LUNGNGAIH HAPTA LEH GOOD FRIDAY
Good Friday hunpui a lo thleng leh dawn ta. Kum sanghnih dawn lai liam taah khan kan Lalpa Isua leh a zirtirte Pindan Chungnung aṭanga Temple tlang lawn liam a, Kidron lui kâna Gethsemani huan an pan lai te khan lung a tileng thar hle. Kan tana mahni kraws pua Kalvari tlang lam pana a kal hneng hneng lai te kha i ngaihtuah thar leh ang u hmiang. A tlangpui deuh chauhin tarlang ta ila.
Isua’n a hun hnuhnung a hnaih tial tial, Jerusalem khaw pawnah zawlnei thih theih a nih loh avangin chu khawpui chu a rawn hnaih hret hret zel a. Bâwkte Kût thlen hmain Isuan Galili bial a chhuahsan a. Inpumpek Kût thlengin Jerusalem-ah rawng a bawl. Chumi hnuah Jordan ral Perea ramah a awm ta reng a, Kalhlên Kût hma zawngin chutah chuan a awm a. Tuna kan Pathianni (Sunday) zing takah Jeriko kaiah a zirtirte nen Jordan lui an rawn kân a, Zakaia inah tukṭhuan chaw a lam a. Tun hma kum sangkhat aia tam mah tawhah khan Josua’n Israel fate kha he Jordan lui a rawn kânpui tawh a. Nimahse, Israel faten chawlhna tak tak an thleng zo lo. Tunah hian ram ṭha lehzual chawlh tak takna ramah Israel fate chauh ni lo, khawvel mi tinreng hruai lut turin Isuan Jeriko kaiah Jordan lui a rawn kân ve ta thung a ni.
Tukṭhuan chaw ei khamah Jerusalem panin an chhuak leh ta a. Judai thlaler an paltlang lai chuan Isuan thlêmna a tawh lai te kha a hre rengin a rinawm. Kawng awlsam zawh lo va, Kraws kawng chho zawh tura a rilru a siam felna hmun kha a ni a. Tunah hian chu kawng chu a rawn zawh ṭan tak tak ta a ni. Olive tlangah chhuak chhovin, chuta ṭanga hnai têah Bethphage khua a awm a. A zirtirte zinga pahnih, Bethani khuaa sabengtung zuk kai turin a tir a, an lo thlen chuan sabengtung no chungah an puante an phah a, Isua chu a chuang ta a. Olive tlang lâwn liamin, Jerusalem khawpui lo lang ut chu a chhuk thlir a, Jerusalem chhiat tur a hriat lâwk avangin a ṭah khum ta a. Tichuan, Isua chu ropui takin mipuite nen Jerusalem-ah lal angin a inchhawm lut ta mup mup mai a. Tlai lamah a zirtirte nen Bethani-ah an kir leh ta a ni.
A tuk Thawhṭanni-ah zing takah Jerusalem-ah a kal leh a. A kalkawngah theipui rah lo a hau hlum a. Jerusalem-a thlen hnuin temple a thian thianghlim a. Puithiam lalte leh lehkhaziaktute’n an phiar ṭan a.
Thawhlehni-ah Jerusalem-ah a kal leh a, Juda lal leh upaten a thiltih chungchang an lo zawt a. A ṭawng man tumin thil khirh tak tak an lo zawt a, an inhnial hrep a, mahse, amah man theihna remchang an hmu thei lo.
Nilaini-ah chuan Jerusalem-a kal lovin Bethani-ah a châwl hahdam a. Hemi ni hian Simona inah zanriah a kîl a, hmeichhe pakhatin hriak rimtui man to takin a rawn chulh a.
Ningani-ah chuan Isua’n a zirtirte pahnih Jerusalem khuaah Kalhlen Kût chaw buatsaih turin a tir a. Amah leh mi dangte erawh chu Bethani-ah an châwl rih a. Tlai lamah zanriah ei turin Jerusalem-ah chuan an kal ta a. Zanriah an kil zawhah chuan Gethsemani huanah an kal a. Chuta an awm lai chuan Juda Iskariota’n a rawn mantir ta a ni.
