HMUN NUAM LEH HUN NUAM

Lehkha zira Shillong-a kan awm ve lai khan ka ṭhiannu Hlimpuii nen hian nuam kan ti khawp a (ṭhian dangte pawhin nuam an ti ve tho nain kan pahnih titi sawi lan ka duh vangin ani hi ka sawi mai a ni)! Kan rualû zawk, an hun laia nuam ti em em ṭhin, an chhuah hnua an lo zin thlak leh changa “Nuam kha kan ti hle sia, a va nuam tawh lo em,” an tih te khan mak kan tiin, an hun lai pawha nuam ti tak tak lo an niin kan hre ṭhin a, “Keini chu eng hunah pawh zin leh ila nuam kan ti tho vang tiraw,” kha kan ti sauh sauh ṭhin.

Ka fanu upa berin a hnathawhna hmun hmasa ber chu Kolasib a ni. A awm tirh chuan a khua a harin nuam kha a ti thei lawk lo va, a nêl ve deuh ber an sawn chhuah ṭum phei chuan min rawn phone a, rawn ṭap titihin a rilru a hnual hle. Hun eng emaw chen a thawh hnua amah sawn chhuah a nih dawnah zet chuan insawn a huphurhin a châk lo hle. Hetiang hian a awm hmun a sawn dawn apiangin a huphurh a, a chhuahsan dawn apiangin a lungngai a ni ta deuh ber mai.

Chanmari (kan naupan lai chuan Chandmary) venga pianga seilian ka ni a, veng dang hi a nawm ve ka ring ngai lo ṭhin. Chutah Mission Veng leh Mission Vengthlangah te awm lehin, tunah Mission Vengah kan awm leh ta a. Heng veng pathum tih loh veng dangah hian awm ta ila nuam ka tih theih ka inring lo deuh tlat ṭhin.

Kum eng emaw zat liam taah khan Aibawkah kan nau nupui neihna hmang turin Aizawl aṭangin kan kal a. Kal lamah chuan leiminin kawng a hnawh avangin rei tawk kan tâng a, kan ril te kha a ṭâmin mi chhangthawp ei te kha kan ît ngawih ngawih kha a nia. Aibawk kan thlen meuh chuan khua a tlai tawhin, lawi chaw kan va ei hman hram a. Kan hawn lamah bulldozer, a hmaa kawng thian faitu kha kan tawk nghe nghe. Tluang taka hawng tura kan inngaih laiin kal lama kan tânnaah ngei lung lian em em mai hi a lo tla ruau mai chu niin. A thiantu lah a hawng tawh bawk si, tunlai angin mobile phone a la awm si lo, manganthlak tak a ni. Kein a piaha midum awmna kan pan a, an chaw ei kan nghak a, khawvelah hian khami zana midum pathum chaw ei tluka kham har kha ka tawn leh ka inring tawh lo. An ei khamah kawng pinna lamah chuan an kal a, hmeichhe pali an bûkah kan lo awm a. Zan thim hnuaiah, thawm ri-va a ring duh si, bati pahnih awm lah a ral chak nasa mai si… Kha ni leh zan zet kha chu(h)!

Mihring hian kan hun hman leh kan awmna hmunte hi nuam leh hrehawm tiin kan thliar ṭhin. Hmun nuam kan tih hi inang tam tak a awm ang a, inang lo pawh a awm nual bawk ang. Ṭhenkhatin fianrial raiha khawsak nuam an tih laiin, ṭhenkhat chuan hmun hulûm laia chen an thlang thung a. In lian leh thâwl nuam taka chen nuam ti an awm laiin, in chêp deuh pawh iai hauh lo an awm bawk ang. Tlang ram nuam ti leh phai ruam nuam ti pawh kan inzat nawk awm asin.

Mi tam tak chuan hun kal tawhte hi kan ngaihtuah a, kan hun hman hlimawm kan tihte ngaiin kan lung a leng fo mai. Chutih rual chuan, kan hun kal tawh ṭhenkhat chu a hun laia hrehawm em em mai te a ni lawi a, mahse, kan ngaihtuah let chuan kan ngaiin kan lung tilengtu a ni tlat si.

Eng hmun hi nge nuam a, eng hun hi nge kan ngaiha kan lung tileng ṭhin tih hi ngaihtuah ta ila, a chhanna, kan ngaihtuah ngai lem loh chu–kan hun hmanpui leh kan chenpui te azira hmun leh hun hi nuam a lo ni tih hi a ni awm e.

Shillong, kan rualûte’n an zin leha nuam an tih tak loh kha a chhan chu an hlimpui ṭhin leh an chenpui ṭhin an ṭhen leh rualte an awm ve tak loh vang a ni ber a. A tlang leh a mual a la danglam lo chunga a hmaa nuam ṭhin a lo nawm tak loh chhan kha, lenrual an kim tak loh vang a ni. Hetiang chiah hian ka ṭhiannu nena englai pawha nuam tura kan ngaih khua chu kan awm laia kan hlimpui ṭhinte tel lo chuan a hmun hma ngawt kha kan zin leh chang pawhin a nawm dan a nuam tawh tlat lo!

Ka fanuin hmelhriat leh ṭhian ṭha a neih hmaa a awm tharna tur khua nuam a tih loh ṭhin, a chhuahsan dawna a lungngaihpui leh nachhan pawh a ṭhen leh rual chhar thar, a ngainat leh a kawm ngeihte vang a ni leh ṭhin.

Kan veng te, kan khua te, kan in te nuam kan tih em em chhan chu kan chenpui kan ṭhen leh rual leh chhung leh khat te vang a lo ni. Hun nuam kan tih te, hrehawm kan tihte thleng pawh hian kan lung a tihlena kan ngaih em em ṭhin chhan chu kan hun hmanpuite vang tho a lo ni.

Heti hi a nih si chuan, mi tin mai hian kan ngaih pawimawh ber tur chu kan mihringpui, kan ṭhen leh rual leh kan chhung leh khat, ṭhenawm khawvengte hi an va ni mai awm ve! Kan khua leh kan veng tinuamtu chu kan mihringpuite ngei an nih si chuan kan inlaichinna tihṭhata tihngheh hi a pawimawh hmasa ber tih kan ngaihtuah ngai loh vang em ni, heti taka innghirngho leh iner a, insêl a, inhala kan awm tak mai?

Mahni inngaihtuah lêt ila, mi hun hman tinuamtu leh mi chenna leh awmna hmun tingaihawmtu ka ni em tih inen let ṭhin ang u. Kan dam chhung rei lo teah hian mi dang tana hnawksak nih loh tum ila, tinuamtu kan ni thei ngang lo a nih pawhin, tihrehawmtu ni lo hram ang u.

- Dikteii Hnamte