Written by
- Lalremliana Pachuau

Vanglaini-a K. Hmingthankaia article chhan letna

March 6, 2026 Vanglaini chanchinbu-ah Pu K. Hmingthankaia 'Mizo ṭawnga thu ziah hi' article a lo chhuak a. Pu Kaia hi hun rei tak ata tawh Vanglaini lama article lo ziak tawh ṭhin a ni. Chu vang chuan, grammar pawh a man thaw khat viau turah ka lo ngai a.

Mahse, thu mal ziah zawm leh ziah zawm loh chungchangah, grammar kal phung man fuh loh a la neih han en hian, a article hi han chhan let ve ṭhain ka hre ta a ni. Pu Kaia hian ṭawngkam awmze nei hlawm khat, thu mal pakhat aia tam si, lam khat aia tam ni si ziah zawm a rawn rawt ta a.

Chung thu mal, ziah zawm atâna a han rawtte chu–khawtin, vengtin, vengdang, vengchhak, vengthlang, chhûngtin, mitin, mimal, midang, mimawl, mifing, mithiam, mithiamlo, hmêlchhia, mawilo, awmdan, tihdan, ṭhalo, nilo, diklo, zirsang, zirsanglo, zoṭawng, vaiṭawng etc an ni.

Engti tiha ka pu hian heng thu malte hi ziah zawm tur nia a hriat tih hi zawh loh theih a ni lo. Tin tih thu mal hi grammar-ah chuan indefinite numeral adjective niin, noun thu mal nen ziah zawm a ni ngai lo. Khua, veng, mi, chhûngkua nen hian ziah zawm loh tur an ni. Chuvang tak chuan, khaw tin, veng tin, chhûng tin tiin kan ziak hrang zel a nih hi.

Mitin ziah zawm a rawn rawt mauh bawk. Mit (eye) sawina leh mihring aiawh sawina mi hmanna a hre lo tlat a. Mitin kan tih hian mihring mit kan sawi a. Mi tin tia kan ziah hran erawh chuan mihring (noun) kan sawi a ni ngai e. Veng (khaw per sawina) hi noun niin, chhak, thlang tih thu malte hi veng sawi fiahtu adjective an nih avangin, grammar chuan noun leh adjective ziah hran tur a tih avangin, veng chhak, veng thlang tiin kan ziak hrang ṭhin a nih hi.

Negative word 'lo' tih thu mal ziah zawm a rawn rawt phei hi chu, a fiamthu emaw tih mai tur a ni! Negative thu mal 'lo' tih hi, a hma thu nen an ziah zawm ngai lo. Exceptional case bik tih lovah chuan, ziah hran ngei ngei a ni ṭhin ngai e!

Hmêlṭha tia ziah zawm a rawn rawt hi, tun hma lama kan lo ziah sual tam ber thu mal pakhat a ni. Hmêl leh a sawi fiahtu 'ṭha' leh 'chhia' hi ziah hran ngei tur an ni zawk. Awmdan tia kan ziah zawm ṭhin pawh, kal dan, nun dan, nih dan tia kan ziah hran ang hian, awm dan tia ziah hran tur a ni.

Tlathla, chhukthla etc tihte ziah zawm a rawt tak deuh deuh a. An thil zawrh chu ka 'bih thla' den den a. Khitiangah khian 'bih thlà' chu hman theih tho mah sé, 'en thla' kan hman duh zâwk hmèl. 'Entawn' leh 'en tawn' pawh a hman hran hun a awm hi. Entawn (copy)–En tawn (thlêk tawn) 'Enthlà' leh 'en thlà' (a chunga kan sawi tâk) pawh a awm hran vè vè leh bawk.

Pos kan tiha Verb leh adverb hi an ziah zawm lo ṭhin. Thumal tiin kan lo ziak reng ṭhin a. Thu nihna sawi fiahtu mal nen, a hmaa kan sawi angin ziah hran ngei tur a ni. Thu mal, mi mal tiin ziah hran tur an ni. Zirsang tihte ziah zawm a rawt leh zel a! Lehkha i zir san leh hniam thu sawina hi, ziah hran ngei tur an ni. Noun leh adjective, adverb etc an ziak hrang zel ṭhin ang leh, verb leh adjective, adverb etc an ziak hrang ang hian.

Zoṭawng, vaiṭawng, sapṭawng tih pawh ziah hran tur a ni tih kan hre thiam nghal tawh ang. A dawt lehah chuan 'ti' leh 'tih' hi a dawta thu mal nena ziah zawm dik lovin a hria a, a hre dik a ni. Ti leh tih hi main verb an nih angin, a hnung thu nen ziah hran tur a ni. Hei pawh sawi tam a ni tawh.

Pu Kaia hian tun huna kan grammarian-ho thu ziak hi a chhiar ngai miah lo em ni tih turin, parts of speech-a thu mal inlaichinna a hre lo hle hi a mak ka ti a. Hei leh chen article lo ziak tawh an ni a. Thu mal inlaichinna hre awm taka ka ngaihin, awm ang lo lutuk tih tur thu hla, Vanglaini meuha a rawn nei hi chu, a fel lo hle a ni e. Thu mal ziah zawm leh ziah zawm loh hi, a lambi zâta zira innghat an ni lo a. PoS lama an dinhmun a zir zawka ziah zawma ziah hran tur an ni tih lo hre tawh se a ṭha ang e.

- Lalremliana Pachuau