Written by
- Lalnghinglova Hmar
Min tam hneh mah se CAB ka duh lo
"Mizoramin kan duh loh em em mai, India Hmar Chhak pumin kan duh loh, kan ram, kan hnam leh sakhaw tana him lo thei Citizenship Ammendment Bill (CAB) kaltlangpui leh an tum thu BJP lamin an puang a. Chu mai chu ni loin Uniform Civil Code (UCC) an ti, Ram Temple din tharte an sawi ri. Hengte hi kan do a ngai a, kan do ngam tur a ni.
Chhan dang tam tak zingah heng thil hi kawng khat tala ka do ve theihna tur a nih beiseiin politics-a la awm ngai lo ka lo pen chhuak ve ta a ni," tiin Lok Sabha inthlan dawn khan ka au ka au ve thin. Ṭhenkhatin, "Engtin nge maw ani tehlul hian a do ang ni?" tiin fiamthu thawhna ang lek lekin an sawi a, ṭhenkhatin hmusit rawngkai takin min bei zui. Khatihlai khan social media ka en ngai meuh lo a, ka bih ve zawk changa ka hmuh chu fakna leh duhsakna tam tak awm bawk mah se min beihna leh sawiselna lam a ni a, CAB do ka tum thute kha nuihza siamna atan an hmang thin. Independent MP pakhat lekin do hneh theih a nih loh thute kha kan sawi zui duh dan a ni. Lok Sabha inthlan hma aṭang tawh khan do pawh do ngam loin kan awm sa kha a ni deuh ber e.
Politics-a hawi zawng inan loh vang a ni mai a, huata lâk chi a ni lo a, ka insawifiah zui lo a, min puhna kha ka chhang hek lo. Hei, tunah CAB a rawn ri leh ta, Lok Sabha a paltlang leh ta. Kan sawi nawn leh ang, kan ngawi mai tur a ni lo. Kan duh lo tawh a, kan duh lo zel ang. A duhtu an tam avangin kan thil duh leh duh loh, kan do leh pawm zawng hi kan thlak zung zung tur a ni lo.
Kan duh loh CAB chu a huam chinte tidanglam hretin BJP leh a thawhpui NDA lam chuan December 4 khan Cabinet meeting-ah an pawm a, December 9 khan Lok Sabha lamah an pu lut zui ta. Lok Sabha hi chu BJP leh an lam tang an tam zawk chianna a ni a, an put luh ni ni-ah a tlang dawn tihna a ni. An pu lut a, rei ngial an chai a, an inhnial laih laih a, a duhtu ban a tam zawk ta ngei e.
Min huam lotu CAB thar chu...
Kumin kum tir lamah BJP (NDA) sorkar hmasak khan Lok Sabha-ah CAB an pu lut a, a duhtu an tam zawk a; nimahsela dodalna nasa tak karah Rajya Sabha lamah an pu lut ngam ta lo a, Lok Sabha inthlanin a nang chho a, CAB chu a tlang ta lo. Khati taka India Hmar Chhakin kan dodal hnu kha chuan CAB (2016) anga kal tlangpui kha chu an ngam tawh lo a ni ber mai.
CAB kalpui an tum hmasaka a dona kawnga Meghalaya Chief Minister Conrad Sangma thusawi kha ka ennawn leh thin a, a huaisen ka ti. Ani kha BJP kaihhruai NDA hnuaia awm a ni a, chuti chung chuan huaisen takin a do ngam - Hmar Chhak politician dang, BJP lam ṭangte pawhin inthurual takin an do ṭhap tih kan la hria ang.
September thlà khan kan Chief Minister Pu Zoramthanga pawhin Guwahati lama BJP thawhpui political party intawhkhawmna North East Democratic Alliance (NEDA) Conclave-ah a do thu a sawi a. CAB hi kaltlangpui a nih chuan a thlawptu political party tan pawha chhiat vek theihna tur (on the verge of suicide) a nih thute a sawi hial. A duh lo a, a do.
Nagaland-in an duh lo a, Manipur Chief Minister BJP mi ngei N Biren Singh pawhin an pawm theih loh thu a sawi a, Arunachal Pradesh lama roreltu BJP pawh an bang lo, CAB an do vek. Assam lamah an BJP politician lam hi dawih aw deuh rut mah se, an zirlai pawl leh tlawmngai pawl lam an au ring thung a, a do na bertu an ni hial awm e - Tripura-a tribal hruaituten na zetin an do bawk.
Hei vang hi a ni ngei ang, Amit Shah pawh a nghing a, BJP pawh an tawlh hret. BJP President hi Hmar Chhak state hruaitute nen an inbe pawp reng a, CAB kalpui an tum dan an thlak ta hret. CAB tharin India Hmar Chhaka ILP hmanna state leh Sixth Schedule hnuaia awmte a huam loh tur thu a sawi ta. Hei mai hi a ni lo a, Manipur-ah pawh ILP kalpui ve a nih tur thute a sawi ta hial.
