Written by
Rinfela Zadeng

ZIRLAITE LEH ZONUNMAWI

Lehkha thiam tak, nihna (degree) sang pui pui nei, mah se kan pipute rohlu - Zonunmawi chhawm tel miah lo kan pung thur thur mai: eng nge a chhan ni ta ang le?

Kan pipu, kan nu leh pa te hun lai aiin tunah hian rual elna a nasa tawh zawk a, kan rilru pawh a changkang tawh zawk a ni. Mitin hian kan fate sikul kan kal tir vek ti ila kan tisual awm lo e.

Sikul ṭha ber leh University ṭha ber berah kan luh tir a. Hostel-ah kan indah a, lehkhathiam satliah ni lo mithiam tak tak ni turin kan fate kan fuih sauh sauh a, a lawmawm hle. Chutih rual chiah chuan Mizo kan nih chhunga kan hnam nunphung a kan thil neih hlu ber tlawmngaihna, aia upa zahthiamna, rinawmna- a tawi zawngin zonunmawi kan zir tel ta lo erawh a pawi hle! Bus chuannaah zirlai uniform ha te’n aia upa leh tar chak lo zawkte ṭhutna ken kan tum tawh lohzia han hmuh hian kan hmalam hun hi a ngaihtuah awm ta hle.

Ṭhalai zawng zawng te kan pawimawh em em rual hian zirlaite hi kan ṭhalai puite entawn leh nu leh leh pa leh khawtlang, ram leh hnam beiseina kan ni a. Chutih mek laia Zonunmawi kan nunpui loh zel chuan eng tin nge ni ta ang?

Zonunmawi kan hlam-chhiah si chuan kan hnam hi a boral loh vek pawhin a pheichheh a sual ngei ang! Tun kan hun hman mek hi ṭhenkhat chuan ‘me generation’ (keimah ti zelho chhuan) a ni an ti. Kan rilruah rual elna a lian a, a ṭha ber nih duhna kan nei ṭheuh tawh a. ‘A ruh no no chhuakah’ tih chu kan zirlaibu in min kawhhmuh mauh mai bawk si. Chutiang rilru pu a kan hmalam hun kan thlir avang chuan mahni chiah kan inngaihtuah tawh a, ‘sem sem dam dam, ei bil thi thi’ tih nun hi kan lo nei tawh meuh lo.

Science & Technology khawvelah kan cheng a, Facebook leh Internet hmangin zan rei tak tak kan meng a. Zing kan tho tlai a, nu leh pa te chhawk zangkhai leh
ṭanpui hman lo ṭhalai kan nih phah ṭhin. Khawhar inah zai laiin phone kan khawih mual mual a, khawhar in riahnaah zan rei tak tak thleng phone kan khawih bawk. ‘It`s my life’(ka nun a ni) tih hi kan nunpui ta mah mah a, a pawi hle. Entawn tlaka nung tur zirlaite’n hetianga kan nun kan hman zel chuan engtin nge midang nunah zonunmawi kan tuh ang?

Tlawmngai taka midang ṭanpui leh ngaihsak te hi mawlna leh ṭul lo a hun khawh-ralna ang lek ah kan ngai ta hial emawni aw a tih theih. A tel loa Zofate kan kal zel a nih chuan lusun mangan kan tawhni leh kan chhiat-ṭhat ah te engtin nge kan awm ang? Hetiang zela kan kal chuan kan ram, khawtlang leh chhungkua hian hma a sawn famkim thei dawn lo a. Eirukna, dik lo taka thuneihna hman te leh sualna chi hrang hrang hian min la kiansan thei dawn lo tih kan hre nghal awm e. India ramah ziak leh chhiar thiam tamna ber ram niin lehkha thiam awm ṭeuh mah ila zonunmawi kan passed pui si loh chuan hnamdang chawmhlawm kan ni reng ang.

Zonunmawi zirchhuak lo leh nunpui lo mithiam chu MLA, Officer leh Upa pawh nise kuttling lo a hnathawk an ni zel ṭhin. Zirtirtu (rabbi) ropui Isua kha Mizo-ah piang se a zirtirte leh mipuite hnenah hian Zonunmawi hi a zirtir in, tlang chunga a thusawiah te khan a zep tel ṭen ṭun ngei ang. Tirkoh Paul-a kha Mizoram a piang nise Ephesi khaw mite lehkha a thawn ah khan an nitin nunah Zonunmawi hi a taka hmang a an bula mite ṭanpui turin a fuih sauh sauh ka ring. Mizo kan nih chhung chuan Greek finna te, khawvel sum leh pai chungchangte leh finna ril zawng zawng te hi Havard University aṭang pawhin lo zirchhuak mah ila, Zonunmawi kan zirchhuah si loh chuan kan famkim tak tak ngai lo ang.

Kan pipu te rochhiah - sum pai leh changkanna pawhin a tihchhiat theih loh Zonunmawi, Kristianna nena unau ni tlat hi keini zirlai zawng zawng leh Mizote hian kan nun lungphuma kan hman loh chuan khawvel thiamna lo sang zel leh changkanna lo pun lun zel hian min sawi nghing fo ang a, kan boral ngei ngei ang. Ṭanpui ngai leh Pathian thu in min zirtir anga mite ṭanpui tura kan theihna kan hman chhuah dawnah tunge hma hruai ang?

Keini vawiina zirlai ni mek leh lo zir leh zel tur leh zirchhuak tawhte hi kan ni dawn lawm ni? Kan chunga beiseina sang tak nei nu leh pa, khawtlang leh ram leh hnamin a enthlak zirlaite hi Zonunmawi chawi nung leh zual turin i ṭang ang u. Kan ṭhalai pui dangte entawn kan ni tih inhria in ke kan pen hmasak a ngai. Khawii University aṭang pawhin thiamna chungchuang (master degree, Ph.D. adt) pawh nei ila kan hnam nunphung leh ze mawi kan hloh a kan nunpui si loh chuan kan boral dawn tho si a, Zonunmawi degree lak ngei tumin i zir sauh sauh teh ang!

- Rinfela Zadeng