Written by
- H Lalchhuanvela
Ramhlun South

KUM HLUI 2025 KHA

Kum tawp lamah, ‘Kumhlui aw ding rih rawh, zamual chu liam rih lul suh’ tiin zai luai luai mah ila tuma dan rual lohvin chatuan atan 2025 chu a her liam tho. He kum chhung hian Mizoram chhungah thil ṭha lam leh chhe lam nia lang Sorkar leh mipui hmalakna chhinchhiah tlak tak tak a awm. Tun ṭumah chuan thlirna tlang pakhat aṭangin khaw eng lam leh khaw thim lam nia langte, thatpui tur nge chhiatpui tur zawk hriat harsate nen kan thlir kual dawn a ni.

1. Khaw eng lam : Kum 2025 a lo herchhuah meuh chuan a hma kum 2024 insiamrem nana hmangtu Zoram sorkar hmalakna hrang hrang a lo lang a. Sorkar hmalakna kipui, ‘Bana kaih’ hnuaiah bul tan leh chhawmdawl ngaite tan ruahmanna chi hrang hrang buatsaih a ni. Kuthnathawktute dawmkan leh an thawhchhuah hralh leh lei kawngah Mizorama la thleng ngai lo hmalakna lian tham tak hmuh tur a awm a, kuthnathawktu tam tak tan vur kum a thleng a ni ber e. Khawchhak kuhva ro avanga eizawnna tlachhe mek kuhva chingtute pawhin an thawh rah hlawkna an hmu leh ṭan ta!

Zoram mipui huap hriselna lama inenkawlna tur, ‘MUHCS’ chuan hma a sawn zel a, mi sing chuang zetin he ruahmanna zar an zo a ni. Chhinchhiah theih chinah he kum chhung hian mitthi awm zat let 2.7 a tam piang an awm a, mihring pun dan chu a la tha tawk in a lang. Kutdawhte awmze nei zawka kaihhruaina tur The Mizoram Prohibition of Beggary Bill, 2025 chu Mizoram a rorelna sang ber Mizoram Legislative Assembly chuan hman theih turin a pawm. Ai kal’ tih tawp leh ‘Kai’ hmanga Sorkar hnathawkte hun vawng tha tura in nawrna pawhin rah tha a chhuah mek niin a lang.

Aizawl kawtchhuah Sairang thleng Rel a lo lut a, awlsam zawkin India ram hmun dang tlawh theihna kawng a inhawng ta, reilote chhungin Mizoram tlawhtu pawh an pung viau a, Tourism lamah bung thar piang dawn niin a lang. Zoram hmasawnna atan pawimawh viau lo mahse Aizawl khawpui laili atanga Assam Rifles insuan chhuak hian Aizawl hmel a la tidanglam phak tura beiseina a ni. Ṭhangkhat lian zet sawi hlawh vak tawh lo kawlphetha a intodelh tuma hmalakna lo awm leh ta te pawh hi a lawmawm hle.

Mizoram State University leh Engineering College din tuma hmalakna te, kum 25 zet Mizoram Technical Education Council muthlu kaihthawh a ni leh te hi zirna kawngah kawl eng lam nia sawi theih an ni awm e. Inkhelh. infiam leh khelmual siam lamah pawh hmsawnna a awm nual. Esther Lalduhawmi Hnamte-in India rama naupang chawimawina sang ber Rashtriya Bal Puraskar a dawng.

2. Khaw thim lam : Kum dang ang bawkin Zoram hmun hrang hrangah kawng chhia avangin harsatna a thleng, mi ṭhenkhat chuan a nasat ber kum emaw an ti hial. Sairang leh Kawnpui inkar kawngpui chhia chuan phai aṭanga Mizoram a lo lut bungrua, ei leh bar leh thil dang manbi a nghawng thui hle. Aizawl tui lakna Tlawng tui nu leh thil dang avangin a hma kum 2024 a harsatna ang deuh tho a thleng leh a. June thla aṭanga November laihawl thleng chu Aizawl hmar lam veng tam zawkah tui a harsa tluan a, chhiatrupna thleng bawhzui kawngah hmalakna a chak tawk lo niin a lang. Vawk hrileng avangin cheng vaibelchhe 100 hu zet hloh ang a ni. Chutih laiin ṭhenawm aṭangin raltlan 20,000 chuang Mizoramah an la awm.

Mizoram Pulit chhinchhiah danin thubuai ziahluh 3253 ah tualthah 20 leh pawngsual 22 thubuai a awm. HIV-AIDS leh Cancer vei tam lamah Mizoram in hriat a la hlawh zel a. Heroine, Meth, Ganja, zu leh ruihhlo dangte man chungchang chanchinbu lamah hmuh tura a tam hle. Khawpui chhung ualau tak taka tumah zah lova ruihhlo ngai leh zuarte hmuh tur an awm fo leh ruihhlo ngaite enkawlna hmun a awm mumal lo hian Mizoram dinhmun a tichhe hle. Khawpui vawn thianghlim kawngah hmasawnna hmuh tur awm nual mahse belhchian dawl khawp erawh a tlem hle awm e. Thlai leh sa zawrhna hmun tam zawkte hi ‘Smart City’ nena inhmeh lo an ni deuh vekin a lang. Aizawl ah hnam dang dawr a pung a, chhiah chawi lova sumdawng pawh an tam sawt viau a ni awm e.

