JF-A'N MIZO BIBLE A DUHKHAWP LOHNA–I
Mizo Bible pum (Old & New Testament) chu kum 1959-ah a buin chhuak. Kum 1956-ah Thuthlung Hlui lehlin zawh a ni a, chumi hma kum 1899-ah Chanchinṭha Luka ziak chu lehlin a lo ni tawh bawk.
Zo fate zinga thu leh hlaa kan mi hmasa Joseph Francis Laldailova chu January 9, 1925 thla bial lai Zirtawp tuk ni chhuah rualin a rawn piang a. A pa chu Peter Thangphunga Chhakchhuak niin, a nu chu Agnes Saichhungi a ni a, unau 14 zinga pathumna a ni.
June 6, 1925-ah Mizorama Roman Catholic dana baptisma chang hmasa ber a ni a, a nun pumpui kha sakhuana nen a inhlat tak tak ngai lo a, a nun leh sakhuana hi a inzawm tlat emaw tih mai tur a ni.
Kum 1935-ah Chittagong lama zir turin Father Godfrey chuan a hruai a, hei hi a nun bul ṭanna atan pawimawh tak a ni. Hnam dang karah awm ni mahsela exam vawi 22 an hmachhawnnaah vawi 17 zet pakhatna a ni a, Zoram lama a kir leh hnuah pawh 'mi bik' a nihna chu hriat chhoh a ni ta zel bawk.
Kum 1943 November 12-ah Royal Indian Air Force-ah craftman-in a lut a, 1947-ah Sergeant-ah kaisangin Asst. Band Master-ah dah a a ni a, Zo fate zinga music instructor (band master) hmasa ber a ni.
Kum 1948-ah TB natna neiin sipai aṭanga chawlhtir a ni a, Poona sipai damdawiinah 1949 kum tawp thleng awmin, a nakruh pakua lai chu kahhitna tel loa paihsak a ni. Kum 1950-ah Mizoramah letin 'magic show' a ching chho a, YMA leh pawl hrang hrangin an ruai awl lo. Kum 1952 Nov. 5-ah Margeret Thangzawni nen inneiin, fapa 4 leh fanu 2 an nei. Thlai chin lamah pawh a kut a hmui hle a, a Knol khol tharte chu inches 23 laia sei te a ni, a zikhlum kaute pawh thlangra tiat tiat a ni hial.
Kum 1954 chho aṭangin lehkhabu lehlin lamah kutchhuak a nei a, heng–Hamlet, Romeo & Juliet, Othello, Dr. Jekyll and Mr. Hyde, A Christmas Carol, Camille, Thelma, Mi Thianghlim Luka Chanchin, The Scarlet Pimpernel, Bumthiam Tawpthang, Vûr Ram Thlaler Femah, Setana Lungngaihna, Run baby run, Mangan Tawp Thil, Genevieve, Tarzan of the Apes, Hitler, Napolean-a Vanglai, Mi Huaisen chu Mitthi, Van Mi pawh tisa mi ve tho, Cowboy Rura Zualte, Thihna Thim, Thil Mak Chhui Sen Loh, Willington-a Vul Ni, Pearl Harbour, Indopui Pahnihna, Keima Thu Ni Lovin, Shane, Starring George Starr (1904-1980), Daikhalh Theih an ni ngai lo, Cocktail Party, You can Always Duck, He pa hi a hlauhawm teh a nia, The Omen, The Merry Adventures of Robin Hood, The Lonestar Ranger, 90 Minutes at Entabbe, The Professional, The Last Day of Pompeii leh Kennedy Thurochhiah te hi a lehkhabu lehlin chhinchhiahte a ni.
Hetiang taka kutchhuak hlu tak tak neitu chuan June 7, 1979 khan kum 54 mi chauh niin chatuan ram min lo pansan ta a ni.
MIZO BIBLE A DUH KHAWP LOHNATE
I Kor. 13:4 chuan, “Hmangaihnain a dawhthei a, ngil a nei bawk ṭhin…” tih thu hi ṭawngkam dik lo niin a ngai. Hmangaihna chu a dawhthei a, tiin emaw dah ta zawk se la chhiar pawh a nuam zawk ngeiin a rinawm a ti.
Hebrai 6:14 thua, “Mathei lovin mal ka sawmsak ngei ngei ang chia,” tih pawh “Ka tihpunsak ngei ngei ang che” ti thu hi Mizo ṭawng dik lo a ni a, Sap ṭawng lamah chuan, ‘I will multiply you’ (RSV) tih a ni. Chutichuan, “Mathei loin mal ka sawm che ang a, i thlahte pawh ka tihpunsak ngei ngei ang che,” tiin dah ta ila chhiar a nuam zawk ngei ang a ti bawk.
Sam 112:9 thua, “A sem darh a, pachhiate a pe a,” tih thu hi a famkim lo hle a. Eng nge sem darh a nih a, eng chu nge pachhiate pek tur a sawi loh avangin kan chhiar apiangin zawhna a awm nghal thei.
Luka 17:27 thu, “Nova lawnga a luh a, tui a lo let a, an zaa a tihlum tak vek ni kha a thlen hma loh zawng, an eiin an bar a, nupui pasal an innei ṭhin a,” tih thu ang deuhin, Lk. 10:7-ah “an pek apiang che u eiin bar ang che u,” tih thu kan hmu a. I Kor. 15: 32 “…I eiin i in ang u” tih leh Matt. 11: 19 “Mihring Fapa a lo kal a, a eiin a in a...” tih leh, Isaia 22:13 “I eiin i in ang u, naktukah chuan kan thi dawn si a, a ti a” tih thute hi sawi kawp remchang tak a ni.
