Written by
- Prof. Laldinpuia
MZU

ZIRLAI ZIN CHHUAH KAN KHAP EM?

February ni 27, 2026 khan School Education Director chuan School Education Department, Mizoram hnuaia school zawng zawng ten zirlai naupangte excursion/ study tour/ field trip neih chungchangah inkaihhruaina a ti chhuak a [(No. F. 21011/17/2025- DSE (Estt)]. He inkaihhruainaah hian zirna in ten an zawm tur hrang hrang- Director aṭanga phalna lak hmasak tur tih te, academic calendar nen in su buai lo turte, zirlai nu leh pate remtihna lak hmasak tur tih te, zirlai leh anmahni hruaitu hming leh contact number ziah tur thu te, an kal chhuah duhna chhan leh naupang tan an hlawkpuina tur chhan ziah tur tih te a awm a. Thu chhuah zingah hian, zirlaite hruaitu tur zirtirtu chu 'on duty' anga ngaih loh tur, TA/ DA bill theih a ni lo, tih leh, holiday leh vacation lai anih loh chuan, zirtirtu kal tur ten 'leave' lak zel tur, tih te hi ngaihtuah chian ngai tak a ni thung.

September ni 13, 2025-ah Prime Minister Narendra Modi-in Bairabi- Sairang rel kawng a hawn hnu aṭangin ahmaa kan zin mai theih lohna hmunah, man tlawm zawk siin awlsam takin kan thleng zung zung thei ta. Zin veivahna kawnga hmasawnna hian mimal leh chhungkua te chauh ni lovin, zirlai leh zirtirtute pawh min cho chhuak a. Zirna in tam takin he remchanna thar hi um in ram pawnah te kan zin chhuak a, kan chhuak zel dawn ni pawhin a hriat a. Hetih mek lai hian, School Education aṭanga thu chhuah a awm avang hian kan tim deuh maithei. Mahse, zin chhuah khapna ai mahin mumal taka kan chet chhuah theihna tura ruahmanna a nih hmel thung.

National Education Policy (NEP) inkaihhruaina kan thlir chuan, zirlaite hmakhua ngaiin an tana ṭha tur ang ber zel a zawng niin a hriat a. Pindan chhunga inzirtir ringawt lovin, an thil zir leh hriat angte a taka hmang chhuak thei tur te, zirna in pawn lama mite hawiher leh tih dan hmua hriaa zir chhuak turin min phut ta. Khawpui zirlaite tan chu, lo neih dan turte hi zirlaibu-a chhiar bakah, a taka tlawh leh hmuh khan a chiang leh zual ṭhin, chutiang zelin. Subject uar bik neih hi a rem ta chiah lo bawk, peng hrang hrangte hriat leh zirte pawh a ṭul ta hle. Zirlai chin vawng tam leh hre tam ai mahin, zir ang te hrethiam, mahni ngaihtuahna hmanga harsatna awm angte pawh sukiang thei tur leh inbiak tawnna kawnga hmasawnna lam a hawi tel ta bawk. Hetiang dinhmun hi a nih tak avangin, kan zirlaite, kan sikul ṭheuh te hian khawvel nih phung te hmua zirin, a theih chin chinah kan zirlaibua mi ang te pawh, a theih chin chinte chu han tih chhin vet e, a hmun hma ngei te tlawha hun remchang in siam pawh a ṭul ta. Sorkar pawhin, a enkawl zirna in te hi mi tin ban phak a nih miau avangin, a hniam bik loh nan leh, rual an awh bik loh nan tun aia nasa in ruahmanna a siam pawh a ngai ngei ang. Kan roreltu lam pawh, mahni bial ṭheuha zirlaite ngaihsak kawngah ṭan la thar ila; a tiṭha zualte chawimawi hi a ṭha, zirlai chhawr thei tam zawkna lam kawngte pawh hi thlir tel thei ila. Chutiangin, kohhran leh mimal enkawl zirna in te phei chuan kan zirlaite ṭhatna tur kawngah kan tlan chhe lo ang; zirlai hipna atan a ṭha bawk!

