A LO KAL CHHAN

Bible: Heb 10:1-4, 9-10, 11-14; Jn 1: 5-7; Jn 2: 1-2

Engati nge Pathian hian sual hi a siam kher le? Sual hi khawi aṭanga lo chhuak ṭan nge ni ang? Mihring hi Pathian hian min hmangaih tak tak a nih chuan sual thei lovin min siam mai se a ni mai alawm! Tih te hi tunlai ṭhalai ten an rilrua zawhna an neih a ni fo mai.

A chhanna ziktluak tak hi Bible ah hian a awm em? tihte ka ngaihtuah a. Pathian chenna Van chungsanga Indona lo chhuah dan (Isaia 14:12-18; Thup 12:7-9 leh Daniela bu ah te a chuang) miten an sawi ṭhin te ka rilruah a lo lang a. Amaherawhchu, sual bul chu hre ta ila ka sual hi ka sim theih phah ang em? Mihring hi sual thei lo ni ta ila Isua hi Leilung pian hma a ruat, ‘Beramno talh tawh’ tih a ngai ang em? Kan hriat atana thil pawimawh chu ni se, Isua khawvel a a lo kal lai khan sawi awm tak a ni a (Joh 15:15). Mahse, sual bul sawi lovin, misual kan nih thu min hrilh thung. Chuvangin, mihringte sual laka min chhandamna atan, sual lo chhuah dan te, Lei leh Van a siam dan chip chiar te, thilnung a siam dan chip chiar te leh thih hnu awm dan kimchangte hi Pathianin min hrilh a tum lem lo niin a lang a ni. Tin, zawhna dang leh chu, “Eden huanah khan engvanga setana kha Pathian hian awm ve phal tlat nge a nih? Awm lo se, bawhchhiatna pawh a awm lo tur”, tih te hi. Hetiang zawhna chhanna atan hian Theory chi hrang hrang a awmin a rinawm a, Mahse, Bible-ah hian chiang takin a lang lo.

Bawhchhiatna chungchangah hi chuan heti hian ka ngaihtuah ṭhin a: A nih leh, bawhchhiatna pawizia hi bawhchhe tawh ten nge hrechiang ang a, la bawhchhe ve ngai miah lo ten? Nu leh Pa thu awih loh hi thu awih loh avanga tuar tawh, sim duha inchhira inlamlet ten nge thuawih loh pawizia hrechiang ang a; thu la awih lo ve ngai miah lo ten? A chhanna hi chu a chiangin ka hria (Rom 1- 3 ah khan kan hmu a). Misual nih inhria a, sim a, a tihsualna Pa ngaihdamna chan tluka thil hlu a awm thei lo reng reng a ni. Hei hi chu duh tawkin kan thupui lamah khian han lut ta ila.

Pathianin Eden huan laia thingrah ei lo tura Adama a hrilh khan zawhna awm thei ta chu, a chhia leh a ṭha hriatna thing rah ei kha eng nge a sual viauna? A chhanna a tam thei viau ang. A pawimawh leh langsar ta ber chu Adama te nupain Pathian thu an awih loh chiah khan; anmahniah kha thu awih lohna avang khan sual nih inhriatna leh Pathian hlauhna an lo nei nghal tih hi a ni. Kha thei an ei hma zawng kha chuan sual avanga sual nih inhriatna nei lovin, nel leh ngam takin Pathian an pawl thei tih kan hre awm e. Amaherawhchu, an bawhchhiat hnuah chuan saruak an nih inhriain Pathian hlauhnain an lo khat ta a ni. Hetah hian Pathian, engkim siamtu chatuan remruat famkimzia a lo lang ta a. A siam mihringte hian amah hawisanin sualah an tlu ngei dawn a, chu mi sual aṭanga tlan chhuak leh turin mihring a siam hma daih khan Isua Krista hi kan tan a lo buatsaih lawk daih tawh a ni tih hi a ni. Bawhchhiatna avanga mihring nihna tak khi kan hrethiam em aw? Mihring chu sualin a fan ta a, Sual nih inhriain Pathian an hlau ta a nih khi. Khi tak khi a ni Pathianin a Fapa hmanga siam ṭhat a tum tak chu ni.

