takah chuan nula nu leh pate chuan an fanu chu ṭha taka hrilhin, chu tlangval chu a duh tak tak leh duh tak tak lohte an zawt a, pasal atan a duh tak tak a nih chuan ruahmanna siam a ṭul thute an sawi a. A lo duh tak tak lo a nih pawhin engtin emaw pumpelh dan tur kawng an ruahman bawk ṭhin.

Hetianga nu leh pate’n an inbiakna hi nula chuan a tisukuk ngai tawh meuh lo a, a duh lo a nih chuan, ‘In duh leh nangmahni’n nei rawh u,’ a ti mai a; a lo duh a, chu tlangval chu a lo hmangaih ve a nih tak tak chuan ‘In thu thu le’ tiin a nu leh pate chu a chhang ṭhin. Tunlai huna nu leh pate thu ang loha neih tum nghal ngawt ang chi hi a awm ngai meuh lo. Nu leh pate thu chu thu tawpah ngaiin an zah em em ṭhin a, an hmangaih tak pawh nu leh pate chuan neih an remtih loh chuan hreh tak chungin an nei lo mai ṭhin bawk. Nu leh pate hian thui tak thlirin, an thlahteah kutkem nei an awm em, rualbanlo an awm em tihte leh, hri ṭha lo vei chhungkua an ni em tih zawng zawng an chhui vek a. Chutianga sawiselna tur an awm loh chuan fanau neih hunah pawh tluang turah an ngai ṭhin a, a dik tak tak ṭhin bawk awm e.

Palaite chu an va lên lehin ṭha taka lo dawngsawngin an inbia a. Vawi hnih lênnaah hian hmeichhe lamin rem an lo tih chuan inneih ni turte leh thil ṭul dangte an sawi chhunzawm nghal bawk ṭhin a. Hmeichhe lamin an lo duh loh a, rem lohna an nei a nih chuan chhuanlam eng emaw siamin thiam takin an lo sawi ṭhin a. A châng phei chuan an fanu chu an zin botir bawk ṭhin a. Amaherawhchu, hetianga rem lohna sawi hi chu a awm meuh ngai lo a, thil thleng khât tak a ni. Chutichuan, palaite nen ṭha takin an sawi ṭhin. Inneih dawn zanah palaite vek chuan sum (hmeichhe man) an hlan ṭhin a. Hetianga man inhlan zanah hian manṭang eitu turte hian pawisa fai aiah eng emaw an beisei ṭhin vang a ni a, tih fuh loh ṭumah chuan zan rei tak tak thlenga an buai phah fona a ni bawk ṭhin.

Inneihnaah hian lawichal hi mi pawimawh tak mai an ni a, hmun ṭhenkhatah phei chuan khaw danga pasal neite’n ral laka mo humhim tura an hman ber a ni. Lawichal chuan hlawh a nei ve a, chu chu mipa lam pek tur a ni. Lawichal tur chu hmeichhe lamhnai leh pa rin tlak an thlang chhuak ṭhin a, chumi lung an tihawi loh chuan lawi pawh a kham thei a ni. Mo chu a lawina kawngah engmah a tawh lohna tura hruaitu tur ber a ni bawk a, ‘Kha kan rawn lawipui dawn e, tu’ma tihbuai tur kan ni lo e,’ tia au lauh lauh pahin hma a hruai ang a. Chutih lai chuan mo theh turin tlangval leh naupangte chuan vut sawh te, se ek chawh kawite leh tuite theh turin an lo inring lawk ve ṭhin. Chungte chu lawichal chuan a theih ang angin a um darh ṭhin tur a ni. Mo hi a lawina kawngah a tlu palh tur a ni lo reng reng a, a tluk palh chuan kîrpui leh hial tur a nih avangin lawichal mawhphurhna a sang em em a ni.

Moin a pasal in thleng mah se la, kawngah an lo theh berh ṭhin avangin ina intihfai leh phawt a ngai ṭhin a, a pasalin zu a lo tawh hnuin an in lamah a kîr leh phawt ṭhin. Hemi zan hi ‘Lawichhiat zan’ an ti kher a; hemi hunah hian man eitu zawng zawng leh mo nu leh pa khan arin an lawi ngei tur a ni bawk. Chu lawi-âr chu an talh ang a, chumi zanah vek chuan an sawhchiarin mo lawmtu dangte nen an pir ṭhin tur a ni. Lawi zan hnihna chu ‘Lawi ṭhat zan’ an ti a, a chhan pawh chhawm luh turte nen kim taka mo a lawi luh ṭhin tawh vang a ni. He mi zanah hi chuan a pasal pawh mahni inah a riak ve ta a, chumi hnuah chuan zawlbukah bawk a riak leh ṭhin a ni. Hetiang hi kan pi leh pute hunlaia nupui pasal an lo inneih dan tlangpui chu a ni a, sawi kim sen tak tak theih erawh a ni lo.

Inneihna hi an lâk urhsûn em avangin thiang leh thiang lo tihte pawh an nei a. Entirna atan, favah hi hmeichhiain mipa inah a chhawm luh a thiang lo a, inchhungkhat sa lote chuan hmeichhe man an ei ngai lo bawk. Khualkhuaah erawh chuan hmeichhe lamin pa anga a va belh turte erawh chu man ei turin an man chawp ṭhin bawk. Man eitu apiangin vawi khat tal chu an vawk pa talh hunah a dàr chu an man eina kha an pe ngei tur a ni a, chutianga an pek theih loh chuan thil zahthlak tak a ni a, a ṭhente chuan vawi khat chauh lo pawh an pe ṭhin a ni.

~Mahmuaka Chhakchhuak