Sorkar laipui ṭanpuina, DST-STEM hnuaiah te hian, thil siamna hmun leh zirbingna hmun te, zirna in s^ng hmun tlawh puina lam a awm a. Hetiang hmang hian MZU te, Vety College leh PUC te tlawh puina kan buatsaih tawh a; zirlaite chu a hmun hma tlawh mai bakah, hemi hmuna zirtirtuten subject hrang hrang an lo hrilh fiah a, zirbingna kalpui dante an lo kawh hmuh bawk. Zirlaiten an thil tlawh leh hriat aṭanga report an ziah chhuahte chu a ngaihnawm em em a ni. Zirna in sang- College leh University te, Science Centre te, Museum te hi kan fate tlawh pui ila, a hlawkin a ṭha hle. Hun chhung inang rengah, a tam thei ang ber tawn hriat chi hrang hrang neih hi ṭhatna a lo awm ṭhin.

School Education Director-in thu chhuah a siam zingah hian, zirtirtu khawih hi ngaihtuah ṭhat leh ni se. A tlangpuiin, zirtirtute hi chu hmun dang, state pawn lam pawh ni se, heti lam kawnga tawn hriat ngah leh lo vei vaka lo khawsa tawh ṭhin an ni tlangpui. Ṭhianho leh chhungte nena zinho ang lo takin, zirlai hruai hi a hautak a, ngaihtuah tur a tam bawk, a tlangpuiin thil phur awm tak a ni lo. NEP chungchang sawi tak ang hian, zirlaite study tour emaw, field trip emaw, excursion emaw neih puia zin chhuah hi zirlaite chanvo, an zirna kawnga hmasawnna thlen ṭhin a nih avangin, anmahni hruaitu, zirtirtu tan chuan zirlai hruai hi an duty a ni a. ‘On duty’ a ni lo, ‘TA/DA bill theih a ni lo’ tih te, ‘leave lak zel tur’ tih te hi chu, a bikin sorkar hnuaia thawk zirtirtute tan chuan, ‘zin pui suh u/ zirlai hruai ve suh u’ tihna tluk thuaka ngaihthlak hrehawm a ni thei. Mahni tawnhriat aṭangin, College leh University zirlai han hruai pawh hi hah thlak tak, mawhphurhna sang si a ni a. Zirna in aṭanga sum hmuh a tlem ṭhin avangin, zirlaite phei chu a hma daih aṭangin an inhlawh tlauh tlauh ṭhin; zirtirtu tan ngei pawh indaih a har duh viau. Zirlaite hmakhua ngaia han chhuah vah pui duh, zirtirtute ti phur zawnga hmalak zel theih hi a ṭha khawp mai. Thuneitu lam te tawn hriat leh harsatna kan hriatpui ve lo na a, zirlaite avanga hnathawk leh awm, an hmasawnna tur duh tak vek kan nih avangin, nu leh pate thlengin kan hriat thiam pui a rinawm. Zirtirtute harsatna tur ni lovin, an tha i tichak hram ang u.