Ei leh bar tih leh ei leh in tih hi thil inhnaih tak mah ni se la, thil hrang daih a ni a, ei leh bar tih chu taksa mamawh hnangfâkna lam sawina a ni a, ei leh in tih erawh nawmchenna lam, zu hmun sa hmuna ei leh in sawina a ni.
Matthaia 6:7 “Tin, in ṭawngṭaiin Jentailte angin sawi nawn mai mai suh u,” (8) “Chutichuan anmahni angin awm suh u,” “Jentailte’n chûng zawng zawng chu an zawng ṭhin a ni,” (32). Heng thuah hian Jentail tih ai hian hnam dang tihin dah ta zawk ila a fiah zawk ngei ang; a chhan chu Lal Isua hian a zirtirte ngei pawh chu ‘hnam tin’ zingah an tel ve dawn si a, dah hran leh thlan bik an nih sawi lan a tumna thu a nih vang a ni.
Matthaia 22:2 “Van ram chu lal tu emaw a fapa tana lawi chaw siam nen chuan tehkhin a ni,” tih thuah hian ‘lawi chaw’ tih hi a hman lohna turah a hmang a. Lawi chaw chu hmeichhe lam thawmhnaw zawk niin, mipa lam atan chuan ‘mo lawmna ruai’ tih a nih loh chuan ‘inneihna ruai’ tiin ziak ni ta zawk se la a dik ang. Luka 14:8 thuah ‘lawi chaw’ tih ṭawngkam a hmang leh a, hei erawh Lal Isua hian mipa lam leh hmeiche lam sawi bik awm loin a hmang kawp a nih loh chuan hmeichhe lam a sawina a ni thei ang.
Luka 15:7 “Ka hrilh a che u, chutiang bawkin mi fel sawmkua leh pakua sim chuan tur nei lote ai chuan mi sual pakhat sim chungah hian vana mi an lawm zawk ang.” He thuah hian tute nge vana mite aia lawm zawk tur chu ni ang le? Sual sim chungchangah mi fel sawm kua leh pakua sim chuan tur nei lo ai chuan mi sual pakhat sim chungah vana mite chu an lawm dawn a. Sual sim chungah chuan vana mite chu leia mite aiin an lawm zawk dawn tih a sawi tumnaah ngai ila a dik ang e.
Johana 9:8 “Chutichuan a vengte leh hmâna a kutdawh hmu ṭhinte, ‘He mi hi ṭhu chunga kutdawh ṭhina kha a ni lo vem ni?’ an ti a.” He thua vengte tih hi mikhual tih tur zawk a nih hmel a, hmâna a tih pawh hi a hma huna tih tur zawk a nih hmel. Chutichuan, mikhual leh a hma huna a kutdawh hmu ṭhinten, hemi hi ṭhu chunga kutdawh ṭhina kha a ni lo vem ni, tiin ziak ta zawk ila chhiar pawh a nuam zaih ta.
Joba 1:9 “Joba chuan vâng awm loin a ṭih em ni?” tih thuah hian vâng tih hi chhan leh vâng tih inkawpin awmzia a nei ang a, a mala lam avanga awmzia nei tura ngaih hi a dik thei lo ang. “Joba chuan a chhan leh vâng awm loin a ṭih em ni?” tih ni ta zawk se la chhiar pawh a nuamin lem a nuam bik.
Joba 2:7 “Joba chu a kephah hnuai aṭangin a lu thlengin pânchhia a veitir a” tih thu kan hmu leh a. Hetah pawh hian kephah hnuai a hman dan hi a dik leh lo. Kephah chu a hnuaiah a awm sa hrim hrim a, chumi aia hnuai chu sawi leh tur a awm tawh lo a, mihring taksaah hian kephah aia hnuai zawk eng mah kan nei tawh ngai loh avangin hnuai tih hi ṭawngkam chuangtlai mai mai a ni. ‘Joba chu a kephah aṭanga a lu thlengin pânchhia a veitir a,’ tih ni ta zawk se la lem a nuam zawk ngei ang.
II Samuela 13:19 “Tin, Tamari chuan a luah vut a phul a…” tih thu kan hmu a. Hetah pawh hian vut a phul a ti loin vût a inphul a tih ni kher zawk ta se la chhiar a nuam awm e. Mahnia inti/ inlet (reflexive) a nih avangin in tih hi telh ngei ngei tur a ni.
II Samuela 13:29 “An sabengtung chungah an chuang ṭheuh va, an tlan bo ta a,” tihah pawh hian ‘tlanbo’ tih ai hian ‘tlanchhia’ tih hman ni ta zawk se la lem a nuam zawk ngei ang. “An sabengtung chungah an chuang ṭheuh a, an tlanchhia ta a,” tih hi a dik zaih zawk mai.
Luka 23:26 “Tin, an hruai bo laiin Simona, Kurini khuaa mi, ram lam ata lo kal an man a…” tih thuah hian, hruai bo hmanna hi a naupang ṭawngkam deuh hlek. ‘Hruai bo’ tih aiah hian ‘hruai chhuah laiin’ tih hman ni ta zawk se la chhiar a nuamin lem a nuam zawk ngei ang. ‘Ram lam aṭanga rawn kal’ tih pawh hi, ‘ram lam aṭanga rawn hawng’ tih ni zawk se la a dik zawk bawkin a rinawm.
Luka 23:34 “Tin, a silhfen chu an insemin ṭhum an vawr a,” tihah pawh hian, insem hnua ṭhum vawr hi thil kalhmang a ni ngai lo a, ṭhum vawr hnua insem chauh zawk tur a ni. “Tin, a silhfen chu ṭhum vawrin an insem a,” tih ni ta zawk se la chhiar a nuamin a dik zawk ngei ang.
- Mahmuaka Chhakchhuak