Zirna lamah hmasawnna awm nual mahse Mizoram Sokar in September 2023 a sikul 340 lai dinhmun tha zawka hlankaina tur a ruahman tawh chu Mizoram Sokar in June 2024 khan la thlir that leh turin a sut lailawk a. Kum khat leh a chanve zet a liam hnu pawhin hmalakna sawi tur la awm rih lo. IAF ram luah tur siamrem chungchangah chak taka hmalak a nih laiin NIT Mizoram hmun buaina sutkian kawngah erawh hmalakna a tlem hle niin a lang. Central Service lamah Zofate hming a lang khat ta hle.

3. Thim nge eng lam hriat hran a har : Hengte hian inhnialna a titam zual. Mizoram State University, Lunglei a dah, Lengpui Airport Indian Air Force kuta hlan, The Forest (Conservation) Amendment Act, 2023 (FCAA 2023) Mizoram a hman. Tun hma lama Mizoram Soarkar-in tih tawp a tum hial Public Sector Undertaking (ZOHANDCO, MIFCO, MAMCO leh adangte) an lo in lar thar zual niin a lang a; MIFCO phei chuan leiba rul zovin hlawkna lam a hawi niin a lang. Heng PSU-te hi Kalphung thar hnuaiah tunhma zawng aiin an ṭangkai ta em ni tih chu ngaihtuah zui tham a ni awm e. Homestay pung chak lu tuk te pawh hi hmasawnna chikhat a nih rualin dan lova chetna tupungtu a nih a hlauhawm hle.

4. Mual an liam : Kum 2025 in a her liampuite zingah mi pawimawh leh hriat hlawh tak tak engemaw zat an awm a. Chung zingah chuan Mizoram a cheng zinga upa bera sawi Buangi (kum 108) leh sakhaw puithiam damlai zinga upa bera sawi Rev Lalnghinglova (kum 100), mitdel ni mahse Pathian thu hriltu lar tak Evan Zadawla, Mizovin Theologian kan neih zinga hriat hlawh Rev Dr H Vanlalauva, harsatna chhah tak paltlanga inzir chhuak Rev Chawnghranga, beidawnna hmun aṭang pawha Pathian hmel duhawm hmuhna leh Zoram damna tura ṭawngṭai pawimawh zia hla hmanga phochhuaktu Rev H Killuaia te hun pawh a her liam a.

Mizoram MP hlui Ronald Sapa Tlau leh Dampa bial MLA Lalrintluanga Sailo te zinkawng pawh a tawp ta. Zaithiam leh hla phuah thiam hriat hlawh tak tak te Feli Fanai, Alex Lalchhuankima, PC Lalthakima, Zoram pavalai hla phuahu John Zorammawia te damlai ni pawh a herliam a. Ruihhlo do kawnga sulsutu pawimawh tak Lal Riliani, Mizo hmeichhe zinga MA hmasa ber Rita Neihpuii, tun hma lama AIR Aizawl a thupuangtu hriat hlawh tak Lalhmerliani Fanai leh a fanu, Mizo hmeichhe zinga Jounalist kan neih tlemte zinga mi Ezrela Dalidia Fanaipari Fanai te, Tar chaklo nih thleng pawha KṬP Inkhawmpui liana kal taima em em Ngokama Sesih te hi hriat hlawh zual an ni mai awm e.

Leimin, lirthei chesual leh tuia chetsual avanga nunna chan an awm nual. Zu leh ruihhlo vanga thi zat pawh 2004 hnu lamah a tam ber ṭum a ni awm e. Tuirial Airfield veng tlangval Davida thihna chungchangin 2024 kum tawp khan Zoram a deng ang deuh bawkin 2025 tawp lam chu Tanhril nula Marina thihna-in a deng. Pi Luti (Aizawl) leh Pi Ngaitei (Lunglei) tual thihnate pawh khan upate chunga nunrawnna lam a kawk thei hial awm e. Mizoram aṭanga hla tak Kerala daiha Mizo leh Mizo zirlaite intihbuai avanga thihna hial thlengte kha a pawi hle.

5. Tlipna : Aw le, kum 2026 chhung hian Mizoramin eng nge a tawn tur hriat lawk theih a ni lo. Nu pakhat chuan, ‘Kum thar hi ka huphurh, engemaw tal chhiatna a thleng leh ngei dawn si a’ a ti. Engpawh ni sela, kawngchhia, tui harsat, kawlphetha indaih loh, ram leilung buai, zu leh ruihhlo tam te pawh hian hmanlai an chan hun a la her chhuak ve mai ang. Khaw eng lam thlir zelin kum 2026 hmang phawt mai ang u.

- H Lalchhuanvela, Ramhlun South