Written by
- R. Lalrinkima
Hidden Lodge, Chanmari

TEMAMI PA THUKHAWCHANG : Kalphung thar sawrkar ka thlir let ve a


Kei tehlul hian engmah hi ka hre thui tehchiam lo nâin, thlasik nilum ai pahin ka ngaihtuahna ka kâwm ve mai mai ṭhin a. Sawi leh sawi hnu, tu party mah hian an party member vote hi sawrkarna chelh tura vote tling tham an awm lo a, political party-a member ni lo, vote thlak dawna vote tum nei saa kalte vote bawk hian sawrkar tur party an vote tling châwk. Hei hi hriain politician chuan tangka a neih ve ṭê ṭâw loh chuan MLA candidate nih ve ngawt ngam a ni lo tih an hria. Sum hmanga vote lei hi langsar hauh lo mah se, sawn pai lo lang ang a ni a, zêp chi rual a ni lo; tin, a awm chatuan dawn tih hi ka ngaihdan a ni.

Chuvangin, political party-te chuan rorelna an chan theih nan an party policy an zawrh thiam leh thiam lohah thui tak innghat mah se, MLA condidate tur tangka lama mawm deuh an mamawh fo ṭhin. Delhi-a Kejriwal pawl te kha a vawikhatnaah sawrkarna chang zo lo mah se, inthlan nawn a nih meuh chuan an sawrkar chiang ngawt a nih kha; an policy zawrh kha sum hman ngaihna chi a ni ve lo, mipuiin an duh em em a ni. Mahse, BJP chuan sum hmangin thiam takin Enforcement Department nena ṭangkawpin an phet thlu leh thung a nih kha!

Village/Local Development Committee

Tuna kan sawrkar hrawn lai pawh hi râlkhat aṭanga ka lo ngaihzawn vena chu, Village Development Committee, thingtlang lam khaw tinah leh khawpuiah Local Development Committee din a, he committee hian an khua/veng chhunga sawrkarin hmasawnna hna a thawh apiang an vil tur niin sawi a nihna kha a ni. Mahse, chu intiamna chu tunah hian khua/veng engzatah nge an din tih hriat a châkawm hle. ZPM sawrkar kum khat a liam meuh chuan he committee hi ding thluah tawh turah ka ngaih laiin, an dinna awm chhun khua/veng chu kutzungṭang zah pawh a nih ka la hre lo?

He committee din vat a nih loh chhan chiang taka lang chu–party mi leh sa invulh thau phawt an tum tih hi a ni. Hei hian a rawn lan chhuahtir chu tun Assembly session-a kan hriat ang khan, PWD ngawtah pawh tender loa hna thawh hlutna sang em em kha a ni. Ka mi hriat chian ve em em pakhat pawh an sawrkarna kum a ral hmain RCC building ṭha zet mai, ruling party mi leh sa ni lo se kum 10 hnu pawha a sak theih loh tur a sa puitling der nia. PWD ang hian ZPM sawrkar tirh ata tun thlenga tender loha hnathawh hi department dang dangah tarlan ni se hriat a chakawm ngawt mai.

Ka sawrkar hnathawh tawp lama ka thuneih vena hnuaia hna thar rawn thawk party worker ṭhenkhat kha chuan hna petu an vauchher nasa a, an hna enkawltute hnena thil hriatthiam loh pawh zawt loin, hna petu hnenah an han zualko titih ngawt zel kha a nia. Tichuan, VDC/LDC din ni ta lo chu, party worker-te’n duh thâlin hna an han thawk ta a, quality assuarance lam chu an ngai pawimawh em em lo, an sawrkar chhunga hlep ṭha tak neih tumin an bûr ngar ngar hlawm mai a nih tak hi!

State Works Monitoring Committee an ti emaw ni sawrkarin a din khan, hnathawh kal lai eng emaw zat an endik tawh a, sawrkar hmasa lama hna kal lai kha an tlawh tam zawk hi a ni thei mai em? ZPM sawrkar hmaa hna kal lai hna engzat nge an endik a, chung hnate hlutna, estimated amount chu engzat nge tih leh, ZPM sawrkar hnua hnathawh an endik zat leh estimated amount te pawh hriat a chakawm hle. Monitoring Committee member pakhat, senior engineer pension bâng ta daihte khan ngaihtuahna a tithui khawp mai.

