Zofate inpumkhatna tur

Zo hnahthlak inpumkhatna hi mi tam tak rilruah a thi thei hauh lo va. Tun hnaiah YMA leh kan ram hruaitute pawhin an sawi ri ta zauh zauh a. He thu lo tuipui a, inpumkhatna lama lungleng ṭhin kan thla a muang hle a ni. Hnam inpumkhatna atan engnge ṭul tih hi sawi tur tam tak a awm thei awm e.

In pui rilru: ‘In Pui’ hi Mizovin kan nei ṭhin a, nu leh pa chenna, pi leh pu chenna, in hrang chang tawh tu leh fate tlangnel tak leh lungmuang taka an luha an chhuah theihna in a ni. ‘In pui’ atana pawimawh tak tak a awm a, a pawimawh ber chu ‘inpui rilru’ hi a ni. In pui luahtu chuan in hranga chengte chungah rilru zau tak a pu ang a, dawhtheihna nena a lo dawnsawn ṭhin tur a ni. Chutiang ni lo, rilru te leh kawi tak, tu leh fate leng darh zawnga khawsa a awm theih tlat bawk a ni. Keini hian ‘in pui rilru’ kan nei thei ang em? Kan hnung lama thil thleng tawh chi hrang hrang han thlir let hian inenfiah kan ngai ve viau awm e.

A lian ber hian a len a chhuang tur a ni lo. A te zawk nek bet a, chimral a tum tur a ni lo. Mihring rilrua ‘survival instinct’ hi a cho chhuak ang a, kan pherh vek thei tlat a ni.

Inpawm tawnna : Kan ṭawng leh kan nunphung danglam tlem tlem hi kan inpawmsak thiam a ngai. Chuti ni lo va, a lian zawk leh changkang zawkin inpumkhat duhna avanga chim ral kan tum chuan a te zawk leh tlem zawk rilruah damkhaw chhuah duhna a cho tho va, ṭan an lo la ve thuai mai a. Chu chuan inhmuh thiam lohna a hring leh chhawng thei a ni.

Hmasawnna sem rual : Sum leh pai leh khawsak phunga inthlau lutuk an inpumkhat thei ngai lo. Hmun ṭhenkhat a changkan viau laia hmun ṭhenkhat an hniam viau chuan a hniam zawk rilruah ngaihthah nia inhriatna a hring ṭhin. A sang zawk rilruah chapona ṭha lo tak a hring bawk a. Chu chuan an inkarah khi a siam lehchhawng a, inpumkhatna kawng zawh a harsat phah sawt ṭhin.

Inrelbawlna leh rorelna ṭha: Kan inrelbawlna te, khawtlang kan nihhona te hi dan hnuaiah, dan ang taka tih nise a
ṭha ber a. Chu dan hnuaiah chuan mi tinin chanvo inang, danin min pek chu kan chang ṭheuh bawk tur a ni. Dan baka kan chet hian a tuartu lam a hliam ṭhin a; chu chuan inpumkhatna rilru a paih bo thei bawk. Sawi tel ngei ngai chu social media leh chanchinbu lama thuziak hi a ni. Hnam inpumkhatna tichhe zawnga thu ziak awm te hi rorelna hian hrem theihna emaw, khap theihna emaw ngaihtuah se a ṭha hle ang.

Zirna leh inzirtirna : Zirna hmun a pawimawh hle. Zirtirtute an pawimawh em em a, zirlaibu pawh a pawimawh. Zirna hian Zofate inpumkhatna rilru a siam thei a, a tichhe hlauh thei bawk. Zirna ina zirtirtuten an zirlaite eng angin nge Zo hnahthlak chungchang an zirtir a, anmahni ngei pawhin eng ang ngaihdan nge an neih tih hi ngaihthah theih a ni lo. Zir thiam chu a rilru a zau a, a khawhawi a zau a, chutiang mi chuan ze hrang hrang a pawm thiam nge nge bawk a ni.

Tlawmngai pawl an ṭangkai : MHIP, MUP, YMA bakah zirlai pawl hrang hrang hi Zofate inpumkhatna lam hawia ṭangkai tak tak an ni thei vek; a tichhe zawnga che thei pawh an ni. YMA chet ṭhin dan ṭhenkhat kha Zofate inpumkhatna atana ṭha lo tak an ni zauh zauh awm e. YMA pem lehkha ang te hi tute emaw tin rana ruahman a ang hle. A tin zawn tlatte tan inpumkhatna rilru aiin a tuartu (victim) nia inngaihna a hring thei. Saikhumphai chungchangah te leh thil dangah pawh sawi tur hria an awm mai thei. Tunah erawh chuan khatiang kha kal sanin kan inpumkhat theihna turin hma an la tawh dawn niin a lang a; a thlamuanthlak takzet a ni.

Inpumkhatna leh hnam rilru: Zofate inpumkhatna tura a lungphum pawimawh tak mai chu hnam rilru hi a ni. Hnam rilru kan tih hian in lak hran emaw, intih hran emaw lam a kawk kher lo.

Kan zingah hian Mizo hnam rilru ngainep tak, Mizo ni ngei si an awm niin a lang. An nu leh pate aṭanga zirtirna an dawn te, tun hmaa politics thila an lo tawn tawh te khan ngaihdan a siamsak a ni mai thei a. Mi ṭhenkhat chuan Mizo hnam rilru lam rik rualin political party rilru nen an dawngsawng tlat bawk niin a lang. Lehkhathiam inti, intikhawhawi zau tak tak zingah an tam zual a ni awm e.

Mizo hnam rilru hi kan paih dawn chuan insuihkhawm leh inunauna thu hi sawi a ṭul lo va, hnam rilru nei si lova insuihkhawm tum hian awmzia a nei lo vang. Mizo hnam rilru hi kan mausam dawn chuan I.L.P hi thil ṭul lo tak a ni thei a; hnam dang nupui pasala neih chungchangah thikthu tihchhiah a ṭul hek lo vang. Heng thil hi lehkhathiam intite hian an ngaihtuah thleng phak ang em le?

Lehkha kan thiam a ni mai thei a, kan hausa a ni mai thei a, chutiang avanga mahni ṭobul lam hnualsuat hi hmasawnna dik a ni thei lo vang. India ramah kan awm a, kan vanneihna tam tak a awm ngei mai a; chung thil avanga Mizo hnam rilru hi bansan tur niin a lang lo va; India mi ni chungin Mizo kan ni thei tih hi kan hre reng tur a ni.

Kan hnam inpumkhatna tura ṭul hi kan sawi reng ang a, kan bawhzui reng bawk ang a. Engtikah emaw chuan chi binga kan nihna hrang hrang bo chuang si lova inpumkhat dan kan la hmuchhuak ngei ang.

- Lalchhuanawma Tochhawng