Written by
-Dr. C. Lalrampana

AMC INTHLAN KA NGHAHHLELH CHHAN

Aizawl Municipal Corporation (AMC) inthlanpui chu April 21, 2026-ah nei tura ruahman a ni ta a, inthlan chungchanga thil pawimawh ṭhenkhat tarlang hmasa phawt teh ang.

Electoral Roll: Electoral roll hnuhnung ber tihchhuah a ni a, vote nei zawng zawng 2,39,989 an awm a, chung zingah chuan hmeichhia 1,29,656 leh mipa 1,10,333 an tel.

Ward: AMC hian ward 19 a nei a, seat 6 chu hmeichhe tan dah a ni.

Inthlan hmasa: Kum 2021 inthlanah khan Mizo National Front-in seat 11 an la a, Zoram People’s Movement-in seat 6 an la a, Indian National Congress-in seat 2 an la bawk. Tichuan, tunah hian MNF party-in sawrkarna a chang mek a ni.

AMC hian civic duty hrang hrang a thawk a, chung zingah chuan:

1. Urban planning: Khawpui ruahmanna, ram hman dan tur dan siam, leh building sak dan.

2. Mipui hriselna: Faina, bawlhhlawh enkawl dan leh tui pek dan.

3. Infrastructure: Kawngpui siam, eng leh vantlang tana hman tur park leh inkhelhna hmun siam.

4. Environmental conservation: Khawpui chhunga ramngaw humhalh, boruak bawlhhlawh tihtlem leh nungcha humhalh.

5. Social welfare: Slum tihchangtlun, retheihna tihziaawmna leh mi harsa zawkte ṭanpui.

6. Vital statistics: Nau piang leh thi hming ziah luh.

7. Revenue generation: Property tax, profession tax leh tualchhung chhiah dangte.

8. Cultural promotion: Cultural heritage humhalh leh arts tihhmasawn.

AMC hian duhthlanna (discretionary functions) a nei bawk a, chungte chu:

1. Beautification: Park, huan, leh ramngaw siam ṭhat.

2. Zirna: Zirna lama hmalakna tihhmasawn.

3. Sport: Infiamna leh nunphung lama thil thlengte ṭanpui.

4. Animal control: Ran chunga tihduhdahna laka invenna.

5. Disaster management: Kangmei ven leh emergency response.

Heng mawhphurhnate hi Mizoram Municipalities Act, 2007-ah tarlan a ni a, AMC inrelbawl danah hian member thlan bik te, ward committee leh local council te a tel a ni.

Thingtlang lama kan unaute tan chuan AMC lo ngaihven ve chiam hi a ṭulna a awm lem lo mai thei. Mahse, AMC dawr mamawh chang an nei ve thei. Hetih hunah hian AMC sawngnawi lutuk thlan tlin a nih chuan AMC huam chhunga mite ang bawkin an tuar ve thei chang a awm ve thei tho bawk.

Aizawl khawpui chhung leh AMC huam chhung veng pênhleha chengte tan erawh kan zavaia AMC inthlanah hian rilru kan sen a ṭul. Political party tinte’n ward tin atan candidate an puang a, an candidate-te affidavit leh an biography & profile te, pamphlet leh social media platform hhrang hrang hmangin an inpho chhuak ṭhin. Mahse, heng aṭang ringawt hi chuan tu nge an nih, an mize dik tak leh an ṭhatna, thiamna, zi, rinawmna, khawsak dan, nungchang, an chîm san zawng leh an thiamna (skill) bakah, politic-ah hlawhtlinna emaw tawhriat an nei tawh em tih a hriat mai theih loh. Candidate indaih lo deuh political party-te phei chuan a hman hman leh âwlthâwng remchang apiang an theh chhuak ve leh tawp ṭhin iin a lang.

Tin, hruaitu ṭha leh tling tehna atan hian sum ngah leh hausakna bakah, zir sanna leh sakhaw rawngbawlna hrang hrang bakah, NGO ilova nihna ngah apiang hi mi ṭhaah ngaiin kan teh tling fo ṭhin, mahse, hei hi tehna dik ber a ni lo. Eng kawngah pawh mi fel, zahawm, laktlakte chu retheiin thiamna nei sang lo mah se, upahovin ‘pianpui BA nei’ an tih ang mi bik tak leh fel tak an awm ṭhin. Hetiang mite hian hruaitu nihna hi lehkhathiam tak tak leh hausa ringawt ai chuan ram leh hnam, khawtlang kaihhruainaah awmzia an nei thui zawk daih a, an chhenfakawm zawk daih bawk.

Tunah pawh political party tinte’n candidate an han puang a. An nihna leh thiamna, khawsak dinhmun ringawt aṭang chuan mi fel tak tak, lehkhathiam degree nei ṭha tak tak an kat nuk mai. Mahse, a chunga tarlan an nihna tura beisei pha lo khi engzat nge awm ang le? A taka belhchian vek hman an ni si lo. Milar leh chhungkaw hung, mi ngaihsan laklawh ram kaihhruainaa tawnhriat nei leh thiamna nei mumal mang hauh si lo theh chhuah kan ching ṭhin. Chuvangin, AMC huam chhunga mipuite hian tihtakzeta ngaihtuahna senga hruaitu tur kan thlan thiam a ngai dawn a ni.