Kan duh loh CAB hmasa angin a huam a zau ta lo a, min huam tel ta lo a; nimahsela Hindu tana remchang siamna, sakhuana behchhana khua leh tui nih theihna dan tha lo tak kha a la ni reng.
Min huam tel lo se...
October 5-a Mizorama 'Handloom Exhibition hawng tur’ anga program phuahchawp taka Union Home Minister a lo zin khan, a zin chhan ber chu CAB a ni. Pawndum nen kan lo hmuak ta si lo a, ka tih theih tawk lehkha ka lo thawn ve a, kan NGO hruaitu lamin min pek sak a, ka läwm khawp mai.
Chu lehkhaah chuan CAB ka pawm theih loh thute ka ziak a. Sakhuana behchhana dan siam chu a dik loh thu te, Mizoram hi Assam leh Bangladesh nen ramri inṭawm kan nih vanga harsatna thleng thei te, Mizo mipui kan punna aia sang taka Chakma an pun chak dan ngaihṭhat thlak lohzia leh CAB kal tlangpui a nih chuan harsatna kan tawh theih dante ka ziak tel - "Relaxation of entry and acquiring of citizenship based on religion cannot be justified and is not acceptable," tihte ka zep tel.
A tawp lamah chuan BJP an chak fawr dante hre chungin Parliament lamah CAB chu an kaltlangpui tho tho dawn nia a lan avangin an kaltlangpui a nih pawha Hmar Chhak huap lo tura ngennate ka ziak lang ve. "I sincerely pray that Citizenship Amendment Bill not be revived/ reintroduced in Parliament and North East region be exempted, at worst, Citizenship Amendment is revived in future," tiin. India Hmar Chhak state hruaitute, zirlai pawl leh tlawmngai pawl lamte pawhin CAB chu Hmar Chhak huamtir lo turin an ngen deuh vek tih pawh kan hre awm e.
Mah se....
BJP chuan CAB chu a hma ang ni lo, a huam chin tizim hlekin, Hmar Chhak state tam zawk huam tel loin kal tlangpui a tum ta. Hei hi hetia en thuak chuan kan pawm theih tawh tur niin lang mah se, a CAB thupui innghahna (principle) zawk hi a ni kan ngaimawh tur chu ni.
A tawi zawngin CAB hi India ram chhehvel ram hrang hrang aṭanga 'Muslim ni lo' an rawn pem luh a, India khua leh tui dik tak an nih theihna tur dan a ni. Heng ram aṭanga rawn pem tur chu Hindu an ni mai. Sakhaw dang betute chu sawi tur tingin awm bawk mah se, an tum pui ber chu Hindu lakluh belh a ni.
"Kan hnampui ram danga chengte kan seng lut," ti se a la pawm theih deuh a, "Kan Hindu puite," tihna ang vel a ni. Sakhaw dangte chu mi tlem te an ni a, Hindu tana kawng hawn zauna mai a ni. A chiang. Chu'ng Hindu lo luh belh turte chuan 'citizenship' an neih ruala an neih tur chu 'vote' a ni. An vote tur pawh a chiang sa a, vote petu party an vote ngei ang - vote bank politics a ni chiang. Amit Shah khan Parliament-ah pha kual chiam mah se, a tawpah chuan 'voter' an lalut dawn tih hi an chiang khawp ang.
Ṭhenawm rama sakhaw dang betu 'minority' ni mek Sri Lanka lama Tamil awmte leh Myanmar-a Muslim-te chu an huamtir lem lo. Sri Lankan Tamils hi an ram pum mipui 17% zet an ni a, hengho lo luh dan hi CAB hian a hmaih tlat - Tamil Nadu hi BJP chet chhiatna state a ni a, anni rual an lo kir hian BJP lo lam vote a pung dawn tih an hriat vang a ni ngei ang!
Sakhuana behchhanin Hindu ho vote an zawng a, an party thupui 'One Nation, One Religion' tih kalpui an tum ta tak tak ta e. Hei mai hi a ni dawn lo, 'One Language' tih a tel a, chutah a tir lama kan sawi UCC khi an la kalpui leh ngei ang.
Jammu & Kashmir lama an chet duh dan en ila, tih hreh an nei vak dawn lo. CAB pawh kal tlangpui an tum ruh em avangin a dodaltu Hmar Chhak lam chu min awl ta a ang ber. Manipur lam lahin rei ngial an nawr pawha an hmuh theih loh ILP chu CAB kal tlangpui duhtute chuan chawpchilhin an pe nghal dawn ta.
Ngaihtuah tithui tak chu 'an tum chu an kal tlangpui a, a daltu an thianfai zel' nia lang hi a ni. BJP hian Lok Sabha inthlan dawnah Article 370 hnuaia J&K dinhmun ennawn an tiam a, CAB thar thawh an tiam a, UCC kalpui an tiam bawk tih kan hria ang - a tawpa an tum chu Hindu Lalram (Hindu Rashtra) din a, BJP sorkarna sawh ngheh a ni.
