Written by
Dr Lachhuanawma Tochhawng
ZALENNA
Zalenna hi eng nge a nih sawi fiah tum ila thui tak ziah a ngai ang a; ngaihdan hrang hrang awm thei phei chu kan hre seng lo. A lungphum leh a zung lam erawh chu ngaihdan kan nei thei ve ang chu. Thinlung hi a kungpui innghahna, a zungin chakna a hmuhna hmun a ni. Thingkungin zung a chhuah a, a inpawt nghet a, lei aṭanga chakna a la ṭhin ang hian mihring thinlung hi zalenna kungpui leh a zung awmna a ni. A ṭona hmuna tui leh lei a ṭhat tawk loh chuan thing a ṭhang thei lo ang bawkin, mihring thinlungah hian zalenna chawmtu huaisenna leh dikna a awm loh chuan, he thinlung aṭang hian zalenna dik a chawr chhuak thei lo.
Pawn lam hmuh theiha zalen awm taka lang hi a thinlungah a zalen lo viau thei. Thinlunga zalenna awm hi a pawimawh em em a. Sakhuaah te, politics-ah te, thu leh hlaah te hian a tel lovin hma lam pan tak tak theih a ni lo. Mihring thinlunga zalenna awm chu khap beh emaw, tih chhiat emaw a harsa lo. Sakhua, politics leh sum leh paite hi a tichhetu atana hmanraw chak tak vek an ni. Sum leh paiah te, vantlang (politics) leh sakhuaah te beisei kan neih a, kan beisei chu kan thawhchhuah ni lo, mi kuta awm a nih chuan, kan beisei kawltu chuan kan zalenna a thunun ngei ngei a ni ber. Hetah hian huaisenna leh diknaa innghat zalenna kha zalenna dang (a suak) nen a inang lo hle ṭhin. Mi huaisen chuan a zalenna hralh ai chuan neih loh a thlang a, rilṭam a huam a, nihna leh chanvo aṭanga thlawn mai pawh a thlang ṭhin a. Huaisennaa innghat ve lo kan nih erawh chuan, kan thil duh neih tumin kan zalenna kan hralh mai a ni.
Bawng hnârah an hling a, an duh lam lamah an kai thei a. Bawng chak tak leh kawlh tak pawh hetianga an hlin tawh hi chuan an kai kual chiam thei tawh a. Kan thinlunga kan duh tak tak, vantlang mipui hriat loh hi eng nge tih a pawimawh hle. Sum a ni em tih te, chanvo ropui leh thuneihna a ni em tih te hi zawhna pawimawh tak a ni. Kan thinlunga kan duh chuan kan chhia leh ṭha hriatna a hling a, a thunun a, ding lam nge vei lam ka pan tih te, ka duhthlannate thlengin a thunun ṭhin. Chu chu a zawng a zain sual a ni lo. Hmasawnna bul leh hmasawn tura min nawr kaltu a ni.
Sual a ni vek hauh lo naa ṭha lo chin erawh chu a awm a, chu chu thliar thiam a ngai thung. Chhung rila zalenna leh chhia leh ṭha hriatna hralh phahna a nih chuan a dik lo. Ram leh hnam leh khawtlang tana ṭha lo te, mi dang tana phurrit thlen theite a nih chuan a dik lo a ni. Beisei kan neih a, kan beisei chu mi dangin an kawl chuan, kan thil beisei kawltu chuan kan chhia leh ṭha hriatna an thunun a; kan zalenna kan hlan fo ṭhin. Thinlunga zalenna kha huaisenna leh diknaa a innghah loh vang a ni. The Last Temptation ziaktu Greek Novelist Nikos Kazantzakis-a ṭawngkam han hawh ila, “Engmah ka beisei lo va, tumah ka hlau lo va, ka zalen a ni,” ti thei ngat hi chu an thinlunga zalenna kha huaisenna leh diknaa innghat tih loh rual a ni lo.
Thinlunga zalenna chu huaisenna leh diknain a chawm len phawt chuan retheih a huam a, tawrh a huam a, sakhua leh politics leh sum leh pai îtna avangte hian a nghing mai mai lo vang.
- Dr Lachhuanawma Tochhawng