Assembly rorel leh mimal inbeihna: Politics kalphung thar leh accountability
Mizoram politics-ah hian inbeihna hriam tak tak kan hmu fo ṭhin a. Tun hnaia Mizoram Assembly session-a Chief Minister thuchah leh zawhna a chhan dante khan politics kalphung thar – mimal inbeihna (character assassination) aia accountability (mawhphurhna lakna) pawimawh zawkzia a tarlang chiang hle a ni.
Administrative procedure:
Sawrkar kalphung a ni, mimal inbeihna a ni lo. Pu Ngunlianchunga zawhna, work order awm lova hna pek tamna chungchang CM-in tlang taka 'Sports Department' tia a chhang khan thil pawimawh tak min zirtir a ni. CM hian minister hlui mimal mizia emaw, a nun emaw a bei miah lo; sawrkar kalphung (administrative procedure) dik lo lai chauh a thlûr bing a. Hei hi policy-based criticism kan tih, hmasawnna bulpui a ni.
Mimal nun leh politics thliar hranna:
Social media-a kan hmuh fo, Pu RRR-a chanchin mualphona hrang hrangte kha mimal inbeihna atan hmanraw thawk chak tak an ni thei reng. Mahse, CM khan chutiang mimal nun tlawmthlak chu Assembly-ah hmanruaah a hmang tlat lo. Hei hian a tarlan chu, "Keini chuan sawrkar hnathawh dik lo kan bei a ni a, mimal kan bei lo," tih hi a ni. Mimal nun leh sawrkar hnathawh thliar hrang thiam hruaitu kan mamawh a, mualphona vawrh chhuaha hnehna chan tum hi 'cheap politics' ram hmasawnna dâltu a ni.
Transparency leh evidence-based politics:
Politics-ah hian party hrang kan nih avangin kan inhmelmak tur a ni kher lo. Chief Minister chhanna khan sawrkar policy pakhat 'transparency' (langtlang) a tilang fiah hle. Department hna thawh dan dik lo a tarlan hian, kha department kha a sawisel chauh ni lovin, a hnu lehah chutiang thil a thlen nawn tawh loh nan kawng a kawhhmuh a ni.
Hei hi evidence-based politics (finfiahna behchhan) kan tih chu a ni:
Finfiahna: Rinhlelhna satliah ni lovin, sawrkar file leh record-a lang sa (work order chungchang ang chi) behchhana inchhalna a ni.
Ethics: Hruaitu ṭha chuan a khingpui mimal mualphona a zawng lo va, mahse, sawrkar thil dik lo erawh ram tana a zêp ngai lo thung.
Constructive criticism: Sawiselna hi mimal huatna anga thlir lovin, ram tana 'check and balance' pawimawh tak, hmasawnna kawng min kawhhmuhtu a ni zawk.
Politics hi mimal inhuatna ram ni lovin, ram hmasawnna leh mipuite tana hna thawh dana inelna hmun a ni tur a ni. Inbeihna pawh mimal nun leh mualphona zawnga kal lovin, sorkar hmalakna leh mawhphurhna (accountability) zawnna kawngah chauh ni se la, chu chu kan ram politics hmasawnna tura rahbi pawimawh ber a ni. Tun session-a hruaitute rilru puthmang kan hmuh hi Mizoram politics zahawm leh rin ngam kan siam chhuahna tura kailàwn pawimawh tak a ni ngei ang.
- Thangtea Thawmte