Mizo punna turah tha thawhtu kan tlem

Kan ram kan thlir a, Mizo leh Mizoram hmangaihtu dik tak, Mizo fa ngei pun belh ṭulzia kan sawi kan sawi a nih hi. A dik pawh a dik. Kohhran leh NGO lam pawhin he thil hi kan campaign awl lo a; ti zel ang u. Kan Population density hi 2011 chhiarpuiah khan 52 chauh a la ni. Kumin hian 55-60 te chu a ni tawh mahna le.

Kan campaigner te hian an sawi fo chu fa neih tam pawimawhna hi a ni. Hei hi a ṭulin a pawimawh khawp mai.

Mahse kei ka hmuh ve danah chuan Nupa tuak khatina fa neih ṭeuh lam aiin fa neitu tih tam lam hi a pawimawh zawk ka ti.

A ruh lang rawtin thil hi sawi a hun tawhin a lang. Kan campaign ang tak hian nupa tuak khatin fa 5-8 nei zel ila, naupang rethei leh rualawt ngawih ngawih insiam belhna mai a ni lek lo'ng maw?

"Hman laiah pawh...." kan ti fo mai. Hman lai leh tun lai a inang tawh lo nasa tih kan chhut ngai em le?Keini tak ngial pawhin kan hriat phak ve chin hman laiah khan nu leh pa tan naupang pakhat enkawl puitlin kha economically in a har vak lo.

Zingah chaw kan ei a, chhun school chawlh (lunch break) ah chaw tlang, kan keih lawng lawng a, kut vei lamin chi kan keng a, kan liak a, kan puar mai. Tlai school banah thei chi hrang hrang kan lo a, kan keih sen seng sung a; tlaiah Zanriah chhungte rualin kan kil a, zanah pawnto zawhah kan mu leh mai a. Kan ei leh in turah khan nu leh paten cheng khat pawh extra in an seng meuh hlei nem.

Tin, thawmhnaw lah kan nei chhe em em vek a. Krismas-a kan thawmhnaw neih kha a kum leh krismas ah kan neih belh leh mai a, a kar laklawhah ṭul tawpah deuh chauh kan neih belh a, nu leh paten sum an seng tam lo. Naupangten Diaper kan la hmang lo mai ni lovin Mizoramah a la chhuak lo hrim hrim a ni mai thei.

Tin, zirnaah lah Mizo zinga 90% vel kha chu sawrkar school ah kan kal mai a, monthly fee chawi a ngai ngai lo. Hmawmsawm lah lei tur a la tlem a, lei lovin mi tam zawk kha chuan ni kan leng vel ve mai mai a nih kha. Uniform da ang reng tak nen kan kumtluan a. Zirlaibu, excercise book, pen leh pencil bak lei ngai kha kan nei vak lo. Mi nawlpui kha kha tiang kan nih avang khan awh tur teh vak an awm bik chuang lo. Kan nun a hniam a, hma pawh kan sawn chak lo reng bawk a.

Kha vang khan hman lai kha chuan fa 6 atanga 10 enkawl kha chuti takin nu leh pate tan a hau tak lo.

Vawiinah erawh chuan eizawnna nei ṭha vak lo nu leh pa tan chuan fa 4, 5 chin neih chu hautak tak a ni ta.

Naute a lo pian hma daih aṭangin naute nu uluk takin, eitur ṭha tinreng nen kan chawm vek tawh a. Naute a lo pianin diaper kan hmang ta deuh vek mai. Naupang tuidul deuh phei chu kum 5 vel thleng hman a ngai. Diaper man ringawt pawh hautak tak a nia. Dawrah hmawmsawm chi tinreng lei tur a awm a, mi faten an ei si chuan mahni fate awt ngawih ngawiha dah bik thu awm suh, hmawmsawm chi hrang hrang, doctor ten an fak lem lohte pawh kan leisak ve zel a lo ngai a.

School an han kal a, mi tam zawk chuan English medium ah dah hram kan han tum leh a. Tiffin pai nitin a ngai a, an uniform, zirlaibu leh mamawh tesep lei vek a ngai a. Thawmhnaw ah mi fate inbel aia chhe lutuk inbeltir kha nu leh pa tan a hrehawm bawk si.

An lo leikang zel a, sunday thawmhnaw man to tak tak lei ve zel a lo ngai a. A, kan sawi seng lo. Naupang pakhat a pian aṭanga kum 18 thleng inenkawl nana sum sen hi sang tak a ni.

Chutih rualin competition lo sang zelah eizawnna ṭha hmuh a har em em tawh si a. A thiam tak tak chuan an hmu reng, kan ti mai thei. Chutiang mite chu ui hum zat lek an ni. A thiam tak tak vak lo hi kan tam em em a ni, kan ni deuh vek zawk ang chu.

