Kan ramah ngei zirlaibu a hun takah chhut zawh a lo ni ta - Kalphung thar bawk
He ka thu ziah hi chanchinbu lama a lo chhuah hun meuh chuan ka sawi ang deuh tho hi mi dang pawhin an lo sawi ve hman nual tawh maithei a ni. Mahse, a pawi reng reng lo. Lawmna tur tlingah hi chuan lawm tlang mai ila, lawmthu sawina tlakah te hi chuan lawmthu sawi mawlh mawlh te pawh hi i hreh lo tlang ang u.
Hun rei tawh tak aṭang khan sawrkarin naupangte hnena a hun taka zirlaibu a sem kim theih ṭhin loh avang emaw, dawr aṭanga lei tur a awm ṭhin loh avangte khan nasa takin mipui kan lo phun ṭhin tawh a, sawrkar inthlahdahna chu kan dem luih luih ṭhin a nih kha. A dik em em a ni. Thil pawimawh lutukte zinga mi naupang zirlaibu chungchang ber khera sawrkar inthlahdah ṭhin kha chu a huatthla la em em a ni.
ZPM sawrkar tirh kum 2024 phei kha chuan inthlana tling zo ve ta lo tla hlim, na ti em em ho leh, eng pawl hrang hrang emawte khan sawrkar thar beih nawm lai tiin nasa takin an dem a nih kha. A nihna takah phei chuan khami kum 2024 sikul zirlaibu chungchangah ngat phei kha chuan ZPM sawrkar thar khan mawh a la phur hman lo a ni. Chuti chung chuan kan dem rawn luih luih tho a nih kha.
Kum kha leh chen kha Mizoram sikul naupangte zirlaibu tur hi vairamah chhuttir a lo ni tawh ṭhin a. Chumi avang chuan a hun takah naupangin zirlaibu an dawng kim thei ngai lo a ni. Chu mai a la ni lo, Mizoram pawisa a kal bo ral nasa lutuk a ni. Chu mai a la ni lo cheu, thil pawi lutuk dang rinhlelhawm em em la awm tlat chu, heng phai vaiho hnena zirlaibu kan chhuttir vel dan vir velah hian tu tute nge hlawkna tel ṭhin, tih leh, tu tute emaw hlawkna tur chauh ngaihtuah ran chunga thil tih a ni ṭhin ang tih kha a ruka mipui rin dan ṭhin a ni. Chumi avang chuan Mizoram zirlaibu pawh vaiho khan an ngai pawimawh duh lo ṭhin niin kan ngai ṭhin a nih kha.
Chutiang thil vel chu keipawhin ka phak tawkin ka lo aupui ve tawh ṭhin a. Sikul naupang zirlaibu hi Mizoramah ngei, Mizote ngeiin chhu ve tawh se la, pawisa luangral leh pawisa eirukna chhawng deh duah awm ṭhin nia rinhlelhna te hi a bo tawh ang a, a hun takah sikul naupangin zirlaibu an dawng thei tawh bawk ang. Tin, Mizoram sawrkar ta ngei Printing and Stationery department hi i hmang ṭangkai ang u, tih lampangte kha ka lo sawi ve tawh ṭhin a nih kha.
Chuti chuan maw, ZPM chu kum 2 erh awrh chauh an han sawrkar fel hnu, kum 2026-ah meuh chuan Mizoram sikul naupangte zirlaibu chu a hun takah, sikul luh ruala sem leh lei theih a lo ni ta a nih chu. A va han lawm em ve le tir'u maw. Hei hi 'Kalphung thar' chu a ni lo em ni?
Kan ramah ngei zirlaibu a hun takah chhut zawh a lo ni ta - Kalphungthar bawk
Chu mai a la ni lo cheu, thil lawmawm lutuk dang a la awm tlat. Heng zirlaibu zawng zawng hi Mizoram sawrkar Printing and Stationery department kaltlang vekin Mizoram chhung ngeiah, Mizorama Mizote press ngeia chhut a lo ni ta. Chu mai a la ni lo, heng zirlaibute hi colour printing veka chhut an la ni lehzelte hi Kalphung thar sawrkar chu a va ni chiang kher em. Mizote kan vaiin i lawm ang u. Lawmthu i sawi mawlh mawlh ang u.