Hruaitu ṭha kan thlan chhuah theihna tura kan tehfung atana ṭhate tarlang teh ang:

• Pawl, kohhran leh NGO hrang hranga nihna chelh duah lo;

• Kohhran leh mihring rawngbawl lova Pathian ṭihna tak tak neitu;

• Chhungkaw kehchhia aṭanga zi chhuak ni lo;

• Mahni thu thua tâl ching lo;

• Eiruk leh hlemhletnaa fihlim, hminghliauna nei lo;

• Mahni ward mipuite ngaihtuah a, ward hmasawnna tak tak ngaihtuah mi;

• Mi inngaitlawm leh mirethei leh hausa thliar hrang ngai lo;

• Mahni party mi leh sa ringawt duhsak lova ward mipui zawng zawng thatna duh mi;

• AMC dan leh hrai leh political administration hmelhriat mi;

• Kohhran, NGO leh mi hausate tihlawm tum reng renga tâl lo tur.

Tehna tur tam tak a awm a, sawi vek sen a ni lo. Mi ṭha famkim, sualna nei lo erawh tumah an awm lo. Chutihrualin, mi verther, mi depdê, mi pamham, duham, hlemhle leh mahni nghawng ringawt tilian chi kan hnawl ngam a ngai ang. AMC mipuite’n kan hriat hmaih fo leh kan ṭhanmawhbâwk lian ber mai chu mahni awmna pawl bak hawi zau duh lova ‘Kan party mi leh sa a nih phawt chuan buara pawh ni se ka vote tho tho vang’ tihna rilru kan pu nghet tlat ṭhin hi a ni. Mahse, he ngaihdan ṭha lo leh âtthlâk tak hi kum 2023 MLA inthlanah khan Zoram mipuiin kan hrethiam sawt hle tih a lang thei. Mahse, inthlanna tur bial a zim lutuk hian mahni awmna pawl ṭheuh ṭan a na zual fo ṭhin.

Chuvangin, kan hma lawka AMC inthlan awm turah pawh hian MLA aiin bial a zim fe dawn a, mahni awmna pawl ngainatna leh ṭanna a lian leh hle thei a. Hei vang hian AMC mipuite’n MLA inthlana kan rilru ang khan AMC pumpui leh ram mipuite tana a taka thawk tur mi ṭha leh fel thlang chhuak thei turin kan inbuatsaih ṭheuh a pawimawh tak zet a ni.

AMC hian civic duty 9 leh function 4 a neihte khi uluk takin han en la, tuna sawrkar mek hian enge tih loh a neih emaw, eng nge tih ṭhat a neih tih chu tehna pawimawh tak a ni. AMC hi state sawrkar hian thuneihna a pe tlem hle niin a lang. A bik takin kum 2025-26 chhunga AMC sum ruahman chu ₹ 112.17 vbc a ni a, 79.83% chu hmasawnna hna thawhna atan ruahman a ni. Mizoram sorkarin kum 2025-26 chhunga a sum ruahman zawng zawng chu ₹ 15,198.76 vbc a ni a, ₹ 3518.37 vbc chu economic services sector-ah dah a ni. AMC tana Urban Local Body grant ₹ 40 vbc a ni. AMC sum ruahman dan emaw, hmasawnna tur ruahmanna emaw hi uluk taka chhut a ngai a ni.

Kum 2025-26 chhunga AMC sum ruahman chu ₹ 112.17 vbc a ni a, 79.83% chu hmasawnna hna thawhna atan ruahman a ni. Budget estimate siamṭhat hi ₹114.04 vbc a ni a, budget hmasa aiin ₹ 186.97 lakh zetin a pung. Budget ruahman dan tlangpui hetiang hi a ni:

- Hmasawnna hna: ₹ 91.52 vbc (budget aṭanga 80.25%).

- Hlawh: ₹ 15.73 vbc (budget aṭanga 13.79%).

- Tualchhung council grant: ₹ 122 lakh.

AMC sum lak luhna lian ber berte:

- Finance Commission 15-na grant ₹ 60.30 vbc.

- State sawrkar sum ₹ 25.57 vbc.

- Mahni source revenue: ₹ 7.5 vbc.

AMC hmasawnna

Kum 2025-26 chhunga AMC sum ruahman chu ₹ 112.17 vbc a ni a, 79.83% chu hmasawnna hna thawhna atan ruahman a ni. Mahse, tuna AMC budget-ah hian deficit financing chungchangah thil awm dan chiang tak hmuh a harsa hle.

Heng aṭang hian sawrkar mek hian vbc engzat nge a hman tawh a, state-in engzat nge a pek a, a dang pek loh a la nei em? Heng aṭang hian eng chen chiah nge hmasawnna kan neh tawh tihte chhut telin tuna kan hmaa inthlan lo awm turah pawh hian uluk taka kan hlutna kan hman ṭheuh a ngai a ni.

Sawi hmaih hauh loh tur chu, Aizawl khawpui kawngpui dung Kulikawn–Zemabawk inkara mimal lirthei sumdawngte ta nileng lenga ding tlar ṭhut reng ṭhin hi umbo thei tur AMC kan thlan chhuah theih a hun tawh hle a, hei hi AMC inthlan ka nghahhlelh chhan berte zinga pakhat a ni. Smart City-ah hlan kai kan ni tawh a, a la smart lohna lian tak, shopping mall-a lirthei ding nileng ṭhak ṭhak ṭhin vai kian hna a taka thawk ngam leh development project hlawtling taka kalpui thei AMC sawrkar neih hi a nghahhlelhawm tak zet a ni e.

- Dr. C. Lalrampana