Ni 100 inhlawhna aṭangin ni 125 inhlawhna
Kum liam ta, 2025 December ni 16 Parliament thlasik ṭhutkhawmah khan BJP sorkar chuan MGNREGA thlakna tur, The Viksit Bharat-Guanrantee for Rozgar and Ajeevika Mission (Gramin) Bill (VB-G RAM G) 16 December, 2025 chu Lok Sabha-ah an pu lut a. Sawi ho a nih hnuah Lok Sabha chuan December ni 18-ah a pass a, chumi ni vek chuan Rajya Sabha-ah pawh pass a ni ve leh nghal bawk. MGNREGA leh VB-G RAM G-te hi ni 100 inhlawhna tih leh ni 125 inhlawhna tiin kan sawi zui ang.
MGNREGA leh VB-G RAM G danglamna langsar zualte
1. Ni 100 Inhlawhnaah kha chuan thahrui hmanga ei zawng (unskilled worker)-te chu ni 100 tal inhlawhna siamsak a ni a, ni 125 inhlawhnaah chuan a hming angin ni 125 siam tur a ni tawh dawn thung. Ni 100 inhlawhnaah khan ni 15 chhunga hna thawh tur a siamsak theih loh chuan state sorkar chu thawh loh hlawh (unemployment allowance) pe tura tih a ni a, ni 125 Inhlawhnaah pawh hian chu chu chhawm zel a la ni.
2. Ni 100 inhlawhnaah khan Central sorkar chuan hmanrua leh inrelbawlna, thawh loh hlawh, zangnadawmna leh ṭul danga sum senso tur kha hmun lia ṭhena hmun thum a tum a. Ni 125 inhlawhna hi erawh centrally sponsored scheme anga kalpui tawh tur a ni a. He dan hman a nih atanga thla ruk chhungin state sorkarte chuan CSS behchhana inkaihhruaina/thuchhuah a siam tur a ni a, Central sorkar nena sum an intum sem dan tur chu 60:40 (central:state) a ni ang. Amaherawhchu, north-eastern leh Himalaya state-ah erawh kal dan pangngai 90:10 hman tur a ni a, thawh loh hlawh leh zangnadawmna erawh state sawrkar tum tur a ni thung.
3. Ni 125 inhlawhnaah hian Central sorkar chuan state hrang hrangte milin financial year khat zelah ruahmanna (allocation) a siam ang a, chu ruahmanna chu Central sorkar rawtna anga kalpui tur a ni dawn. Ruahmanna pela sum hman belh a awm chuan state sorkar tum tur a ni.
4. Ni 125 inhlawhna hnuaiah hian state sorkarte chuan financial year-tinah ni 60 chhunga hna thawh tur pek loh hun tur a sawi lawk tur a ni a, he’ng hun hian hna lak nat lai (agriculture peak season), thlai chin hun lai leh seng hun lai a huam tel ang.
5. Ni 100 inhlawhna hnuaiah khan gram panchayat-te chu anmahni thuneihna huam chhung zela hna thawhte lo en thlithlaitu an ni a, ni 125 inhlawhna hnuaiah pawh hian chu chu la chhunzawm tur niin a hnathawh tur kimchang pawh Rules-ah kimchang taka dah tur a ni. Chu’ng zawng zawng chu ngun taka engkim viltu National Level Steering Committee hnuaiah a awm ang a, state-tinah Steering Committee din tur a ni bawk. State Committee hna thawh tur tlangpuite chu (i) Hna dang nena kaih kawp (convergence) enpui, (ii) District-a hna thawh tura ruahman leh state hna thawh tura ruahmante a remchan dan anga kaih kawp, (iii) National Committee thawhpui.
6. He dan thar hnuaia hna hrang hrang thawh nan tunlai khawvel mil hmanraw changkang (biometric authentication, geospatial technology, mobile application-based dashboard for real-time tracking leh weekly public disclosure system)-te hman a ni ang.
He dan thar hian mi beng a verh hle a, Central-a opposition lam chuan nasa taka sawiselin an dodal a. He dan hi a hming thar vang ringawt pawha hnawl duh pawlte an awm a, chu bakah ni 100 inhlawhna kalphung tam tak a tihbo avanga pawm chi ni loa ngai an tam hle. Ṭhenkhat phei chuan BJP sorkarin state-te hmasawnna tur hup beh a tumna ni-ah an ngai a, state-te dan chêpna tur ni hialin an sawi bawk. MGNREGA hming thlak a nih nachhan hi RSS lamin Gandhi-a hming thai chhiat an tumnaa ngaih a ni bawk a, chutih rualin, kum 20 chuang lo kalpui tawh MGNREGA-a Mahatma Gandhi-a hming kha hman satliah a ni lo. Central leh state-te’n thuneihna an insemzaina hmanraw pawimawh tak a ni a, mipui rorelna a nihna tihlanna pawimawh tak a ni bawk.