J&K an siksawi a, Parliament-ah CAB an pharh a, UCC pawh kan nghak chhuak ngeiin a rinawm. UCC hi an kalpui hunah meuh chuan 'Mizo dan' a awm thei tawh lo ang a, 'Mizo Kristian Dan' phei chu kalpui a harsa tawh dâwn - civil code inang khat kan hmang dâwn a, chu chu tute sakhaw behchhana duan nge a nih dawn sawi nawn a ngai tawh lo - a chiang.
Synod a fakawm
December 8-a ṭiak ta Synod Inkhawmpui chuan CAB an duh loh thu an au chhuahpui ngam. Synod hian a hmanhmawhthlak dante hre chungin chawpchilh takin thuchhuah an siam zui a, December 8 Pathianni zan inkhawmah ṭawngṭai rualna hun an buatsaih a, Aizawl khawpuiah Synod-in CAB a duh loh thu banner lian tak tak an tar chhuak bawk.
Kohhran dang pawh an Inkhawmpui lai emaw, an hun remchang chu ni se CAB dona hi an lan chhuahtir ngeiin a rinawm. India danpuiin sakhaw zalenna min pek laia sakhaw pakhat hnuaia min khung khawm a, min tam hneh an tumna hmanraw pakhat CAB do hi Kohhran tih atan a inhmeh hle a ni.
Hlauh inang lo!
CAB kan duh loh thu kan sawi hian hnam thil kan sawi a, sakhaw thil kan sawi. Politics zawnga engkim kai her a, midang va puh chhiat bik emaw, hamṭhatna lo hmuh tum fal bik pawh a ṭul lo ang. Chutih rualin hnam leh sakhaw thila ṭang rual hleithei lo tur khawpa politics-in min phur bet a nih chuan, ngun taka rilru fima ngaihtuah nawn a ṭha mang e. 'Hlauh ngah Mizo Kristian' te kan han inti ngawt a, hetiang thil CAB-te hial pawh hlauh leh do nachang hre lo khawpa huaisen kan nih chuan, 'at huai' a awm thei tih i hre thar ang u.
Chutih rualin tunah hi chuan mi ṭhenkhat hian CAB aiin BJP kan hläu a ang ta zawk mah. BJP duhzawng chu 'hmin lo chung pawhin' kan duhpui zel a ang ta - CAB hläu lo BJP hläu si kan awm niin ka hria. Tuna sorkar laipuia roreltu an nih vang leh, an tam em avanga 'sakhuana behchhan dan' siam pawh kan do ngam dawn lo a nih chuan, hnam tlaw leh dawihzep tak kan lo ni zo tawh a ni palh ang tih a hlauhawm khawp mai. Mizoram huam lo pawh ni se Hindu lal ram din tumna kawnga dan siam, 'controversial bill' tia media hrang hrangin an sawi hi kan pawm a nih chuan, a 'controversial' kan ti ve lo tihna a ni ang. A Hindu ho ngei ngei zingah pawh 'controversial' tia CAB duh lo an tamzia chu national news channel hrang hrang leh social media lam en ila a chiang mai.
Kan duh lohah chiang ang u
Kan duh lohah chiang ila, kan ram, kan hnam leh sakhaw tana khuareia pawi thei thil chu tuna min huam loh vangin pawm duak duak lo ang u. Tunah kan tiat loh leh kan hneh lohten min barh luiin min nawr bet deuh a nih pawhin, kan duh loh chu kan duh lo tlang mai tur a ni.
"ILP hmanna state-ah kan hmang lo ang," titute bawk hi nakin lawka, "India ram pumah CAB hi hman ni tawh rawh se," ti leh theitu an ni. "Article 371 kan khawih lo ang," tia Amit Shah-in a sawilai kha TV-ah ka en reng a, "Kan khawih lo ang," an tih theih chuan khawih chet theih a nihzia a nemnghet telin ka hria - "Article 371 chu tihdanglam thiang lo a ni," a ti lo a, an khawih tel loh tur thu a sawi mai a ni.
Hmar Chhak ṭangrual min hlauh vangin min huamtir lo mah se, CAB hi Hindu Lalram dinna tura sakhaw behchhana dan siam tho kha a la ni a, an rorelna sawh ngheh an tumna hmanrua kha a la ni reng a, 'thlawp' chi niin ka hre lo.
Pawn lamah eng ang pawhin tuam mawi mah se, CAB mum chhunga awm hi ka duh lo a, sakhaw behchhana khua leh tui nih theihna siam an tum hi ṭha ka ti lo; Hindu lalram dinna tura an hmanraw pawimawh tak a ni tlat.
"CAB hi Mizoram leh hnam leh Kohhrante tan a him loh avangin Mizoram Presbyterian Kohhran chuan kan duh lo a ni," tia Aizawla Chanmari Presbyterian Kohhran Biak In banga banner intar kha ka chhiar a, 100%-in ka thlawp e.
Lalnghinglova Hmar