A Fapa, Isua krista hmangin mihring khi Sual nei tawh lovin, Sual nih inhriatna bo tawhin, ngam leh nel taka Amah pawl leh thei turin min siam a tum a ni tih hi a ni. A nihna takah chuan Mihring bawhchhiat hma ai pawha dinhmun ṭha zawkah min siam a tum a; Isua-a a tlan tawh te chu tu ma'n Pa kut ata an chhuhsak theih tawh loh thu kan hmu a ni (John10:29). Chu chu Pathian chatuan remruat chu a lo ni reng mai. Chu A chatuan remruat chu mihringten kan hriat theihna atan Thuthlung hmangin a tinghet a. Thuthlung Hlui leh Thuthlung Thar tiin. He Thuthlung danglamna hi a hnuaia mi ang hian kan hrefiah thei ta a ni.

Kan Lal Isua’n thuthlung hlui leh thuthlung thar hi chawhpawlh loh tur tih tehkhin thu hetiang hian a sawi a, “Tin, tu mâ'n uain thar savun uain peng hluiahte an thun ngai lo, thun ang sela, uain thar chuan savun pengte chu a tâwn puak ang a, a bua ang a, savun pengte pawh chu a lo chhia ang. Uain thar chu savun uain peng tharahte an thun zâwk tûr a ni. Tin, tu mân uain rei in zawhin a thar an duh ngai lo; ‘A rei a ṭha zâwk,’ an ti si a,” a ti a (Lk5:36-39). A sawi dik viau a ni. Tun thleng hian Ringtu nun hrilhfiahna atan leh Pathian biakna atan thuthlunghlui hi kan la hmang zel chu a nih hi.

Thuthlunghlui leh Thuthlung thar hi Pathian thu ve ve a ni a. Pathian thu ah hian ṭha bik leh ṭha lo bik a awm chuang lo va; Pathian leh mihring inkar thu a nih avangin a pawimawh em em a ni. Amaherawhchu, a hunte a inan tlat loh avangin Thuthlunghlui leh Thuthlung thar chu an danglam a ni. Thuthlunghluia Rinna a fakhlawh ho te’n (Heb11) Pathian an rin ṭhatzia kha an entawntlak em em a; an chanchin pawh a ngaihnawm em em vek a ni. Amaherawhchu, Thuthlunghluia Ringtute kha Thlarauthianghlim chenchilh an la ni lo va, taksa thila kaihhruai an ni. Hlimthla rawngbawlna; Ran thisen inthawina ring an nih tlat avangin an sual a fai thei lo a, sual nih an inhriatna pawh a bo thei lo tih Hebrai 10:2-3 ah khian kan hmu a ni (Bâwngpate leh kêlte thisen chuan sualte tibo thei rual a ni si lo). Amaherawhchu, Pathianin A mite a hmangaih em avangin an sual ngaihdamna atan ran thisena inthawina a siamsak a. An inthawi veleh an thil tihsual chu Pathianin a lo ngaidam ṭhin a, mahse chu an inthawina chuan an sual leh tur kha a veng chuang lo a, ran thisen bawkin an inthawi leh ṭhin a ni. Chuti ang chu an nih avangin, thil ropui tak tak han ti ṭhin mah se la, anmahniah ṭhat hlenna tak tak a awm theih loh avangin thil an tisual leh ṭhin a, an bawhpelh rem rum mai ṭhin a ni tih kan hria. Hei hi an sual bik vang pawh ni lovin, a hun laia Pathian kaihhruai dan “hlimthla rawngbawlna” a nih tlat avangin an ṭha hlen tak tak thei lo a ni. Tin, Thuthlung hlui a famkim lohzia Lal Isua’n sawiin, kha'ng thuthlung hlui zawlnei leh Pathian mite khan ṭhat hlenna nun tak tak kha anmahniah a siam lo va, tun huna Amah Isua inhlanna chauh hi chatuan nun tak neihna a ni a ti (Jn10:8-10). Hebrai 1:1-2 in “Hêng ni tâwpah hian keimahni hnênah a Fapaah chuan thu a sawi ta,” a tih ang hian.