Khuarel mawina thlir te, kalna ngai lohna hmuna han chhuah te hian phurna min pe ve ṭhin. Zirlai te hi hlim leh nuamti taka han zir chu thiam a nghet ṭhin; chumi nei thei tur chuan nu leh pa, leh zirtirtute kan pawimawh hle. Pindan chhunga kan inzirtir tam tak hi chu, pawnlama kan han tih chhin te, a hmun hma ngeia han hmuh leh hriat chuan kan thlir dan pawh hi a danglam thei ṭhin. Mite hma lo lak dante leh an hmasawnna han hmuh te hian, mahni huang chhung leh phak ang tawkah tih ve duhna min tuh hial ṭhin. Kan ram hruaitute leh officer-te pawh, kan ramah thil thar emaw, hmasawna kawng dang eng emaw thilah hma an lak dawnin, hmundang, ram dangah te zin chhuakin, a hmun hma ngeiah an zir ṭhin anih hi. Hengte hi a lo thlawna sum senna a ni lo va, a tak taka kan tih ve theihna tura kawng min sial saktu a lo ni fo. Zirtirtu leh zirlaite pawhin kan mamawh chu a ni. Zirlaibu leh lehkhabu te, video ringawta kan hmuh leh chhiar ṭhin tam tak hi, a hmun hma ngeia han tlawha han belh chian meuh chuan, a chiangin a fiah em em ṭhin. Artist-te kut chhuak- lemziak leh milim te, pi pute sulhnu te pawh hi, a hmun ngeia hmuh chuan a danglam a, min khawih bik a, a hlu zual bawk. Science lama kan zir ṭhin tam tak te pawh hi, kan han tih ve chhin te, kan khawih theih te leh ngun taka kan han thlir theih meuh chuan, kan hriatna a belh chhah ṭhin. Science Centre te, Planeterium te, Science Laboratory chhunga han luh a, han thlir tak tak chuan, kan thil zir leh hriat ṭhin tawh te kha a fiah a, ngaihtuahna tam tak min sen tir a, min tiphur thei hial ṭhin.

Kan rama zirna hi a ṭha thawkhat viau, tun aia hma kan sawn theihna tur kawng khat chu, kan thil zir ang te hman ṭangkai thiamna kawng hi a ni. Hemi a hlawhtlin theih nan chuan, zirna in chhung mai hi a tawk lo, kan tih ve a, hman ṭangkai kan tum hmasak a ngai a, laboratory leh pawnlama kan va tih chhin te, kan hmuh leh khawih ve te pawh a ṭul ṭhin. Kan zirna peng tinte hi a taka hman ṭangkai mai theih a ni tlangpui. Hetiang kawnga hma kan sawn theih nan leh ṭan kan lak theih nan, zirtirtute inpekna a pawimawh ber ang. Sorkar laipui aṭangin hma kan lak ve ngei ngei theih nan, thiam takin min rawn beng harh an tum ṭhin. Science Exhibition hmang te, Childrens Science Congress te, leh inelna chi hrang hrang hmang te in. Naupang leh ṭhalai zawkten ram hmasawnna kawnga ngaihtuahna an sen thiam a, chung ang te pawh a taka hman chhuah a nih theih nan, Vikshit Bharat Young Leaders Dialogue, etc. angte pawh kumtin a buatsaih ṭhin. Heng inelna kawng hrang hranga tel ṭhin te leh hlawk nana hmang ṭhinte chu kohhran leh mimal zirna in te a ni ta fo mai, sorkar zirna in ten ṭan kan lak a ngai. Zirtirtuten, zirna tluang pangngai an kalpui bakah hian zirlaite hlawk theihna tur kawng hrang hrang, tuna kan sawi mek- study tour te, excursion te, field trip te hian zirlaite ah awmzia a nei a. Zirlaibu lama kan zir tir te hi, pawnlama han tih pui leh han in kawh hmuh hnu chuan zirlaite phurna a pek bakah, zirlai an hriat thiamna kawngah a pui viau. Tlem lai deuha zirna in hrang hranga science laboratory kan neih ṭhin angte kha, kan lo nei ṭha ta lo hle mai a, heti lamah hian kan hnung tawlh tlat mai, hma kan sawn zel turah beisei ila. Hmasawnna in a keng tel zin chhuah awlsamna lam kawngah tal hi chuan, kan zirtirtute hi tiphurin fuih zawk ila. Kan han sawi tak, zirlaite tana zirna hun pangngai baka an hun leh tha an pek belhna ang chi hrang hrangte hi hriatpuiin awmzia nei bawk se. Zirna in a keng tel, zirlaibu baka thiamna leh hriatna zau zawk, zirlaiten an neih zel theih nan ngaihtuahna i seng zel teh ang u.


- Prof. Laldinpuia, MZU