Heng zirlaibu zawng zawng hi Mizoram sawrkar Printing and Stationery department chuan anmahni khawlah an chhu seng vek thei bik lo va. Mahse, a mawhphurtu deparment niin, anmahni enkawlpui leh kaihhruaina vekin Mizoram Press Owner Association te kutah an hlan chhawng a. Anni'n mahni ram thil ngei chu phur tak leh ṭha takin a hun takah an lo ti zo thei ta a nih hi. A khawi laiah mah vairama pawisa luangral bo tur leh, eirukna chhawng deh duah tur a awm ta lo a nih chu. A va lawmawm ve le ti r'u maw. Kum thara sikula inziak lut tur zat chiah hi hriat lawk dik chiah theih a nih loh avangin, tun ṭumah pawh hian tlema indaih loh deuhna chu a awm ve tho a ni awm e, mahse, mahni ram chhung ngei, hmun leh hmuna chhut a nih miau avangin an tifel leh thuai a ni awm e.
Chu mai a la ni lo, he colour chhut theihna khawl hi kum tam tak kal ta, kum 2015 vela sawrkar hmasate'n Mizoram Press Owner Association-te hman atan cheng tam tak, nuaih 65 bawr vel senga Aizawl Phunchawng venga a lo dinsak tawh a ni a. Press Owner Association lam pawh hian pawisa hi eng emaw zat chu an thawh ve bawk a ni. Mahse, he khawl hi hmanna tur tak tak awm lovin hluihlawn mai tur angin a awm tawl mai mai ta a. Tichuan, ZPM sawrkar chuan rawn tuaihnum thar lehin, tunah Mizoram sikul naupangte zirlaibu colour ngata chhut nan a lo hmang ta a nih hi. A lawmawm in ti ve em? Mizoram chhungah hian tute emaw sum siam nan mai mai hmun tam takah sawrkarin thil a lo ti tawh ṭhin. Mahse, hman tlak lohva awm tawl ta mai mai leh chhe leh ta mai mai pawh a tam khawp mai. Chutiang thil vel chu tun ZPM sawrkarin a rawn ngaihven chho zel ta te hi a ṭha hle a ni.
Chu mai a la ni lo, tun hma lama department tenau, awm ve chang chang, ram tana ṭangkaina tak tak awm lo, sawrkar sum budget tihek ve mai mai ang deuha kan lo ngaih ṭhin ṭhenkhate pawh he ZPM sawrkar hian a rawn tinung thar ṭha leh mek a, hlawk zawk leh awmze nei zawka siam dan a rawn zawng chho ta mek zel a nih hi. Tih tak takna nei sawrkar zia ngei chu a ni e.
Chutiang departnent zinga mi ni ve deuha kan lo ngaih ṭhin, Printing and Stationery deparment ngei pawh chu tunah chuan a hma ngawt ai chuan kan lo hmang ṭangkai chho dawn ta a nih hi. Kei pawh ni 2.4.2026 khan Printing and Stationery department-ah hian ka han lenglut ve a, Controller room-a Officer rual meeting nei lai mek chu Controller PA chuan ka kal thu leh eng eng emaw ka zawh duh thu chu phone-in a hrilh a, ka lut ve ta a. Zirlaibu chungchangah te chuan ka fak luam pahin, ZPM sawrkar lai khera thil thar ṭha danglam mak tak taka lo thleng zel hi chu an vannei ve hrim hrim a ni, ka tih fiamthu pahin eng eng emaw ka zawt bawk a. Anni pawhin ka hriat duh ang angte chu phur tak leh ṭha takin min lo hrilh zel a ni. An office hrim hrim ka enin, an inrelbawl dan vel te, an staff-te awm dan indawt leh an hnathawh vel dan ka hmuh chuan, 'E khai, hei kan lo ngaih dan ngawt ṭhin che u ai khan in lo va danglamin in lo va ropui ta si ve maw le' ka ti a. Anni chuan, "Tun hnaia min rawn tlawhtute hi chuan chuti chuan an rawn ti zel" an ti a. Tin, an thu min hrilh ruk pakhat chu, tuna an hotu ber Controller Pu Benjamin Lalzama MCS hian ṭan a la nasa hle a ni an ti. Keiin, 'Engtik aṭangin nge hetah a lo awm' ka ti a. 2024 aṭangin an ti. Keiin, 'Hm... Sawrkar ṭha hnuaiah chuan mi ṭha pawh an lo lang chhuak zel mai a nih hi. Sawrkar hrisel hnuaiah chuan sawrkar hnathawkte rilru pawh a lo hrisel ve thei zel mai a lo nih hi' ka ti a.