Thuthlung thar erawh chu, ran thisen ni lovin Isua thisena thlun a ni. Hebrai bung 10-a kan hmuh ang hian, “Chumi duh zâwng chuan, Isua Krista taksa vawi khata hlan nghâl vâng khân tihthianghlimin kan awm ta,” a ti a. Tin, “Thilhlan pakhat chauhvin tihthianghlim tawhte chu chatuan atân a tifamkim tawh si a,” tiin min hrilh leh a. Chuvangin, he Isua vawi khat inthawina hian ran thisen aia mihring sual a tihfai hleihzia chu a lang chiang em em a; hlan nawn ngai tawh lo, chatuan atana tihthianghlimna a ni.

Johana lehkhathawna kan hmuh ang hian, (Jn1:5-7) “Pathian chu êng a ni a, amahah chuan thim rêng rêng a awm lo. Thima awm siin, ‘Amah ka pâwl,’ kan tih chuan dâwt kan sawi a ni, thutak pawh chu kan zâwm lo; amaherawhchu, amah chu êngah a awm angin keini pawh ênga awm kan nih chuan, kan inpâwl tlâng a,” a tih tak hi a pawimawh em em a ni. Pathian ênga kan awm ve theihna tur chuan êng kan nih ve a ngai a. Chu êng kan nih ve theihna kawng awmchhun chu Isua thisena kan sual zawng zawng tlen fai hi a ni.

Johana’n, “Ani chu kan sualte thupha chawina a ni,” a tih hian keini sual thupha chawina ang hi a ni lo va; Baptistu Johana’n, “En teh u Pathian beramno, khawvel sual kalpuitu tur saw,” tia Isua a sawina kha a ni. Kha Isua, Pathian fapa, Kraws lera thi khan keima sual ngei hi a kalpui a, a thihpui a ni tih hi kan hriat chian a ngai em em a ni. Isaia 53:6 ah chuan, “Lalpa chuan Ani chungah chuan kan zaa khaw lohna chu a nghat ta a,” a ti a. Pathian hmangaihna ropui tak chuan, a fapa chu ka sual zawng zawng a phurhtir ta a nih chu! A va ropui em! He Pathian hmangaihna thûkzia hi I ngaihtuah chiang ngai em? Nang leh kei hi min pawl a duh avangin kan sual hi Ama Fapa, sualna reng reng nei lo chu a phurhtir a, Kraws-ah rapthlak takin a thihpui tawp mai a ni (Is 53:6).

He Isua inthawina hi ringtu kan nih chuan Isua thihnaah khan ka sual a thi ve ta a, sual tel lova a thawhlehna nun thianghlim changtu ka lo ni ta a; thil siam thar, Pathian thlarauva Piang thar (Pathian chi thlah) ka lo ni ta a ni. He thu hi Hebrai ziaktu hian kan hre lo vang tih a hlau em em a ni. Hei hi mahni nunah lakluh a pawimawh em em a. Kha Isua’n khawvel sual Kraws-a a thihpui kha keima sual ngei a ni a thihpui tih kan hriat a ngai a. Isua khan ka sual a kal bopui miau avangin mithianghlim, sual nei lo ka lo ni ta a ni. Unaute u, chu Kraws hnathawh chu I hrechiang ve em? Chu kraws hnathawh chu I chang ve em tih hi a va pawimawh teh lul em!

Kan Bible-in, “Pathianin khawvel a hmangaih em em a, chuti chuan a Fapa mal neih chhun a pe a. Amah chu tu pawh a ring apiang an boral loh va, chatuana nun an neih zawk nan,” a ti a. Heta ring a tih tak hi chu, nihna atana hmang emaw, Isua thiltih va ṭawmpui tihna a ni. Krawsa Isua thihna RIN dan tur chu Tirhkoh Paula’n Rom bung 6-ah hian a sawi a. “Keini sual kawnga thi tawh sualin engtin nge kan la nun theih cheu vang? Keini zîngah Krista Isuaa baptisma chang apiangte chu a thihnaah baptis-in kan awm tih in hre lo vem maw ni? Hêng hi hria ila: kan mihring hlui chu a hnênah khenbehin (Crucify: tihlum tura khengbet) a awm ve ta, sual pu taksa chu tihborala a awm theih nân, tûn achinah sual bâwiha kan awm lohna tûrin. Tu pawh thi tawh chu sual lakah a chhuak tawh si a”, tiin.