Dan thar thlawptute’n an chawngchawi ber chu ni 100 inhlawhna aṭangin ni 125-ah a pung tawh dawn a, hna thawh hun tur a tam sawt dawn avangin thingtlang mite’n nasa takin an hlawkpui dawn a ni an ti a. Zirchiannaa a lan dan chuan, MGNREGA-ah pawh kum 2020-21, Covid-19 hri len lai khan 9.5% (mi 72,00,000) velin ni 100 inhlawhna hi an hmu chauh a ni a, kum hnih liam ta chhung full quota hmu thei chhungkaw 7% chauh an ni bawk. Chutihlaia VB-G RAM G centrally sponsored scheme tia dah a ni hian MGNREGA-in vohbik chanvo a neih tam tak kha a bo phah dawn ta a ni.
Sawi tawh angin he scheme thar turah hian Central leh state sum intum sem dan tur chu 60:40 a ni tawh dawn a, state-te sum dinhmun ṭha tawk lo nen a huphurhawm zawk hle dawnin a lang. Hei bakah hian he scheme atan hian political game changer tia sawi fo direct cash transfer (pawisa dawngtu turte kuta sum pek) hman a ni dawn a, chu chuan state tam takte chu he scheme thara tel ve loh an duh loh phah rinna a lian hle bawk. Scheme tharah hian Central sawrkarin hna a bithliah ang thui tak zawm a ngai dawn bawk a, Tamil Nadu leh Kerala state-te phei chuan mipui hamṭhatna tur laksakna a ni tiin nasa takin an dodal a ni.
He danin a thil sawi tum ber pakhat, thlai chin leh seng lai hun nena innang lo tura tih pawh hi MGNREGA-ah pawh khan sawi hoa kalpui theih sa reng a ni a, thil theih sa reng chhuanlama siam mai mai a ni em tih pawh ngaihtuah tham tak a ni. Bill pu luttu Minister for Rural Development Shivraj Singh Chouhan-a te hian Mahatma Gandhi-a’n thingtlang mite chawikanna a tumna thinlung leh sorkar ṭhadin tumna (Ram Rajya)-te nen a la inmil zelah an ngai maithei a, chutih rualin, democracy bulthum, a ṭobul aṭanga ngaihtuaha dan siam erawh niin a lang lo.
India Constitution Article 41-a Directive Principles of State Policy hian state-te chu hna thawk tur te, zirna ṭha dawng tur leh vantlanga hamṭhatna dawng tura dikna chanvo (public assistance) a pe a, VB-G RAM G Act hian chu’ng chu kalha ngaihna a lian hle a. MGNREGA hnuaiah kha chuan dan behchhana hna thawk tura dikna chanvo pek a ni a, hna nei lote tana remchang, tihmakmawha anga pek a ni. VB-G RAM G Act-ah erawh chuan supply-driven model (phalna awm hnu chauh hna awm) anga ngaih theihin kalpui a ni a, chu chuan dan anga dikna chanvo awm chu a hnuk hniam sawta ngaih a ni.
Hei bakah hian VB-G RAM G Act hnuaiah hian sum hman dan tur bithliah (budgetary cap) a awm bawk a. Mi ṭhenkhat hriat thiam dan phei chuan Central sum sih chhuah duh dan ang ngawr ngawra ngaihna a awm bawk. Sawrkar sih chhuah ang liau liaua ngaihna awm thei hian right aia politics lam hawi a an phah a, chu chu mi tam tak chuan Article 41 kalhin an ngai a ni. State sum tum tur a awm tak avang hian state hrang hranga kalpui dan tur pawh a inchen loh phah thei bawk a, hei hian kan sawi tak vantlanga hamṭhatna dawng tura dikna chanvo (public assistance) hi a kalh thei ang em tih zawhna lian tak a siam bawk.
Article 41-a Directive Principle hi dan anga lek kawh theih a ni lo a, chutih rualin, sawrkar inrelbawlna lungphum a ni thung. Dikna chanvo dan azira thawh (MGNREGA) aia central scheme anga kala thenkhatah phei chuan intlawhchhan leh zakham nei rana siam nia lang (VB-G RAM G) hian inhnialna chawk chhuaktu lian taka ni ta mek a ni.
- Zothansangi Hmar