Written by
Nawlchunga Chinjah
Siaha

A taka ram hmangaihtu!

Nu leh pate chuan an ril a rah an fate an hmangaih em avangin an tan eng pawh tih an huam a, a ṭul phawt chuan an tan thih hial pawh an zuam ṭhin. An fanu fapaten an
ṭhian rual an awt lutukin, an ṭhiante an pha lo palh ang e, tih an hlauh avangin a sur a sa hnuaiah an fate tan theih tawp chhuahin hna an thawk ṭhin. An chhungkaw dinchhuahna turin leh hausak ve theihna turin theih tawp chhuahin hna an thawk ṭhin. Chhungkua an hmangaihna avangin!

Chutiang ang chiah chuan a der ni lova, rilru leh thinlung tih tak zet a, mahni ram hma-ngaihtu chuan, nu leh paten an fate tan theih tawp an chhuah a, phut let leh beisei let pawh nei hauh lova, harsatnate leh hrehawmnate pawh pawisa hauh lova hna an thawh ang chuan ram tan theih tawp an chhuahin, an thawk ve tur a ni dawn lo em ni? Dik lo tak leh fing khekrek takin eng thil mah an ti tur a ni lo.

Ram hmangaihtu dik tak in ti ve si tu emaw hian, ram tana ṭhatna tur chu sawi loh, ram hmasawnna ti ṭhuanawp zawngin thil ti fo maiin, kal pui fo mai se, a tak taka ram hmangaihtu a niin, a thil tih hi a dik a ni tiin mi tumah hian kan sawi theih a rinawm lo. A sawi thei tawk ṭhenkhat erawh an lo awm mai thei thung a, chutianga sawi theiho erawh chu dik lo taka thiltute leh, thil dik lo pawh zahpah nei map lova tute emaw hnen aṭanga dawngsawngtute bak an ni hauh lovang.

Ṭhalai lehkhathiam tak tak leh zir sang tak tak, fing tak tak leh hriatna nei zau tak tak, sorkar hna leh sorkar hna ni lem lo pawh zawng an tam tawh laia sorkar department ṭhenkhata advertisement ti chhuak miah lo leh mipui hriat miah lova, tu te emaw an hmelhriat zawng leh an duhsak zawng te, an laichin hnai tak tak te sawrkar hnaah kan ram hruaitu, mipui thlan lalten an thun fo mai te hi ram hmangaitu inti ve tan chuan a va inhmeh chiah lo
ṭhin em. Hetiang mite hi ram hmangaihtu huanga khung len chi pawh an ni lo.

Ram hmangaihtu inti ve si, mahni ram ṭhatna tur atan leh hmasawnna tur atan pawh mahni ram inches hnih khat lek pawh pek phal chu sawi loh, ar hmai tiah lek pawh a leitu tur sorkar a nih tawh phawt chuan man to tak taka chhiar a, ram nei lo pui pawn zangnadawmna (compensation) dawn duh avanga ram nei ang a insawi ta mai ṭhinte pawh thinlung leh tih takzeta ram hmangaihtute huang khung theih an ni bik lo ang.

US president hlui lar tak John F. Kenedy-a'n ram hmangaihna chungchanga a thusawi hi mawi ka ti, "I ramin i tan eng nge tih theih a neih tih in zawt ngai suh. I ram tan eng nge tih theih i neih tih in zawt zawk rawh ," tia a sawi hi.

He kan ram neih chhun, zoram hi kan hmangaih tak zet a nih chuan a chhunga cheng Mizo mipuite hian he kan ram tana kan tih theih tur hi eng thil nge a nih tih hi kan in zawt fo tur a ni a. Ka ram hian eng nge min tihsak theih ang a, eng eizawnnate leh hna ṭha tak te nge min pek dawn a, eng anga tam hlawkna nge min hlui dawn tih lam ni lovin.

A taka ram hmangaihtu chuan a chhungkaw tan leh a duhsak zawngte tan chauh ni lovin a ram tan pawh a theih-na leh thiamna, a finna leh hriatnate a hmang ṭangkaiin, a hlan tel ve ngei tur a ni ang. Mahni ram hmasawnna tur zawng leh changkanna tur zawnga ngaihtuahnate leh tha leh zung pawh seng peih hawt si lova, ramin a tihsak tur lam ngawt thlir a, suangtuahna nei mi chu he ram hian a mamawh lo.

A der ni lova dik taka a ram hmangaihtu chuan a ram ṭhatna turin theihtawpin a bei a, a ram tan a a chakna a ui lo mai ni lovin a nunna hial pawh hlan a phal ṭhin a, a ram tan a theihna zawnah a theihtawkin ke a pen ṭhin a, a theih ang tawkin a ram venhim a tum ṭhin a, dik lo taka thil tih a duh ngai lova, mipui chan tur dik lo taka lo chheprelha lo eiruk a duh ngai hek lo. Thinlung taka ram hmangaihtu chuan engkimah a ram tana mi ṭangkai tak nih a tum tlat zawk ṭhin a, a ram tan hnawksak leh buaipui awm nih phei chu a duh lo mai pawh ni lovin a tum lo lehzual. Dik lo taka thil tih duhna phei chuan ram hmangaihtu dik tak thinlungah hmun chhete pawh a chang ngai lo.

Dik taka mahni ram hma-ngaihtu chuan, a ramin a hmaah eng eizawnna nge a chhawpchhuah sak dawn tih a nghak lova, ṭanpuina dawn pawh beisei lem lovin a theihtawkah a ram tan theihtawp a chhuah mai ṭhin bawk. A ramin eng tin nge hma a sawn theih ang a, a ram tan eng ang thil ṭha nge a hnutchhiah ang a, a hmangaih a ram tan eng ro hlu nge a hnutchhiah ang tih a ngaihtuah mai. A taka mahni ram hmangaihtu chuan ṭawngka in ni lovin a thawkin a thawk zawk mai ṭhin bawk.

Mahni ram hmangaihtu dik tak chuan rinawmna nun a nunpui ṭhin a, taimakna a nunah a bet tel bawk ṭhin. Mahni ram hmangaihtu dik tak chuan, a ramin eng thil nge a tih sak dawn tih lam ni lovin, a ram tan eng thil nge tih theih a neih a, a ram tan eng nge ṭangkaina a neih a, a ram tan eng tin nge a nun a hman dawn tih a in zawt ṭhin. Ṭawngka, thu mai ni lova dik taka chezia leh thil tih hmanga a der mai leh a lem ni lova, dik taka mahni ram hmangaihtu nih tum ṭheuh ang u.

A chhunga cheng he ram neitute hian kan ram hi kan hmangaih loh chuan midangte hmasawn rualin hma kan sawn ve thei ngai lo ang a, midangte ai a hnufual bik, thawhchhuah nei lo bik, chawmhlawm state kan ni reng ang, kum tam pawh liam leh mah se. Midang, hnam dangin he kan ram hi min rawn hmangaih sakin, min rawn humhalh sak dawn lo, tihte hi hre reng ila. Kan ram hian a der mai ni lova a tak tak ram hmangaihtu a mamawh e.

- Nawlchunga Chinjah, Siaha