Chuvangin Isua thihna hi ringtu kan nih tak zet chuan, kha Isua thihna kha ka sual thihna atan ka ring a, a thawhlehna kha ka mihring thar thawhlehna atan ka ring ve emaw, ka hmang ve emaw tihna a ni. Chu Isua inthawina chu chatuan daih sual ngaihdamna a nih tlat avangin Pathian hnenah sual ngaihdam dil kan ngai tawh lo tihna a ni. Ringtu inti si a, tun thleng a sual ngaihdam kan la dil fo si chuan, Isua inthawina kha ka la ring lo (emaw, ka la hmang ṭangkai ve lo emaw) tihna a ni dawn tlat a, thuthlunghlui anga ran thisena inthawi nawn leh ka ngai dawn tihna a ni. Hebrai bung 10:29 ah chuan, “Pathian Fapa rap bet a, thuthlung thisen, amah tihthianghlimna chu thil narâna ruat a, khawngaihna Thlarau tivuitu chu, chu mi ai chuan engtia hremna nasa zâwk nge tuar tlâka ruat tûr nia in ngaih? A ti hmiah mai. Unaute u, Pathian min hmangaihzia hi ngun takin i ngaituah ang u. Kei misual tihthianghlim nan hian Pathian fapa mal nunna hi a tawk a ni. Kan tih ve ngai miah lo, Pathian fapa hnathawh Rinna avang maia sual laka tih hran kan lo nih dan thuruk hi kan chang ve em tih hi mahni ṭheuh inzawt ang u. Hei hi ringtu hmasaten an lo chang tawh a, Johana chuan, “Pathian hrin tawh phawt chuan khawvel a ngam zel si a, hei hi a ni khawvel hneha ngamna chu kan Rinna hi,” a ti a. Isua kan rin avang hian khawvel hi kan ngamin kan hneh ve em le? Tirhkoh Paula pawhin Galatia 6:14 ah chuan, “Kei erawh chuan kan Lalpa Isua Krista kraws lo chu ka chhuan loh tûrzia mai chu, chumi zârah chuan khawvêl hi ka tân khenbehin a awm ta, kei pawh khawvêl tân khenbehin ka awm a ni,” a ti tawp mai. Isua kraws-a thihna a RIN avangin a tisa-mi-na zawng zawng tihhlum a nih ve tak thu a sawina a ni. Tin, he Isua hnathawh ropui lutuk hi sawiin, 1korinth 1 ah chuan, “Mita hmuh ngai loh, benga hriat ngai loh, Mihring rilrua lût ngai lo, Pathianin a hmangaihtute tân, A buatsaih apiangte chu, Keini erawh chu chûng chu Pathianin Thlarauvin min hriattîr ta a ni,” tiin, chu Pathian hmangaihna chanchinṭha chu a hriat tirh ni ata a thih thlengin kawng dang a hawi tawh lo reng reng a ni.

Chuvangin, Thuthlung hlui, ran thisena inthawina chuan mihringa sual a tih reh theih loh avangin sual inhriat an bang thei lo. Pathian pawh ṬIH turin an inzirtir ṭhin. Hetilaia ṬIH tih ṭawngkam hi han sawi lawk ka duh a. Ṭih tih hi chuan “hlau chunga thuawihna” tih a kawk a. 1Jn 4:18 ah chuan “Hlauhnaah chuan hremna a awm si a; a hlautu chu hmangaihnaah a la famkim lo a ni,” a ti. Chutih laiin, Thuthlung thar, Isua inthawina ringtute erawh chu an sualte lak bo a nih tawh avangin, sual avanga inthawi nawn a ngai ve tawh lo. Chuvangin ringtu tak tak te chu sual nei lo, Isua ênga awm, Pathian hrin, mithianghlim an lo ni a, Krista zara Pathian roluahtu te an ni. Isua nun ringtu an nih tawh tlat avangin Pathian duhzawng kha an duhzawng a lo ni ve tawh a; Pathian hlau tawh lovin, nél takin Pathian duhzawng ang zelin rawng an bawl tawh a ni (Eph 3:12; Jn 3:9). Chuvangin keini ringtute chuan, Paula’n, “Mi zirtute ni rawh u, keipawh Krista zirtu ka ni ang hian,” a tih ang hian, Isua Krista’n kraws-a sual laka min tlan chhuah dan hi zirin a taka changtu ni ila, chu mi chanchinṭha chu i hril zel ang u.

- Prof. C. Lalhriatpuia, Mualpui Bethel, Aizawl