Aw le, Mizoram Press Owner Association-ten Mizoram sawrkarin zirlaibu a chhuttir avang leh, colour chhutna khawl a bunsak avanga lawmthu an sawi kha a ropuiin, lawmthu sawina tling a ni reng a ni. Mizoram pawn leh a chhunga dik lo taka pawisa luangral bo tur awm lova Mizote ngeiin kan hlawkpui ta hi a hlu em em a ni. Chu mai ni lovin, hetiang a nih chhoh zel chuan Press-te pawh an lo nung thar leh ang a, Mizo tam takin eizawn nan an hmang leh thei dawn a ni an tihte kha a dik lutuk, kei pawhin chu chu ka lo dream ve fo ṭhin a ni. Tin, Press lam pawhin ram tan rinawm tak leh dik tak, ṭhahnemngai takin engkim ti chho zel bawk se la. Colour print khawl pawh hi a hma daihin Printing and Stationery department hian a lo nei tawh a, thil eng emaw te pawh an lo print ve tawh a ni. Mahse, an hmang ṭangkai zui lutuk lo a ni maithei. Mahse, anni pawhin tun aṭang chuan an hmang ṭangkai lehzual chho tawh turah ngai ila. Tin, Printing and Stationery department hi kan hman ṭangkai chhoh lehzel chuan, tun hma a din tirh lai vel ang khan lehkha thiam sang vak lote pawhin an department-ah eizawnna an lo nei thei leh dawn a ni, tihte chu ka lo dream ve ṭhin bawk a ni.
Mizoram Calendar pawh hi phai lama chhuttir tawh lovin, Mizoram Printing and Stationery department enkawlna hnuaiah ngei hian Mizoram chhung ngeiah hian a chhut ve mai theih tawh lo'm ni? Tichuan, hlawkna hrang hrang bakah calendar pawh kan hmu hma thei deuh lehzual ang a. Mizoram Calendar hmuh hma hi ka tan phei chuan a pawimawh lehzual a. Kum tinin Nepal-a ka Ute chhungkua ka thawn ve ziah ṭhin si a, kumthar hnu tlai deuhah chuan thawn tur an vang duh ṭhin si a, Mizoram Calendar hmuh hma theih deuh tum chuan kum tawp dawn, December thla tawp lama Mizoram Synod inkhawmpui rawn hmang ṭhin Nepal field missionary-te haw thla tur ka thawn theih phah ṭhin a ni.
Aw le, hetia tun Sawrkar lai ka'n fak chiam ṭhin chhan hi ZPM an nih vang ngawt ni lovin, mi dangte tana thil ṭha tih duh tak takna rilru hrisel an pu niin ka hriat avang leh, he khawvelah leh politic lalna khawvelah hian engmah ṭha famkim thei lo mah se, kan la awm ve miau bawk si avang hian, thil ṭha zawk duhtu leh titu, a hmaa mite aia ṭha zawk an nih miau chuan tu pawh ni se la, kei chuan an ṭhat lehzual zel theih nan ka fak zel dawn a ni. Tin, Pathian huat zawng tak pawisa thianghlim lo atchilhtu, Thluaka sum lut natna vei ve lo an ni ringawt pawh hi ka fak lo thei lo a ni. Hei hian thil tam tak a hril si a. Anni pawh hi an at a chhuah hlauh va, an nihphung tur dik tak an hloh a nih a, an aia ṭha kan hmu leh ta nih pawhin mi dang pawh chu kan fak leh mai a ni ang chu.
Thil pakhat – kumin 2026 te hian zirlaibu hi han dawng har leh vaih ni ta ila chuan, a maka mak khan kan bengchheng leh ngei ang a, eng pawl hrang hrang emawte khan a dika dawk pawh thlu miah lo khan, mahni leh mahni pawl tihlar nan leh boruak siam ve hrim hrim nan tiin kan lo ri ve leh sek bawk ang a. A ṭhenin mipuiah a tla na nge na lo tih pawh hre miah lovin rem leh rem lo chung pawh khan, 'Bang rawh se, Bang rawh se' ti pawl te kha kan awm leh ngei awm bawk si a. Chuvangin, zirlaibu chungchangah chuan bengchenna tur a awm hrih lo bawk a, lawmthu sawi zawng talin i bengchheng zawk hlauh mai ang u hmiang.
A ṭha zawnga a taka danglamna thlen ngamtute kut chu a va mawi em.
- K. Hmingthankaia