Written by
Rev Zoramsanga
TUNLAI BORUAK HI
Tunlai chu CAB a lar bawk a, awm hle hle theih pawh a ni meuh lo ve. Pune lamah chuan thawm a dai duk; mahse, kan ṭhenawm vela Hindu leh Muslim-ho hian beng sikin an ngaihtuah ngeiin ka ring si.
Hindu pa thlirna aṭangin...
Hindu pachal hian engtin nge a ngaihtuah ang aw?
1) 'Rilru zau zawka ṭan bik reng hi...'
Sakhua azawngah Hinduism hi sakhaw zau ber a ni hial awm e. Hindu sakhuaah chuan pathian pakhat ringtu te, pathian tam tak ringtu te, pathian ring lotute pawh an leng vek a. Islam leh Kristianna pawh hi Hindu chuan a huang chhungah a khung thei a ni.
Amaherawhchu, kum za eng emaw zat chhung Muslim-hovin an rorelna leh an sakhua an barh luih hnuah leh, khawthlang Saphovin an ram an suasamsak hnuah chuan Hindu sakhua betu tia inchhalte zingah inpumkhat duhna rilru a lo awm a. A firfiak zawnga kal ve duhtu an lo awm bawk a: 'Rilru zau zawk leh a dawhthei zawka ṭan reng hi, sakhaw dang betuten kan rilru ang min putpui si loh chuan a hek zawkah kan
ṭang reng dawn a ni,' an ti a ni awm e.
'India ram Danpui level-ah te, ram hruaitute level-ah te, sakhaw hruaitu lawk level-ah te ram inpumkhatna thu sawi dum dum mah ila, tualchhung level-ah sakhaw dangin min ei chhiat an tum an sim si loh chuan keini pawh kan rilru a zau reng bik tur a ni lo ve' an ti te pawh a ni mahna.
2. 'Rin dan darhsarh lutuk hian India a tichak lo...'
'Muslimhovin Mecca an thlir a, Kristianhovin Israel an thlir a; India ramah cheng mah se an thuthlung lakna chu ram dang a ni a. Rin dan darhsarh hian India tana kan rinawmna a tidal a; chuvangin, min phuar khawmtu rin dan pakhat a awm tur a ni' tih ngaih dan te pawh an nei mai thei.
3. 'India ram dan hnuaiah Hindu hnam ṭhate kan chep...'
'India ram inrelbawlna dan hrang hrang hi hnam hnufual leh sakhaw tlem zawkte tan a ṭha a; mahse, Hindu hnam tha mi thangtharte tan chance a tlem phah thung. Chuvangin, India ram rorel khawl hi kan thuhnuaiah dahin, hman laia India ram vul lai ber hun, Vedic age, Brahmin chungnun hun kha kan din thar leh tur a ni' an ti pawh a ni mah na.
4. 'Chuvangin, India rama Hindu kan pun a ngai...'
'Census-ah Hinduho pun dan rate aiin Muslim pun dan rate a sang zawk a; India ram hi Hindu kuta dah reng turin Hindu vote bank siam a ngai. Afghanistan, Bangladesh leh Pakistan aṭanga India rama lo lut duh (Muslim tih loh) chu khua leh tuiah siam zel ila; Myanmar aṭanga Rohingya Muslim rawn ral tlanho hi chu huam lo ila; South India Tamil hovin BJP min thlawp ṭhat loh avangin Sri Lanka aṭanga Tamil ral tlan rawn lut turte chu huam tel lo bawk ila' an ti a ni mah na.
Ka ngaihdan
1. Hindu rilru tur hi hriatthiampui chen ka nei. A langa inpumkhatna sawi dup dup hi a awlsamin hming ṭhat hlawh te pawh a awl viau. A ruka min ei hek tum ru ran site nen hian engtia awm ho tur nge tih hi hriatthiam a har viau reng a ni. An sakhua leh an mi leh sate humhalh an duh hi an rilru put dan tur awm tak pawh a ni e. Ramhnuaiah savawm nen intawk ila, "Kan humhalh che a nia aw" pawh ti ti mah ila, savawmin min humhalh ve si loh chuan kan chan a chhe duh phian ang. Mahse,...