Han let leh lawk ila. Isua leh a zirtirte Zanriah Hnuhnung kil boruak hi a rit angreng hle. Isua kha a rilruin a rûm nasa hlein a rinawm. A zirtirte zingah tu nge ropui ber ang tiin dinhmun inchuhin an lo buai mek a. Chutihlai chuan Isua’n amah mantirtu tur chuan dawhkan a kil ve reng tih a sawi chhuak bawk si. Isua’n, “Chhang them ka chiahsaka ka peka chu a ni ang,” a ti a. Chhang them a pek hnu chuan, a chhungah Setana a lut ta nghal a, chuta ṭang chuan Juda Iskariot-a chu a lalpa mantir turin a chhuak ta nghal a.
Zanriah ei khamah chuan Isua leh a zirtirte chuan hla an sa a, an sak zawh chuan pindan chungnung chhuahsanin Gethsemani huan lam an pan ta a. Hei hi Bible-a Isua hla sak awm chhun a ni. Gethsemani huanah hian Isua’n lungngaihna tâwpkhâwk tuarin a hun hnuhnung a hmang ta a. Luka sawi dan chuan, “A thlaphang êm êm a, ṭhahnemngai lehzualin a ṭawngṭai a, a thlan chu thisen far lian takin a far a,” tiin. Gethsemani huan an tih chhan chu, huana olive hriak an sâwr ṭhin vang a ni. Chu hriak sâwrna hmunah ngei chuan thihna khawp lungngaihna nasa tak tuarin Isua hriak pawh chu sâwr a lo ni ta a. A hma lawka Isua thusawi, “Hei hi ka thisen thuthlunna, sual ngaihdam nana mi tam tak tana chhuak tura chu a ni,” a tih kha tunah hian a tak a lo thleng ta a ni.
Kan Lalpa Isua nun pumpui kha kraws nun a ni tawp mai. Isua leh a Kraws hi Pathian min chhandamna chhinchhiahna a ni. Hindu sakhaw chhinchhiahna chu lotus par a ni a, mawina entirna a ni. Buddhist sakhaw chhinchhiahna chu lily par var chirhdiaka ṭo a ni a, thianghlimna entirna a ni. Islam sakhaw chhinchhiahna chu thla de tir a ni a, an sakhaw punzia tur entirnaah an ngai. Tuna a lan danah hi chuan Islam sakhaw zuitu Muslim-te hi an pung chak hle awm e.
Kristiante chhinchhiahna ve thung chu kraws a ni vuh mai a, Krista Isua thihna a ni a, krawsah chuan sual kan thihsan tih a entir. Sakhaw dangte’n an ngaihtheih loh leh an huat ber chu kraws thu hi a ni. Boral mekte tan chuan âtna, ât bâwrâwna mai chauh a ni. Pathian thiltihtheihna, ngaidamtu hmel lanna, ‘Ka pa, anni hi ngaidam rawh’ tia amah khengbettute tana a ṭawngṭai sakna hmun, inngaihtlawmna hmel lanna hmun, kan chanvo ropui lanna, tlang zawng zawnga tlang ngaihawm ber kraws tundinna, hling lukhum a khumna phênah lallukhum kan khumna, a vuakna vuala kan damna, a thihna a kan thawhlehna lanna hmun a ni. Amah a lan hun apiangah ropuiin kan lang ve zel dawn tih kan hmu thei bawk. Thlir ninawm loh Lal Isua hi i thlir reng ang u. Kan tan hei hi a va hlu em!
Isua kraws aṭang lo chuan Pathian hmangaihna kan hre thei lo. Sual lam kawngah thi tawhah inruatin Pathian lamah nungah i inruat ngam ang u. Krista rawngbawltu dik tak ṭawngṭaina chuan tih tak zetin Pathian a au ṭhin. ‘Lalpa min chawikang la, min ti keh sawm la, min phel darh la, min hmang rawh,’ a ti ṭhin.
Aw, Isu, i kutphaha thirkhen kha,
Min neihtir rawh.
- B. Saitawna