Chung mai chu a la ni lo. Chhungkua anga khawsak ve tawh chuan sum hmanna tur hi a tam em em tih kan hre vek awm e. Chhungkua tlanglawn Aizawla mi in luah emaw mahni ina cheng ve thla khata Rs. 40,000 la lut, fa pathum nei tan sum hman ngei ngeina tur (mandatory expenditure) hetiang hian han chhutsak teh ang. A tlem lam pang mahin chhut ta ila -

1. Sawma pakhat Rs. 4000

2. Electric bill–Rs. 1000

3. Tui bill Rs. 700

4. Buhfai Rs. 1300

5. Nu leh pa top up recharge na Rs. 800

6. Naupang monthly fee Rs. 6000

7. Gas Rs. 1200

8. Kohhran leh khawtlanga khawn tesep zawng zawng belhkhawm Rs. 600

9. Sunday sa leina Rs. 2500

10. Chawhmeh thlai hring leina Rs. 1500

11. Veivahna Rs. 1500

12.Thawmhnaw leina Rs. 2500

13. Damdawi man Rs. 700

14. Naupang tiffin leh hmawhsawm zawng zawng Rs. 2500

15. Kuhva leh zial Rs. 2500

16. Surf, sahbawn, toothpaste, shampoo etc. 1000

17. Biak Ina Inkhawma thawhlawm–600

Total Rs. 30,400

Heng bakah hian sawi hleih theih loh sum hmanna a la awm thei cheu mai. Naupang excercise book leh an pheikhawk te a kar laklawha lei a ngai fo. Chhungte thihnaa ral ngaih chang a awm a, chhungte inneih nikhuaah kut ruaka kal a nuam na hek lo

Thawmhnaw khi hautak thla a awm a, a chang chuan Rs. 5000-7000 daih sen thla a awm nawk mai. Mi in luah tan ngat phei chuan chhungkaw member 5 ah chin luah theih chu a tlem berah Rs. 8000 vel a ni tawh. Chu chu belh leh phei ila chuan thla khat senso hi Rs. 38, 400 a ni tawh a, an chhungkaw income aṭangin 'save' tur chu Rs. 1600 chiah a ni tawh. Thawmhnaw lei nasat thla a nih phei chuan an income in a daih tawh lo. Kum tir, naupang uniform leh zirlaibu, excercise books etc. lei thlaah leh Naupang inkhawmpui dawn thlaah leh Christmas dawnah kan hautak zual em em. Sawiin a siak lo.

Hei hi chhungkaw narante nih phung a ni a. Sum hman ngaihna khi a tak tak vek, pehhel hleih theih loh a ni deuh vek a ni. Zuk leh hmuam ti lo erawh chuan tlem sum an save thei ang a, an save tam bik chuang vak lo. Dam loh nasat thlaah ngat phei chuan an income khi a tlem lu deuh a ni. An puk belh ang a, chumi rul chuan a thla leh te, leh pek te an la buai zak zak dawn a ni.

Hetiang hi kan nih phung dik tak a nih avangin nupa tuak khat fa nei tam viau tura infuih hi a finthlak vak lo. Tun lai nupa tuak tharten an nei tam ṭha duh vak lo pawh hi dem vak loh a ṭha, an aum sen tur an chhut thiam ve vek. Chhungkaw member pakhata pun ringawt pawh hi a nihna takah chuan 'hautak tak' a nia. Pathian rinchhanin han ti sateh mah ila rinna chak tak chu mi tlem te 5% vel chauh an ni mai lovang maw?

Chuvangin nupa tuak khat fa nei ṭeuh tura infuih fo aiin Mizo punna tur atana tha la thawh ve hauh lo, Mizo nula leh tlangval, leng senior lek lek tawhte ho hi innei a, Mizo punna atana tha thawh ve tura inzirtirna hi nasa lehzuala kalpui mup mup hi a hun tawh zawkin a lang.

Mizo nula tlangval, eng emaw avanga nupui pasal neih tur hmu remchang mai lote tan Dating website ṭha deuh te hi kan IT lam thiamte khan han duang se hlawkpui fe fe kan tam viau mai thei. Nupui /pasal duh ru reng, zei loh vang emaw duhzawng hmuh loh vang maia ngaihzawng nei lo te an tam lutuk, zep nak emaw. Mizo punna atana tha thawh ve tura itawm fe fe veng tinah an ṭhahnem em em. Kan hre ṭheuh.

Tin, Economic problem avanga nupui pasal nei ngam lote pawh khan fa hi pahnih khat lek chauh neih tum talin innei ula. Pahnih khat lek na na na chu nupa hrisel ṭha pangngai tan chuan a huphurhawm lutuk bik lo a nia.

- Zomawia Khiangte, Goshen Home