Written by
~ Zoa Tlau
Buannel Cabin

EIRÛKNA HUAISEN TAKA DO NGAMNA!

Kan sorkar hrawn mêk hian kan ramin a chhiatpui ber pakhata mipui nawlpui pawhin kan hriat 'Eirukna' hi a taka do an tum hle mai a. Hetiang taka eirukna langsâra do ngam hi sorkar kal tawhah kan la hmuh a rinawm chiah lo!

Sorkarna an la chelh ve loh vang, tih te pawh a awl ang. Hetih mêk lai hian lakluh an nih aṭanga kum hnih a liam hnu pawh hian 'Eirukna' avanga puhna tur an la awm lo zêl a, hei hi khawng takin keng zêl se a duhawm hle mai. Kan ram mamawh chu 'Corruption laka fihlim sorkar leh ram hruaitu' a ni mai. Hmasawnna chu a kal êm êm ang.

CBI hnena General Consent pek:

State sorkar emaw, thiltithei deuh te inrawlh phâk hauh lohna Central Bureau of Investigation (CBI) ten kan state-a eirûkna an chhui hun hi kan nghahhlelh ber pakhat a ni.

"Lakluh kan nih aṭanga ni 20 na, ni 28.12.2023 khan CBI hnenah General Consent kan pe nghal a. Thubuai chhuituten CBI kuta hlan an dil leh prosecution sanction an dil apiang kan phalsak zel a, tumah kan hum ve dawn lo a ni," Chief Minister Pu Lalduhoma chuan 2025 Independence Day a thusawiah a sawi a ni.

Sorkar laipuiin BNS 2024 dan thar an siam avangin CBI hi General Consent pêk nawn leh a ngai ta a. Hei pawh hi khawtlai lovin, "27th June, 2024 khan Mizoram sorkar chuan CBI hnenah General Consent a pe thar leh ta a, Official Gazette-ah 1st July, 2024 khan chhuah nghal a ni," tiin July ni 4, 2024 DIPR Mizoram thuchhuahah tarlan a ni bawk. A ropui khawp mai!

CBI chu case pêk an ni rêng em:

Tun sorkar hun chhunga CBI ten Mizorama case an chhui langsar deuh te tarlang ila, mimal hming erawh ziak lang lo mai ang.

(1) National Rural Health Mission (NRHM) sum hman dik loh case: Kum 2023 khan Special Judge, Aizawl chuan a hun laia Mission Director, NRHM leh a hun laia Executive Engineer, PWD te chu Rs. 29.48 lakh hman dik loh avangin an hrem (jail tang tura an hrem). CBI hian Mizoram Sorkar ngenna angin kum 2014 khan he case hi an lo ziak lut a ni.

(2) Sorkar hmasa huna Lok Ayukta lamin CBI chhui tura a lo tih tawh, CBI kuta pek tak tak si loh a hnuaia mite hi tun sorkarah CBI chhuitir an ni:-

Aviation Wing, GAD sum hman dik loh chungchang.

Lawngtlai By-pass road siamna tura sum hman dik loh chungchang.

Mizoram Rural Bank, Serchhip branch a sum eirukna chungchang.

(Heng te hi a langsar zual a ni a, CBI chhui tura case awmah sorkar a inhawng ta reng bawk)

General Consent pek leh lek loh chungchangah erawh inhnialna leh ngaihdan inang lo a awm ta deuh a, hei hi chu State sorkar thu a ni ta deuh pawh a ni thei e.

Right to Public Services Act 2025 Service:

Tun sorkarah hian mipuiten sorkara an thil thlen te tihkhawtlaia nih loh nan an thu thlen a zirin a chinfel hun chhung tur bithliah ṭhin chu ṭha zawka chhunzawm a ni a. Chutianga, hunbi tuk chhunga chinfel tur subject 51 ni ṭhin chu 140-ah tihpun a ni.

Lok Ayukta:

Lok Ayukta Act, 2014 chu siamṭhat a ni a. Deputy Superintendent te, Inquiry Officer leh Chief Enquiry Officer te chu Inquiry Wing thuam chak nan pek belh an ni. Hetianga state sorkarin Lok Ayukta a thuam chak hi a lawmawm tak zet a ni. Eirukna thilah 'complain' tur kan neih chuan kan thehluhna ber tur a ni a, anni kut leh ke 'agency' chu ACB hi an ni a. Anni hian an theih phâk baka awm chu CBI lamah an thlen leh ang.

ACB chuan eng nge an chhui:

ACB hian kum 2023 December thlaa sorkar laipuiin a rawn tihtawp tâk Chaltlang to Durtlang Ropeway leh Sakawrhmuituaitlang Skywalk chu an chhui mêk a, a kaihhnawihah hian a siam hnathawktu JV NEIP, New Delhi neitu Satish Panthanya chu September, 2025 khan Mizoramah man a ni tawh nghe nghe.

Project 2 atana sum pek chhuah tawh hi ₹ nuai 4,953.10 a nih laiin, contractor 2 te JV NEIP, New Delhi leh civil hna thawktu Lushai Engineers te dawn zat chu Ropeway atan ₹ nuai 1,317.80 a ni a, Skywalk atan ₹ nuai 302.89 chauh a ni thung. (Vanglaini, 29.9.2025)

TLIPNA:

Hetianga a taka eirukna do ngam hi a ni law'm ni kan awh em em ṭhin kha? Kan hnam hian thil kan chhûtin kan chîk viau lo ni te hian hriat châng a awm. CBI te leh ACB te hian a takin hna an thawk mêk tih te hi hre nawn leh zel ang u. Kan hmelma lian ber chu eirukna mawlh hi a ni e, hlawh phu lo in leh lo, huan nei kan ṭhathnemzia te hi kan hmu vek awm e. Hmasawnna atan eirukna i do zêl ang u.

~ Zoa Tlau, Buannel Cabin