Written by
- R. Lalrinkima
Hidden Lodge, Chanmari

TEMAMI PA THUKHAWCHANG: IAF ram neih dan chungchanga ka thu hnuhnung

‘He thu hi lo thang zel rawh se’ tih ang khan kan Chief Minister zahawm takin he thuthang vela tehkhin thu mawi tak maia a hman, 'IAF te hian Mizo nula fel leh hmelṭha tak mo tur an duh a, Pu Rohmingliana chuan a lo nei hlauh mai a. Aizawl DC te chu palaiah tirin mo man leh mual tur chu Pu Rohmingliana hnenah an thlen a,’ a tih ka lo ngaithla ve a. Chu mai bakah Pu Hriata Chhangte thu leh hla pawh uluk takin ka lo ngaithla ve tawh a, ngaihdan eng emaw tak chu ka nei ve nain kei mi hawizau lo leh hriatna tlem takina ka lo ngaih chan ve chu, Land Acquisition process/Land valuation chungchang hi a ni.

Sawrkarin hmasawnna hna a thawh dawna mimal ram a tihchhiat/laksak a ngaih hian zangnadawmna, Compensation a pe ṭhin a, chumi a pek zat tur chhut nan chuan chu ram a lak/tihchhiat tur chu VC pass nge, Periodic Patta nge, LSC pangngai tiin finfiah a nih hnuah chu ramchhunga thlai leh thil hlu - buh hmun, teak hmun, kuhva hmun etc. chu finfiah a ni leh a. Land acquisition rate sawrkarin a neih angin ram chhunga thlai ilo hlutna chu chhut a nih hnuah rambial khat tehfung rate te a siam a, solatium te, interest te chhut leh niin ram lak tur hlut zawng chu chhut a ni a, dik leh fel takin sawrkar/Department leh ram neitute chu ṭha takin an inrem ṭhin niin ka hria a. Nimahsela, tuna IAF ram lak chungchang han darh ta hluai hian Lunglei bul Pukpui rama ram lak chungchang te leh, Railway paltlang ram hlutna chhut nana ram hlut zawng square feet-a an chhutna man sang tak tak ka hriat phah a. BSF ram neih chungchangah pawh tuna IAF ram laknaa lar tak Pu Henry-a ang hian manṭang eitu an awm ve fo tih min tihrechhuak a. Pukpui chu kan hlaphuah thiam Fam Lalzova meuh pawhin ‘My PP O Di’ tih a phuah chhan khua kha niin khaw upa tak chu a ni a, a ram hlutna pawh hi a sang viau chuan ka ring nain square feet khat man an bituk dan hi ka hrethiam pha ve awzawng lo. Chutih laiin, Railway atana ram paltlang tam zawk hi chu mimalin huan ngheta an neih eizawnna hnar hlu tak niin, a bik takin ram bua mai mai chu a awm tam ka ring lo nain square feet khat rate an bituk erawh ka rin aiin a lo sang daih a, a fing var deuh ho mi ram bua lo leite an thikawm rum rum mai alawm, mahse sum hi hlimna min thlentu ni loin damchhung reilote hlimna min petu mai a ni a, ka thik leh lem lo.

Bairabi Tuikhuah turin a chimchin tur chhinchhiah khan Tlawng Lui dungah hian ṭhal 5 (nga,January-May) teh meuh Bairabi aṭanga Sairang thleng, leh Hortoki khaw mawng lama Tut Luiin Tlawng a finna aṭanga Dapchhuah khua thleng hian luidungah hmai thu tatin ka tal ve tawh a. Bairabi bula Tlawng khuah tum a nih tirh ata Tlawng leh Tut luikama mi eng emaw zatin thang an kam nana Lui chim tur china hmalakna kan hmu chiang ve hle a nih kha. Tichuan, chutianga mimal hmalakna kum eng emaw zat ata lo awm tawh hlutna kan han chhut khan, Project man tur kha a ni deuh thuak ta mai a. Heibakah hian Sairang leh Mualkhang Gas Bottling Plant inkar kawngpui sawn sân/re-align a ngaih dan tur zawng zawng leh, Bridge leh Culvert siam thar ngai turte khatih hunlaia PWD Rate neih anga kan han chhut pawh khan, thlai compensation nen 80MW atana tuikhuah sân zawng tura hisap khan Project man a khum ta duai mai a, kan ralbansan ta kha a ni a.

Hetiang deuh hian Railway tan tlang ram pawh hi mimal enkawl ṭhat tak takah chuan square feet khat hlutna chu a sang deuh turah ka ngai nain, Zoram sawrkar pawisa a ni hleinem le tih rilru pu ang ziazanga square feet khat Rs 200/- chuang daih maia chhut a nih dan hian ngaihtuahna a ti thui hle. Mahse, tuna dan thar kan tih IAF ram lakna tura tlawhchhanah hian hetianga thlai leh thil hlu hi chhut ngai loin ramneituin a remtih ang zat a sawi ang a, a lo sang a nih pawhin a leitu turin a ngamna chin a sawi ang a, tichuan an inlei fel theihna dan hi a tel a ni maiah ka ngai thung. Hei tak hi ka hriat ve phak loh thu hla chu a ni ta a ni. Aizawl khawchhung lailiah hian, entirnan - AR chhuahsan tak ram hi mimal lei turin sawrkarin phalrai se la, square feet khat Rs 200/- chuang fea ngam chu pa hausa tak an tam ngawt ang. A laili ṭha a, ni chhuak leh tla a hmuh theih a, a ram hlut zawng pawh hi hei aia tam ni se ngam fe fe chu an tam ngawt ang. Chuti ni loa, ram palaileng ṭhenkhat Railway-in a paltlang hlutna rate siam a nih dan hi kei mimawl hriat phak va ni ve hek suh?

Engpawh chu nise, Central Railway Budget hi India rama Budget ngaihnawm leh mi bengverh ber a ni ṭhin a, chutiang bawkin Defence Ministry Budget pawh ram venhimna atana Budget lian tham tak nei an nih ṭhin avangin an hausa a, an hausak zar kan lo zo hi a ṭha viau a ni. Nimahsela, hetiang ang ni lo sawrkarin hmasawnna ruhrel a buaipui tura ram lak tur hlutna chhut fung atana kan chhawm hi a hlauhawm ka ti khawp mai, a theih a nih si chuan ka sawi phak lah awm hek suh? Mamit tlang dung lamah pawh Power department-in power line hruipui lian 132kV line an siamna turah sawrkar department E&FCC te chuan harsatna an siam vangin rei tak hna thawh theih lohin a awm a, chutiang bawkin Hnahthial lama Sub-station lian an siam turah pawh harsatna eng emaw chu a awm a nih kha? Hmarchhak tlangdung lamah pawh kawngpui siamna tura E&FCC teak plantation a sut chhiat turah pawh thubuai a awm nak nak tawh a nih kha.

A pawimawh bera ka hriat veah chuan sawrkar hian a hnuaia Department te co-ordination ṭha tak a siam a ngai a, chutiang bawkin mimal a dawrna turah pawh palai hran nei loin mimal leh sawrkar chu indawr ṭhin mai a ṭulzia a chiang hle awm e.

He thu hi IAF ram neih chuangchanga ka thuhnuhnung a ni tawh ang a, tun leh a hma lama IAF ram lei chungchanga ka ngaihdan ziah veah tu mah mimal intihmualpho lehm an rilru tihnat ka tum lo tih hi ka thutawp ni teh se.

- R. Lalrinkima, Hidden Lodge, Chanmari