Kut hnathawktute chawikan

A pahnihnaah chuan, kut hnathawktute hmangaih taka an thlai thar leisak an tumna an tlangaupui kha a ngaihzawnawm ngawt mai. Bana Kaih policy hnuaia thiam tak maia an han sawi mawi mai kha zawng, kut hnathawka ei zawng tan chuan party membership fee pek mai kha a chakawm ngawt mai. Mahse, mumang lam ram a tam ta riau a nih hi. Sawhthing, hmarcha, aieng, hmunphiah te lei leh hralh dan turah sumdawng hausa, Zoram pawna mite nen thuthlung an ziak âwl lo a, mahse, heng sumdawngte hi thluak fim tak, chal kawlh rel rawl, an thil lei duh chu a leitu tur an nih angin a rate fel tak an siam dawn tih hi an hre lâwk lo nge, hre lâwk chungin an sawi lang duh lo tih hi ka zawhna a ni.

Traffic management

A pathumnaah chuan, Aizawl traffic inrelbawlna ṭha tak la awm thei lo hi a ni. Coordination Committee on Traffic Management thuchhuak–lirthei nei si, garrage nei lote tana zahngaihna hun hawn 1st October 2016 to 30th November 2017 bawhchhe lui tlatte ûmzui hna thawh nêp tak hi a ni. A chhan chu, he chanchinbu front page chung, dinglam kilah ngei hian countdown ang kha tarlan reng a ni a. A hun a tawp ta chiah maw tihah kei pawhin finfiah nan Chanmari aṭangin Sikulpuikawn thleng zing karah kea kalin ka thlithlai a; a zia deuh em maw ni aw, ka ti nâin, kar khat hnuah chuan a ngai te bawk a ni.

A nihna takah chuan he chanchinbu neitu ngei hi tun sawrkarah chuan Traffic Management lam enkawltu department minister a ni ta hlauh hian beiseina a tisang em em a. Mahse, Gauhati High Court thupek bawhzuiin Aizawl Traffic Police leh Transport Department te khan 9th February, 2026 khan sawrkar thupek zâwm duh lote chu an han vai a, an daih rei leh lem lo a. Lirthei intlan chhawk te hi kan han changchawi viau nâin, lirthei tihtamna mai a ni. Tlan loh nia lirthei pakhat chauh nei tlan thei lo hian traffic jam an tinêp chuang lo. Tlan loh ni nei lo khawpa lirthei ngah ho hian traffic jam an siam zawk tih hi a chiang reng. Chu ai chuan, dan loa lirthei neite dap chhuah hna hi khawng takin kalpui se, kan khawpui traffic jam hi chu a ziaawm sawt ang tih hi a thil chiang tak a ni reng.

Kan buaina ber nia ka hriat chu–thil ṭha ti duha insawi a, inzuar political party hian an tih tak tak ngam lo hi a ni. A chhan chu, rorelna chan loh hlauh vang a ni, ti khawl mai teh ang. Tu party mah hi thil ṭha tih vanga tlak inhuam an awm lo. Rorelna chan a, suma inhai vûr duh tlat chuan mipui tihlungawi an ngai miau a lawm. Sikul ṭan hma te pawh kan ti, nu leh pa thatchhe tak tak, zing tho hma peih lo ho an han bengchheng a, opposition party-in an han thlawp a. Zu chungchangah pawh, in ve duh rengin duh lo ni awm takin an han do a, sawrkar a tla tawp tawp mai a nih hi.

Chuvangin, tuna kan sawrkar hrawn lai pawh hi a inenfiah viau a ngai ang. Chuti ni lo a, sawrkar dang anga a kal ve leh nâw nâw a nih chuan mawng sawh dawtin a tla ang a, a keh chhe viau ang. Anṭam chi theh a tlakna inang lo nuaih ang khan, chu sawrkarna tlachhe taa mite chu a ṭhen Congress-ah, a ṭhen MNF-ah, a ṭhen a ṭo chhun lah hnimin a dîp ral turin an awmna party-ah an la rinawm tlat thung dawn a nih hmel e.

- R. Lalrinkima, Hidden Lodge, Chanmari