2. Mahse, tuna BJP-in min hruai dan hi chu back gear a tlan chiam ang kan ni. Khawvela mihring kan awm tirh aṭang khan, 'Engtia khawsakho tur nge?' tih zawhna hi chhan kan tumin, kum sang tam tak chhung kan lo dai sual nawk nawk tawh a. India ram democracy hi mihring history-a ram inrelbawl dan tur, 'trial and error' hmanga thui tak kan pal tlang hnua lo par chhuak niin ka hria. Kristianna rah chhuah a nihna chen pawh a awm: dan hmaa mi tin intluktlanna hi Kristian civilization hnuaiah, Rom sorkar hun laia lo zi chhuak niin an sawi. Sakhaw tih bik nei lova, mi tinin mahni sakhaw duh zawng zui a, dan rorelna hmaa intluka kan ding hi khawvel history-a mihring hlawhtlinna sang tak a ni.
Sakhaw tinin lei leh van thu te, lei piah lam ram thu te kan inzirtir a. Heng thil hi kan taksa hmanga kan hriat theih, direct experience piah lam thil a nih avangin kan rin dan a inang lo fur a, kan rin dan anga mi dang rin luihtir tum tlat chi pawh a ni lo. Amaherawhchu, sakhua hi a intluk vek lo va, a ṭhat dan pawh a inchen lo va; chuvangin, sakhua ṭha zawk nia kan hriat chu mi dang hnena kan zirtir a thiang a, anmahnia duh thlang thei tura zalenna kan pek a pawimawh bawk a ni.
Tuna BJP hi chuan India ram dan hma theha hmang siin, sakhaw tih loh bik an nei ta a. Hei hi India democracy sawi thiat tura rahbi pakhat a ni. Kum sang tam tak chhung thi leh thau pawlha khawvel mihringten kan lo sual chhuah modern democracy chu hawisanin back gear in kan tlan vuah vuah a nih hi maw.
Tlangkawmna
1. Kristian ka nih angin Kristian zirtirna ziktluak hi ram tan pawh a ṭhain ka ring. Amaherawhchu, hei hi rinna (faith) a nih avangin mi zawng zawng min rinpui turin ka beisei lo. Mizoramah hian Kristian tam ber se ka duh laiin rin dan dang nei pawh an la awm ang a, rinna nei lo pawh an la awm ang. Kohhran pawh kan rin dan a inang chuang lo. Kan rin dan min pawmpui lotute pawhin an duh zawng sawi thei turin zalenna nei sela ka duh a, chutiangin kei pawhin zalenna nei ila ka duh. Heng rin dan hrang nuai awm khawm hi dan hmaah chuan kan intluk tur a ni a; min khai khawm turin sakhua leh kohhran tih bik nei lo ‘secular government’ a awm tur a ni.
2. Hindu kulmut ṭhenkhatin, ‘Hindu hming hnuaiah kan awm vek loh chuan kan inpumkhat tak tak thei lo vang’ an ti hi an ngaihtuahna aṭangin a dik viau mai thei a; amaherawhchu, India ram heti nei nuai hi sakhaw khat huangah kan lut tak tak ngai lo vang. Sakhuana ni lo, thil dang min tipumkhattu tur kan mamawh.
3. Tunah hian CAB hian Mizoram a huam ve lo anga an sawi avanga lungawi chi a ni lo. Kan state ṭhenawma citizenship nei tharte hi state ramri kan lo turin thu an tiamtir kher a rinawm lo. Nakinah he dan hi an duh chuan an siam danglam leh thei tih a lang chiang tawh bawk. Heng zawng zawng ai hian, India ram lungphum pawimawh ber, ram Danpui meuh pawh an khawih hreh dawn lo nia a lan avangin kan vengthawng zawk tur a ni.
- Rev Zoramsanga